Loxodon macrorhinus

Loxodon macrorhinus
Loxodon macrorhinus[1]
Müller i Henle, 1839
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada chrzęstnoszkieletowe
Podgromada spodouste
Rząd żarłaczokształtne
Rodzina żarłaczowate
Rodzaj Loxodon
Müller i Henle, 1838
Gatunek Loxodon macrorhinus
Synonimy
  • Carcharias dumerilii Bleeker, 1856
  • Scoliodon affinis Ogilby, 1912
  • Scoliodon ceylonensis Setna i Sarangdhar, 1946
  • Scoliodon jordani Ogilby, 1908
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg występowania Loxodon macrorhinus

Loxodon macrorhinus - gatunek rekina z rodziny żarłaczowatych (Carcharhinidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Loxodon. Rekin ten występuje w tropikalnych wodach Oceanu Indyjskiego, zamieszkuje przybrzeżne akweny wzdłuż wybrzeży wschodniej Afryki, południowej Azji i północno-wschodniej Australii. Długość dorosłego osobnika nie przekracza metra. Posiada wydłużone wrzecionowate ciało i proporcjonalnie małe płetwy. Niewiele wiadomo o biologii i zachowaniu tego gatunku. Jest żyworodny. Żywi się głównie małymi rybami kostnoszkieletowymi i drobnymi bezkręgowcami.

Intensywnie poławiany na całym obszarze występowania, w szczególności u wybrzeży Australii. Wykorzystuje się głównie jego mięso, rzadziej płetwy czy olej z wątroby. Pomimo intensywnych połowów, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznała L. macrorhinus za gatunek najmniejszej troski, z uwagi na szybkie tempo reprodukcyjne.

Taksonomia i filogenetyka

Grafika z 1838 roku przedstawiająca L. macrorhinus

Gatunek ten opisali po raz pierwszy dwaj niemieccy przyrodnicy Johannes Peter Müller i Jakob Henle w 1939 roku na podstawie osobnika oznaczonego numerem katalogowym ZMB 4479 (holotyp), wyłowionego u wybrzeża południowo-wschodnich Indii[3]. Nazwę rodzajową Loxodon tłumaczy się jako "skośnozęby" (loxos = "skośny", "pochyły", odous = "zęby"). Epitet gatunkowy pochodzi od greckich słów makros znaczącego "długi" oraz rhinos oznaczającego "nos". Analiza filogenetyczna na podstawie danych allozymowych, opublikowanych przez Gavina Naylora w 1992 roku, wskazała, że L. macrorhinus jest taksonem siostrzanym Triaenodon obesus i wraz z nim tworzy wspólny klad z żarłaczem żółtym (Negaprion brevirostris)[4].

Występowanie

Rekin ten występuje w tropikalnych wodach Oceanu Indyjskiego. Na zachodzie spotykany jest u wschodnich wybrzeży Afryki, od północnych krańców Republiki Południowej Afryki na południu po Dżibuti na północy, w Morzu Czerwonym, Zatoce Adeńskiej, Zatoce Perskiej, Zatoce Omańskiej, w wodach wokół Madagaskaru, Wysp Sokotra i Archipelagu Czagos, na Komorach, Seszelach i Maskarenach. Na północy zamieszkuje wybrzeża Iranu, Pakistanu, Indii, Bangladeszu i Mjanmy, Morze Arabskie, Zatokę Bengalską oraz wody wokół Lakszadiwów, Malediwów, Andamanów, Nikobarów oraz Sri Lanki. Na północnym wschodzie występuje u wybrzeży Wietnamu, Chin i Japonii, w wodach Zatoki Tonkińskiej, Cieśniny Hajnańskiej, Morza Południowochińskiego, Morza Wschodniochińskiego, Cieśniny Tajwańskiej, wokół wysp Hajnan, Tajwan, Kiusiu, Sikoku i południowego Honsiu. Na południowym wschodzie spotykany jest w wodach Morza Jawajskiego, Morza Flores, Morza Sawu, Morza Timor, Morza Banda, Morza Arafura, Zatoki Karpentaria, Cieśniny Torresa i Morza Koralowego, u wybrzeży wysp Sumatra, Jawa, Sumbawa, Flores, Sumba, Timor, Alor, Wetar oraz północno-wschodniej Australii. Preferuje płytkie przybrzeżne wody o głębokości 7-100 m wzdłuż górnych półek szelfów kontynentalnych[5][6].

