Mecz piłkarski NRD – RFN (1974)

22 czerwca 1974 w Hamburgu na stadionie Volksparkstadion podczas rundy eliminacyjnej Mistrzostw Świata odbył się mecz piłki nożnej, między reprezentacją RFN a reprezentacją NRD. Spotkanie toczyło się o pierwsze miejsce w grupie A. Fakt że „Niemcy grali z Niemcami” dodawał temu meczowi dodatkowego podtekstu sportowego i politycznego – oba kraje odnosiły się do siebie wrogo, dodatkowo Niemiecka Republika Demokratyczna jako młody kraj walczyła o prestiż, również przez osiągnięcia sportowe. Był to jedyny w historii mecz między tymi reprezentacjami[1].

Historia

Sytuacja polityczna

Bilet na mecz

Podczas losowania piłkarskich mistrzostw świata 5 stycznia 1974 jedenastoletni Detlef Lange wyciągnął los z numerem 3, przyporządkowujący reprezentację Niemieckiej Republiki Demokratycznej do grupy, w której znalazła się RFN. Spotkało się to z żywą reakcją na sali; po raz pierwszy (i jak się później okazało ostatni) miało dojść do spotkania obu niemieckich reprezentacji[2]. Wkrótce po losowaniu pojawiły się plotki, że reprezentacja NRD skorzysta z pretekstu i nie przystąpi do mistrzostw świata[3]. Reprezentacja RFN była aktualnym mistrzem Europy, drużyna wschodnioniemiecka debiutowała na mistrzostwach świata[1]. Mimo podpisania 3 lata wcześniej umów między RFN i NRD i normalizacji napięcia utrzymującego się od początku istnienia obu państw, sytuacja polityczna między oboma krajami była daleka od normalności; z trudnością wzajemnie uznawały swoje istnienie. Wielu Niemców z zachodu nie uważało Niemieckiej Republiki Demokratycznej za odrębne państwo, a za strefę okupacyjną. Dla odmiany NRD nie uznawała Berlina Zachodniego na tyle, na ile było możliwe; na mapach wydawanych w NRD w miejscu Berlina znajdowała się biała plama[1].

Władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej potraktowały zarówno występ jak i sam mecz mecz prestiżowo; od początku istnienia tego państwa sport był ważnym elementem budowania tożsamości państwowej i lokowały w szkolenie duże środki finansowe. Zawodników otoczono opieką, której brakowałoby, gdyby obie reprezentacje niemieckie nie trafiły na siebie[2].

Kibice

Po losowaniu mistrzostw świata niemiecka służba bezpieczeństwa wewnętrznego Stasi pod przewodnictwem Ericha Mielke rozpoczęła operację Leder, która miała na celu uniknięcia niepożądanych zjawisk, takich jak np. pozostanie enerdowskich kibiców na Zachodzie. Akcja Leder miała m.in. na celu wybranie odpowiednich osób, które władza mogłaby bez obawy wysłać do Hamburga. Największe szanse na wyjazd miały osoby powyżej 25 roku życia, należące do partii lub organizacji młodzieżowych oraz pozostające w związkach małżeńskich[2], przy czym nie mogły wyjechać osoby z tej samej rodziny[1]. Wytypowano 1500 osób[2]. Preferowano tych, którzy odwiedzili już Republikę Federalną Niemiec i nie zostali tam na stałe[1]. Wszyscy wytypowani do wyjazdu byli starannie prześwietleni przez służbę bezpieczeństwa i inwigilowani praktycznie do momentu wyjazdu. Możliwość obejrzenia spotkania piłkarskiego traktowano jako duże wyróżnienie i zaufanie ze strony komunistycznego państwa[2]. Jak wynika z dokumentów Stasi, co dziesiąty „kibic” był współpracownikiem służby bezpieczeństwa[1]. Podczas inauguracji mundialu NRD reprezentował m.in. popularny enerdowski wokalista Frank Schöbel. Był on od początku do końca otoczony agentami Stasi, nie dopuszczono do niego nikogo z Republiki Federalnej Niemiec. Enerdowscy kibice dotarli do Hamburga specjalnymi pociągami. Podczas całego pobytu w RFN byli bacznie obserwowani przez agentów Stasi, którzy zwracali m.in. uwagę na ewentualne kontakty z zachodnioniemiecką literaturą polityczną, pornograficzną i popularną, a także czasopismami. Podczas mundialu Stasi wzmocniła kontrolę granicy wewnątrzniemieckiej; nie zapobiegło to co najmniej jednej ucieczce na Zachód – Rolanda i Christe Au, którzy wykorzystali brak czujności służb granicznych podczas meczu; telewizja ZDF podaje, że państwo Au (z ukrytą w bagażniku Christe Au) przekroczyli granicę dokładnie w momencie zdobycia bramki przez Sparwassera[2]. Podczas pobytu kibiców enerdowskich w Niemczech doszło do kilku incydentów, mi. in. palenia flagi NRD. Stasi napisała w swych raportach, że niektórzy enerdowscy fani kibicowali reprezentacji zachodnioniemieckiej. Wśród kibiców enerdowskich mówiło się że „nasi przegrali z NRD”[4].

