Literatura bizantyńska epoki justyniańskiej 527–610

Literatura bizantyńska epoki justyniańskiej - okres literatury bizantyńskiej od wstąpienia na tron cesarza Justyniana I Wielkiego w 527 roku do przejęcia władzy przez dynastię heraklijską w 610 roku.

Historycy i kronikarze

Cesarz Justynian I Wielki

Historiografia bizantyńska epoki justyniańskiej kontynuowała świetne tradycje historiografii greckiej poprzednich stuleci. Tworzona przez ludzi wykształconych, najczęściej urzędników cesarskich, utrwalała w oparciu o dokumenty i relacje świadków wydarzenia współczesne. Jej najwybitniejszym przedstawicielem był Prokopiusz z Cezarei (490/507 – po 562) uczestnik kampanii wojennych Belizariusza, przy tym zdolny dowódca, w późniejszym okresie życia wysoki urzędnik cesarski. Prokopiusz napisał w latach 545-554 wielkie dzieło w ośmiu księgach zatytułowane Historia wojen, poświęcone wojnom toczonym przez Belizariusza najpierw z Persją, potem w Afryce z Wandalami i wreszcie w Italii z Ostrogotami. W ostatniej księdze przedstawił wiadomości dotyczące całego Cesarstwa z lat 551-553. Prokopiusz był też autorem napisanego w latach 553-555 dzieła O budowlach, w którym przedstawiał budowle wzniesione przez cesarza Justyniana oraz odnalezionej po 450 latach Historii sekretnej paszkwilu na cesarską parę i ich głównego wodza Belizariusza [1]. Prokopiusz pisał greką literacką, jego współcześni Petros (ok. 500-564) i Jan Lydos (490-565?) swoje dzieła napisali językiem potocznym (demotykiem). Petros wysoki urzędnik cesarski i poseł pozostawił po sobie Dzieje obejmujące historię Rzymu od roku 43 do 358 oraz pracę O organizacji państwowej. Jan Lydos profesor i urzędnik cesarski napisał w 559 roku dzieło O urzędach państwa rzymskiego, w którym opisał historię polityczną i ustrojową Rzymu od czasów Eneasza do upadku Cesarstwa [2]. Dzieło Prokopiusza kontynuował, retor i poeta, Agatiasz Scholastyk (po 536-585) w liczącej 5 ksiąg pracy O panowaniu Justyniana. Obejmowała ona lata 552-558 – dalszy ciąg wojen gockich i wojny z Persami(44-45). Kontynuator Agatiasza, Menander Protektor opisał w latach 583-584 w Dziejach dalsze losy Cesarstwa od 558 do 582 roku. Zarówno z jego dzieła, jak i z prac piszących pod koniec VI wieku Teofana Bizantyńczyka i Jana Epifanijczyka zachowały się jedynie fragmenty. Teofan w dziele zatytułowanym Historikà opisał okres panowania cesarzy Justyna II i Tyberiusza I (566-581). Jan Epifanijczyk przedstawił w Dziejach losy zmagań wojennych bizantyńsko-perskich w latach 571-593[3].

W VI wieku nadal znakomicie rozwijała się historiografia kościelna. Teodor Anagnosta, lektor świątyni Hagia Sophia opracował ok. 530 roku Historię Kościoła obejmującą lata 439-527, z której zachował się jedynie fragment. Biskup monofizycki Jan z Efezu (zm. ok. 586) napisał w języku syryjskim Historię Kościoła od jego początków do 585 roku, z której, z kolei, zachowała się ostatnia księga. Najwybitniejszym historykiem Kościoła VI wieku był Ewagriusz Scholastyk (po 536 – po 600), adwokat, autor Historii Kościoła obejmującej okres od synodu efeskiego (431) do 593 roku przedstawionej na szerokim tle historii politycznej. Na Ewagriuszu urywa się bizantyńska historiografia kościelna. W XIV wieku nawiąże do niego dopiero Nicefor Kalist Ksantopul, zdziwiony tak długą przerwą[4].

Odrębny gatunek twórczości historycznej w literaturze bizantyńskiej rozpoczyna Kronika powszechna Jana Malalasa (ok. 491 –ok. 578). O samym Malalasie wiadomo tylko, że był Syryjczykiem. Jego Kronika opisuje dzieje całego ówczesnego świata, rozpoczynając od Adama i Ewy, włączając w narrację mnóstwo ciekawostek, informacje czerpie zarówno z literatury historycznej jak i pięknej. Naiwna i bezkrytyczna, zdobyła niezwykłą poczytność jako popularna książka historyczna dla ludu i stała się wzorem dla kronikarzy bizantyńskich aż po wiek XII. Ze względu na odbiorców została napisana w języku ludowym (demotyku). Autorem kolejnej kroniki zatytułowanej Historia rzymska i powszechna był żyjący pod koniec VI wieku Hezychiusz z Miletu. Historia Hezychiusza, doprowadzona przez autora do 518 roku, w większości zaginęła. Hezychiusz był też twórcą Onomatologa, zestawionego w porządku chronologicznym wykazu sławnych pisarzy greckich[5].

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz36a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz33a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz45a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz50a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz54a
    BŁĄD PRZYPISÓW