Matteo Maria Boiardo

Szablon:Pisarz infobox

Matteo Maria Boiardo, hrabia di Scandiano (ur. 1441, zm. 20 grudnia 1494) – włoski poeta, związany z dworem Estów w Ferrarze, gubernator Modeny i Reggio Emilia.

Życie

Matteo Maria Boiardo urodził się rodzinnej posiadłości Scandiano koło Reggio Emilia. Do dziesiątego roku życia przebywał wraz z ojcem urzędnikiem książąt d'Este na dworze w Ferrarze. Po śmierci ojca wrócił do rodzinnego Scandiano, gdzie jego wychowaniem zajął się dziadek Feltrino, wybitny humanista. W młodym wieku został panem rozległych dóbr, zmuszonym do zarządzania majątkiem i prowadzenia sporów z krewnymi zgłaszającymi pretensje do części dziedzictwa[1].

Często odwiedzał dwór księcia Sigismonda d'Este w Ferrarze i Reggio Emilia. W 1469 roku zakochał się tam Antonii Caprara, która stała się odtąd muzą jego poezji lirycznej. W 1476 roku roku wstąpił na służbę księcia Ferrary Ercole d'Este. Następne trzy lata spędzone w Ferrarze miały decydujący wpływ dla jego rozwoju. Dwór w Ferrarze był od dawna ważnym ośrodkiem kultury humanistycznej, a jednocześnie miejscem, gdzie kwitły tradycje rycerskie. Biblioteka dworska poasiadała obszerny zbiór średniowiecznych romansów rycerskich: toskańskich, franko-weneckich i francuskich. Pod wpływem tej literatury w 1476 roku Boiardo rozpoczął pracę nad dziełem swego życia Rolandem zakochanym (Orlando inamorato)[1].

Po zawarciu małżeństwa z Taddeą Gonzaga di Novellara objął urząd gubernatora Modeny, który sprawował w latach 1479-1482. Zapadł w tym czasie na zdrowiu. Mimo to nadal intensywnie pracował nad poematem, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1483 roku w Reggio Emilia. W 1487 roku został gubernatorem tego miasta, zmuszony surowo występować przeciw szerzącej się przestępczości, co przyniosło sporo udręki jego łagodnej naturze. Po wkroczeniu do Włoch armii Karola VIII, starał się chronić przed Francuzami miejscową ludność. Zmarł w grudniu tego roku, opłakiwany przez mieszkańców miasta[1].

Twórczość

Boiardo tworzył w języku łacińskim oraz włoskim. W młodości przetłumaczył na zlecenie Herkulesa d'Este z łaciny kilka dzieł starorzymskich i greckich: Historię Herodota, Cyropedię Ksenofonta, O sławnych mężach Korneliusza Neposa, Metamorfozy Apulejusza. Dla Herkulesa ułożył też łacińskie Carmina de laudibus Estensium (Pieśni na cześć rodu d'Este)[2].

W 1476 roku ukończył swój zbiór pieśni włoskich Canzoniere (Zbiór pieśni, nazwany też potem przez autora Amorum libri tres - Księgami miłości) w 3 częściach, z których każda liczyła po 50 sonetów i 10 różnych pieśni (kancon, ballad, madrygałów) - łącznie 180 utworów. Była to wzorowana na Petrarce miłosna autobiografia, w której poeta opowiadał o swej miłości do niestałej Antonii Caprary. Po radosnym oczekiwaniu następuje bolesne oczekiwanie, a wreszcie smutna rezygnacja. Wiersze swoje zabarwia Boiardo melancholijnym wdziękiem. Swoje przeżycia przedstawia na tle przyrody, która z nim współodczuwa: gdy jest radosny kwiaty stają się barwniejsze, bledną i tracą świeżość gdy odczuwa smutek. Oprócz Petrarki mistrzami w pracy nad zbiorem byli mu prowansalscy trubadurzy, oraz klasycy starożytności: Horacy i Tibullus[2].

Głównym jego dziełem jest niedokończony poemat, pisany oktawą w 69 pieśniach, Orlando innamorato (Orland zakochany). Był to pierwszy we włoskiej literaturze utwór łączący elementy średniowiecznego eposu bohaterskiego i opowieści dworskiej. Jego oryginał na długo przesłoniła wydana w 1541 roku przeróbka autorstwa Francesco Berniego. Temat podjęty w tym utworze został mistrzowsko rozwinięty przez Ludovico Ariosto w jego dziele Orland szalony (1532)[3].

  1. a b c Krzysztof Żaboklicki: Historia literatury włoskiej. P. Salwa (red.). T. 1. s. 207.
  2. a b Krzysztof Żaboklicki: Historia literatury włoskiej. s. 112.
  3. Krzysztof Żaboklicki: Historia literatury włoskiej. P. Salwa (red.). T. 1. s. 208 i 211.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  • Józef Heistein: Historia literatury włoskiej. Wrocław: Ossolineum, 1987. ISBN 83-0402122-6.
  • Mały słownik pisarzy włoskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1969.
  • Pisarze świata. Słownik encyklopedyczny, wyd. PWN, 1999
  • Krzysztof Żaboklicki: Literatura włoska. W: Dzieje literatur europejskich. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977.
  • Krzysztof Żaboklicki: Matteo Maria Boiardo. W: Historia literatury włoskiej. P. Salwa (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2002. ISBN 83-89100-09-6.
  • Krzysztof Żaboklicki: Historia literatury włoskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-01-15525-4.

Szablon:Bibliografia stop