Michał I (król Zety)

Szablon:Władca kraju infobox Michał I - książę Zety w latach 1052-1077, w 1077 roku koronował się na króla Zety. Zmarł w 1081 roku. Syn księcia Zety Stefana Dobrosława.

Początki

Michał był drugim synem Stefana Dobrosława i jego drugiej żony, krewnej cara bułgarskiego Samuela. W młodości brał udział wraz z braćmi w zakończonych sukcesem walkach ojca o wyswobodzenie Zety spod zależności od Bizancjum. Walki te datowane są na lata 1042-1050[1]. Po śmierci Stefana Dobrosława, około 1050 roku, najstarszy syn Gojisław wraz z najmłodszym Predimirem otrzymali Trawunię; Michał - Oblik, Prapratnę i Crmnicę; Saganek - żupanię Gorsko, Kupelnik i Balec, a Radosław - Lu(s)kę, Podlužje i Kučevo z Budvą[2]. Władzę nad państwem, do śmierci około 1052 roku, sprawowała wdowa po Dobrosławie przy pomocy Gojisława i pozostałych synów. Pop Duklanin nazywa ją "królową"[3].

W tym czasie doszło do rebelii w Trawunii. Trebinianie wysłali do Gojisława delegację, która, złożonego chorobą, księcia zamordowała. Powstańcy schwytali również i zabili Predimira, a swego przywódcę Domanka ogłosili władcą Trawunii. Po śmierci Gojisława Michał wraz z braćmi Sagankiem i Radosławem wkroczył do Trawunii, rozbił siły rebeliantów i ukarał morderców braci. Domanek wraz z garstką stronników zbiegł. Władzę nad Trawunią Michał powierzył Sagankowi. Saganek nie utrzymał władzy nad Trawunią i zbiegł do Zety. Michał przyjął go, a wobec zagrożenia bizantyńskiego od wschodu wysłał przeciw Domankowi drugiego z braci Radosława[2].

Książę Zety

Zeta około 1050 roku.

Pokonanie buntu Trebinian i jego konsekwencje wzmocniły pozycję Michała wewnątrz państwa. W tym czasie podjął też rozmowy z Bizancjum. W rezultacie zbiegów dyplomatycznych został wpisany na listę sojuszników i przyjaciół Romejów, otrzymał też tytuł i pensję protospatara, a po śmierci pierwszej żony, w 1053 roku poślubił krewniaczkę cesarza Konstantego IX Monomacha. Oprócz wzmocnienia pozycji wewnętrznej pozwoliło mu to zabezpieczyć się przed, stanowiącymi zagrożenie dla władców Zety, bizantyńskimi namiestnikami Dracza[4].

Schizma kościelna przypadająca na początek 1054 roku wzmocniła wpływy Rzymu na Bałkanach. Michał podjął starania o utworzenie arcybiskupstwa serbskiego wskazując na znaczną odległość Zety od arcybiskupstwa w Splicie oraz na tradycje arcybiskupstwa duklańskiego. Nie osiągnął jednak sukcesu[4]. Wśród duchowieństwa Zety i w miastach górnej Dalmacji dominowała kultura łacińska. Nawet powstały w języku słowiańskim żywot świętego Jana Włodzimierza, został w XI wieku przełożony na łacinę. Kościół Zety został w 1051 roku objęty reformą przyjętą na synodzie lateraneńskim, co umacniało jedność i odrębność młodego państwa[5].

Dbał o rozwój ośrodków władzy książęcej. Oprócz stolicy Skadaru wspierał stołeczne grody, będące jednocześnie zamkami i dworami (curia) książęcymi, w Prevalce nad zatoką kotorską, w Kotorze i Prapratnej koło Baru[4]. Wysłany do Trawunii Radosław ostatecznie rozprawił się z buntownikami. Domanek zginął w walce, a Radosław objął namiestnictwo nad Trawunią[2]. Być może w okresie panowania Michała doszło też do podboju resztek Zahumla[6]

Rok 1072

Wykorzystując osłabienie pozycji Bizancjum na Bałkanach w wyniku klęski pod Mantzikertem w 1071 roku osadził na stolicy wielkożupańskiej w Raszce swego syna Petrisława. Wspomógł również powstanie w macedońskim Skopje przeciw Bizancjum, mając nadzieję osadzić drugiego z synów na tronie carów Bułgarii. Powstańcy mieli bowiem zamiar wskrzesić carstwo Samuela[7]. Na prośbę powstańców wysłał im na pomoc dwie armie, jedną pod dowództwem syna Konstantyna Bodina, drugą pod wodzą swego generała Petriły, a sam zaatakował Dracz[4].