Cechy morfologiczne

Dorosłe osobniki osiągają do 100 cm długości. Wielkość nie jest cechą dymorfizmu płciowego. L. macrorhinus posiada wydłużony wrzecionowaty korpus i wąską ostro zakończoną głowę z szerokim V-kształtnym otworem gębowym. Szczęki wyposażone są w kilkanaście rzędów heterodontycznych zębów (inne w każdej ze szczęk). Ostre mocno wygięte na boki zęby posiadają piłkowane krawędzie i masywne podstawy. Okrągłe oczy są stosunkowo duże. Na bokach głowy mieści się pięć par małych równych szczelin skrzelowych. Wygięta ku tyłowi pierwsza płetwa grzbietowa jest stosunkowo niska o trójkątnym kształcie i ostrym górnym wierzchołku. Drobna druga płetwa grzbietowa ma romboidalny kształt podobnie jak nieco większe płetwy brzuszne. Płetwy piersiowe są równe i szerokie. Proksymalna krawędź ich podstawy mieści się pod piątą parą szczelin skrzelowych. Płetwa odbytowa posiada długą wolną końcówkę. Znajdująca się na końcu ogona długa heterocerkiczna płetwa ogonowa posiada na górnym łuku duży trójkątny płat skóry, poprzedzony niewielkim łagodnym wycięciem. Skóra pokryta jest łuskami plakoidalnymi. Grzbiet rekina cechuje się jasnobrunatną barwą. Płetwy są nieco jaśniejsze. Spód ciała jest barwy białej lub srebrnej[5][7].

Ekologia

Wyłowione L. macrorhinus w tajlandzkim porcie Ranong Fishing

Podobnie jak inne żarłaczowate jest żyworodny[5][8]. Dojrzałość płciową osiąga przy długości 60-70 cm[6]. Embriony w ciele matki zużywają zapasy żółtka z pęcherzyka żółtkowego, który później łączy się z ścianą macicy tworząc tzw. łożysko żółciowe, dzięki któremu dostarczane jest pożywianie z organizmu matki. Samica rodzi od 2 do 4 młodych, mierzących około 40-55 cm długości[6]. Prawdopodobnie jak inne małe żarłaczowate cechuje się szybkim tempem wzrostu[2]. Dieta L. macrorhinus składa się głównie z małych ryb kostnoszkieletowych, w tym sardelowatych (Engraulidae) i kulbinowatych (Sciaenidae)[9] oraz głowonogów i krewetek[8]. Najczęściej odżywiają się bliżej dna morskiego niż powierzchni[8]. Jednym z poznanych pasożytów tego gatunku jest tasiemiec Ancipirhynchus afossalis[10].

Relacje z ludźmi

Gatunek ten poławiany komercyjnie na potrzeby handlu na wszystkich obszarach swojego występowania. Największy popyt na ten gatunek istnieje u wybrzeży Indii, gdzie jego mięso uznawane jest za przysmak. U wybrzeży Australii jest to jeden z najczęściej łowionych gatunków rekinów. Z uwagi na niewielkie rozmiary, jego płetwy oraz wątroby nie mają większego znaczenia ekonomicznego. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów wpisała go do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych z statusem gatunku najmniejszej troski z uwagi na stosunkowo szybkie tempo reprodukcyjne[2].

  1. Loxodon macrorhinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Loxodon macrorhinus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Müller, J. i Henle, F.G.J.: Systematische Beschreibung der Plagiostomen. Berlin: Veit, 1941, s. 211.
  4. Naylor, G.J.P.. The phylogenetic relationships among requiem and hammerhead sharks: inferring phylogeny when thousands of equally most parsimonious trees result. „Cladistics”. 8, s. 295–318, 1992. DOI: 10.1111/j.1096-0031.1992.tb00073.x. 
  5. a b c Compagno, L.J.V.: Sharks of the Order Carcharhiniformes. Princeton University Press, 1988, s. 319-320. ISBN 0-691-08453-X.
  6. a b c Loxodon macrorhinus. (ang.) w: Froese, R. & D. Pauly. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org [dostęp 6 grudnia 2012]
  7. Raje, S.G., Sivakami, S., Mohan G., Manoj Kumar, P.P., Raju, A. i Joshi, K.K.. An Atlas on the Elasmobranch fishery resources of India. „CMFRI”. 95 (Special Publication), s. 29-31, 2007. 
  8. a b c Stevens, J.D., McLoughlin, K.J.. Distribution, size and sex composition, reproductive biology and diet of sharks from northern Australia. „Australian Journal of Marine and Freshwater Research”. 42, s. 151-199, 1991. 
  9. Wheeler, J.F.G.. Sharks of Western Indian Ocean. „East African Agricultural and Forestry Journal”. 2 (25), s. 106-109, 1959. 
  10. Schaeffner, B.C., Gasser, R.B., Beveridge, I.. Ancipirhynchus afossalis n. g., n. sp (Trypanorhyncha: Otobothriidae), from two species of sharks off Indonesian and Malaysian Borneo. „Systematic Parasitology”. 80 (1), s. 1-15, 2011. DOI: 10.1007/s11230-011-9309-8.