Piłkarze

Pamiątkowy proporczyk drużyny NRD

Przygotowania do meczu były istotne również w Republice Federalnej Niemiec. Spotkanie z NRD było meczem podwyższonego ryzyka; po zamachu podczas Igrzysk Olimpijskich w 1972 w Monachium władze musiały wprowadzić obostrzone rygory bezpieczeństwa. Odpowiednie przygotowanie ideologiczne przeszli nie tylko kibice, ale również piłkarze reprezentacji wschodnioniemieckiej, w tym celu przydzielono reprezentacji opiekuna ze Stasi Gerda Kischera[2]. Podczas całego pobytu piłkarzy w RFN zawodnicy byli pilnowani przez służby bezpieczeństwa[2], choć pozwalano piłkarzom na kontakty z kibicami lub dziećmi zbierającymi autografy[1]. W pokojach piłkarzy enerdowskich nie było odbiorników telewizyjnych. Mimo inwigilacji piłkarzom wschodnioniemieckim udało się zwiedzić dzielnicę domów publicznych Reeperbahn. Za występ na mistrzostwach świata zawodnicy NRD otrzymali po ok. 8 tys. marek na osobę; zachodnioniemiecki związek piłkarski obiecał po 30 tys. marek RFN za tytuł mistrza świata; reprezentacja odmówiła przyjęcia tych pieniędzy. Ostatecznie wypłacono każdemu zawodnikowi za zdobycie tytułu mistrzowskiego 70 tys. marek[2].

Mecz i następstwa

W sondażach przedmeczowych przeprowadzonych w RFN, tylko 17% ankietowanych stawiało na zwycięstwo NRD. W dzień meczu w popularnej zachodnioniemieckiej gazecie Bild-Zeitung na pierwszej stronie ukazał się artykuł pt. "Dlaczego dzisiaj wygramy"[1]. Już przed meczem, po spotkaniu AustraliaChile wiadomo było, że obie reprezentacje niemieckie awansowały do drugiej rundy i mecz będzie toczył się o pierwsze miejsce w grupie jak i o prestiż[3]. Od pierwszych minut przewagę wypracowała drużyna zachodnioniemiecka i to ona kontrolowała grę, wypracowując kilka dogodnych pozycji strzeleckich; nie mogła się jednak przebić przez zwartą obronę zawodników NRD[3]. Pierwsza połowa zakończyła się wynikiem bezbramkowym. Mimo przewagi RFN mecz wygrała reprezentacja NRD 1:0, zdobywając bramkę z kontrataku w 77 minucie, a wynik ten został uznany za największą sensację turnieju[5]. Wbrew oczekiwaniom, pomeczowa konferencja prasowa miała bardzo spokojny przebieg[2]. Wymiany koszulek dokonano poza stadionem i ekranami telewizyjnymi choć, wbrew powszechnemu przekonaniu odbyła się – twierdzi w wywiadzie strzelec jedynej bramki Jürgen Sparwasser, twierdząc, że on sam wymienił trykot z Paulem Breitnerem w tunelu[6]. Piłkarzom NRD zgotowano po powrocie do kraju owacyjne przyjęcie mimo niezdobycia medalu (druga runda rozgrywek nie była dla reprezentacji pomyślna i ostatecznie zajęła 6. miejsce). Zdobywca zwycięskiej bramki Jürgen Sparwasser stał się rozpoznawalną postacią. W 1988 Sparwasser uciekł do Republiki Federalnej – nie powrócił z turnieju seniorów. Jeden z ówczesnych agentów Stasi – "opiekunów" kibiców podczas meczu, Werner Teske, został w roku 1981 oskarżony o zdradę i próbę ucieczki na Zachód; został skazany na karę śmierci i był to ostatni wyrok śmierci wykonany w NRD[1]. Po meczu pojawiły się pogłoski, że drużyna RFN przegrała taktycznie, nie chcąc w drugiej rundzie trafić na bardzo silne ekipy Brazylii i Holandii[5][7].