Bodin stanął w Prizrenie, gdzie, za zgodą przywódcy powstania Jerzego Wojciecha, został koronowany na cara Bułgarii. Petriło pociągnął ze swą armią na południe, zajął Ochrydę i obległ Kastorię. Kastorii broniły oddziały bizantyńskie i lokalni możnowładcy pod dowództwem generała będącego z urodzenia Bułgarem. Armia Petriły poniosła pod Kastorią ciężkie straty i Petriło wycofał się do Zety. Bodin w tym czasie maszerował na wschód północną drogą i zajął Nisz. Z kolei armia bizantyńska zaatakowała Jerzego Wojciecha w Skopje. Skkopje zostało zdobyte, a Wojciech schwytany. Na wieść o oblężeniu Skopje Bodin zawrócił na południe. Jego armia została jednak rozbita niedaleko Skopje, a on sam znalazł się jako więzień w Konstantynopolu[8], a następnie w Antiochii[7].

Na wieść o kłopotach syna Michał wysłał do Macedonii jeszcze jedną armię, dowodzoną przez generała bizantyńskiego, który dostał się do niewoli i poślubił jedną z jego córek. Zięć nie okazał się jednak zbyt lojalny względem nowego teścia i przeszedł na stronę bizantyńską. Powstanie upadło. Michał utracił Raszkę, udało mu się jednak nie dopuścić zwycięskiego wodza Nicefora Bryenniosa w głąb Zety[4]. Bodin pozostawał w więzieniu przez kilka lat do czasu, gdy został wykupiony przez ojca lub wuja Radosława, albo też do czasu ucieczki (istnieją różne wersje tego wydarzenia) około 1078 roku[8].

Ustanowienie królestwa

Król Michał. Fresk z kościoła św. Michała w Stonie

Po tym doświadczeniu Michał zaczął szukać sojuszników w walce z Bizancjum. Swoje trudne położenie starał się poprawić poprzez zbliżenie z Normanami włoskimi, przeciwnikami Bizancjum w Italii, a lennikami papieża. Efektem tego zbliżenia był sukces zabiegów o przyznanie tytułu królewskiego. W 1077 roku papież Grzegorz VII przysłał mu insygnia koronacyjne. W tym samym roku Michał został koronowany na króla Zety. Tak doszło do utworzenia pierwszego królestwa na ziemiach serbskich[5]. Być może około 1078 roku po powrocie Bodina z Bizancjum, Michał dopuścił syna do współrządów w państwie. W 1081 roku doszło do dalszego wzmocnienia związków Zety z Normanami, Bodin poślubił córkę wodza normańskiego stronnictwa w Apulii Jakwintę[4]. Michał zmarł niedługo potem, najprawdopodobniej jeszcze w 1081 roku[9]. Został pochowany w klasztorze benedyktyńskim pod wezwaniem św. Sergiusza i Bachusa nad rzeką Bojaną, w pobliżu Skadaru[4].

Rodzina

Michał miał dwie żony. Z pierwszą nieznaną z imienia miał 7 synów:

  • Włodzimierza
  • Prijasława
  • Sergiusza
  • Derię
  • Gabriela
  • Mirosława
  • i Bodina

oraz nieznaną z imienia córkę. Wedle informacji Popa Duklanina wszyscy synowie z wyjątkiem Bodina zginęli w wojnach jeszcze za życia Michała. Córka została wydana za generała bizantyńskiego więzionego w Zecie[10].

Po śmierci pierwszej żony, w 1053 roku poślubił krewną cesarza Konstantyna IX Monomacha. Druga żona urodziła mu 4 synów:

  1. T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 68 i 508.
  2. a b c Latopis popa Duklanina, rozdz. XXXIX. Za Paul Stephenson, Chronicle of the priest of Duklja (Ljetopis' Popa Dukljanina)
  3. T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 508.
  4. a b c d e f g Władysław Kowalenko: Słownik starożytności słowiańskich. T. 3. s. 241-242.
  5. a b T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 69.
  6. L. Podhorodecki: Jugosławia. Zarys dziejów. s. 67.
  7. a b T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 68.
  8. a b J. Fine: The Early Medieval Balkans. s. 214.
  9. Ostatnia wzmianka o nim pochodzi z 1081 roku. Taką też datę śmierci przyjmują T. Wasilewski (Historia Jugosławii, s. 69) i L. Podhorodecki (Jugosławia, s. 67). W. Kowalenko uważa, że zmarł później zapewne już podczas wojny bizantyńsko-normańskiej (Słownik ..., s. 241). J. Fine opowiada się za 1081/1082 rokiem (The Early Medieval Balkans, s. 220)
  10. a b c Ch. Cawley: Medieval Lands.
  11. T. Wasilewski: Historia Jugosławii. s. 508.

Bibliografia