Raport i składy

22 czerwca 1974
19:30 CET
RFN  0:1
(0:0)
 NRD Volksparkstadion, Hamburg  
Raport Gol 77' Sparwasser Widzów: 60 200
Sędzia: Ramón Barreto (Urugwaj)
Asystenci: Marques (Brazylia), Pestarino (Argentyna)
kartki:
Żółta kartka Sparwasser 27', Croy 81', Kreische 84'
RFN
NRD
BR 1 Sepp Maier
2 Berti Vogts
3 Paul Breitner
4 Hans-Georg Schwarzenbeck Zejście w 68. minucie 68'
5 Franz Beckenbauer 1 capitan.png
8 Bernhard Cullmann
9 Jürgen Grabowski
12 Wolfgang Overath Zejście w 69. minucie 69'
13 Gerd Müller
14 Uli Hoeneß
15 Heinz Flohe
Rezerwowi:
6 Horst-Dieter Höttges Wejście w 68. minucie 68'
7 Herbert Wimmer
10 Günter Netzer Wejście w 69. minucie 69'
11 Jupp Heynckes
16 Rainer Bonhof
17 Bernd Hölzenbein
18 Dieter Herzog
19 Jupp Kapellmann
20 Helmut Kremers
BR 21 Norbert Nigbur
BR 22 Wolfgang Kleff
Trener:
Helmut Schön
BR 1 Jürgen Croy Żółta kartka w 81. minucie 81'
2 Lothar Kurbjuweit
3 Bernd Bransch 1 capitan.png
4 Konrad Weise
10 Hans-Jürgen Kreische Żółta kartka w 84. minucie 84'
12 Siegmar Wätzlich
13 Reinhard Lauck
14 Jürgen Sparwasser Żółta kartka w 27. minucie 27'
16 Harald Irmscher Zejście w 65. minucie 65'
18 Gerd Kische
20 Martin Hoffmann
Rezerwowi:
5 Joachim Fritsche
6 Rüdiger Schnuphase
7 Jürgen Pommerenke
8 Wolfram Löwe
9 Peter Ducke
11 Joachim Streich
15 Eberhard Vogel
17 Erich Hamann Wejście w 65. minucie 65'
19 Wolfgang Seguin
BR 21 Wolfgang Blochwitz
BR 22 Werner Friese
Trener:
Georg Buschner

Rezultat i tabela

Sensacyjne zwycięstwo Niemieckiej Republiki Demokratycznej spowodowało, że to zawodnicy trenera Georga Buschnera zajęli w grupie A pierwsze miejsce. Republika Federalna Niemiec doznała pierwszej (i jedynej) porażki na mistrzostwach. Obydwie reprezentacje awansowały do następnej rundy[2]. NRD zmierzyła się w niej z Holandią, Brazylią i Argentyną a RFN z Jugosławią, Szwecją i Polską.

Zespół M W R P Br+ Br- +/- Pkt
 NRD 3 2 1 0 4 1 +3 5
 RFN 3 2 0 1 4 1 +3 4
 Chile 3 0 2 1 1 2 -1 2
 Australia 3 0 1 2 0 5 -5 1

Przypisy

  1. a b c d e f g h i Jacek Stawiski: Jedyny taki mecz w historii. Pod lupą służb specjalnych. tvn24. [dostęp 2018-07-27].
  2. a b c d e f g h i j k ZDF: ZDF-History: Aktion Leder - Fußballkrieg der Stasi (niem.). [dostęp 2018-08-15].
  3. a b c Lennart Birth: 22.06. – In den Farben getrennt, in der Sache vereint (niem.). 120 Minuten, 2017-06-19. [dostęp 2018-07-27].
  4. Marek Wawrzynowski: Mecz trwał tak długo, aż wygrała "właściwa" drużyna. Witajcie w NRD. Wirtualna Polska. [dostęp 2018-07-27].
  5. a b Historia MŚ. 1974. onet. [dostęp 2018-07-27].
  6. Als die DDR die BRD bei der WM 1974 besiegte (niem.). Tagesspiegel.de, 2014-06-23. [dostęp 2018-07-27].
  7. Die DDR gewinnt gegen die Bundesrepublik (niem.). Die Welt, 2016-06-21. [dostęp 2018-07-27].

Linki zewnętrzne