Minuskuł 565 (Gregory-Aland)

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Minuskuł 565 (wedle numeracji Gregory—Aland), ε 93 (von Soden)[1]purpurowy rękopis Nowego Testamentu pisany minuskułą na pergaminie w języku greckim, datowany na wiek IX. Jest jednym z nielicznych rękopisów pisanych złotem. Przechowywany jest w Petersburgu. Rękopis nie zachował się w całości, część jego kart zaginęła. Tekst rękopisu jest niejednorodny i w różnych partiach prezentuje różne tradycje tekstualne. Rękopis cieszy się zainteresowaniem ze strony krytyków tekstu, najwyżej oceniany jest jego tekst w Ewangelii Marka. Wykorzystywany jest w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu.

Opis rękopisu

Kodeks zawiera tekst czterech Ewangelii, na 392 pergaminowych kartach (17,6 cm na 19,2 cm)[2][3]. Jest jednym z zaledwie dwóch minuskułowych rękopisów Nowego Testamentu pisanych złotem na nasączonym purpurą pergaminie. Drugim jest minuskuł 1143[4]. Purpura ma barwę ciemnoniebieską (co jest rzadkością), czasem staje się niemal czarna[5]. Część kart rękopisu zaginęła, zagubione karty zawierały tekst: Mt 20,18-26, 21,45-22,9; Łk 10,36-11,2; 18,25-37; 20,24-26; J 11,26-48; 13,2-23; 17,1-12. Braki w Ewangelii Mateusza, Łukasza i częściowo w Ewangelii Jana zostały później uzupełnione, za wyjątkiem J 11,26-48; 13,2-23[6][4].

Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, 17 linijek w kolumnie[2][3]. Marginesy są szerokie. Tekst ewangeliczny pisany jest złotem, natomiast noty komentatorskie pisane są srebrem oraz uncjałą[7]. Minuskuła jest bardzo staranna i jest jednym z najlepszych zachowanych przykładów wczesnej minuskuły, odznacza się wyjątkowączystością formy[8]. Do charakterystycznych cech skryby należy litera beta, która jest nietypowo rozciągnięta do dołu[9]. Skryba stosował skróty, popełniał błędy itacyzmu i inne błędy gramatyczne. Część jego błędów została poprawiona przez późniejszego korektora[10]. Cytaty ze Starego Testamentu nie zostały oznakowane. Zawiera jerozolimski kolofon na końcu Ewangelii Marka[4].

Tekst Ewangelii dzielony jest według dwóch systemów, według κεφαλαια (rozdziały) oraz według krótszych jednostek - Sekcji Ammoniusza. Sekcje Ammoniusza nie posiadają odniesień do Kanonów Euzebiusza. Tekst ewangelii zawiera ponadto τιτλοι (tytuły)[11]. Tytuły pisane są uncjałą[10]. Przed każdą z ewangelii umieszczone zostały listy κεφαλαια (pełnią one rolę spisu treści). Na początku umieszczono tablice do Kanonów Euzebiusza, mają one późniejsze pochodzenie, oryginalny rękopis ich nie zawierał[9]. W XIII wieku przed Ewangelią Mateusza, Marka i Jana umieszczone zostały portrety ewangelistów[7][12]. W XVII wieku przed Ewangelią Jana umieszczono portret ewangelisty Jana. Owe miniatury wykonane zostały na białym pergaminie i psują artystyczne piękno rękopisu[7].

Tekst

Początek Ew. Jana, f. 300 r.

Eduard de Muralt ocenił, że tekst jest bliski dla Kodeksu Cypryjskiego i Kampiańskiego[10]. Hort był zdania, że rękopis przekazuje tekst zachodni, ale Fenton Hort nie badał rękopisu dokładnie. Burnett H. Streeter w 1924 roku był przekonany, że reprezentuje tekst cezarejski, a w Ewangelii Marka jest jednym najlepszych tego tekstu reprezentantów. Według Streetera również i w pozostałych trzech Ewangeliach rękopis miał reprezentować tekst cezarejski, jednak jako najsłabszy jego reprezentant[4]. Późniejsze badania wykazały, że grecki tekst rękopisu jest niejednorodny i w różnych partiach reprezentuje rozmaite tradycje tekstualne. Aland zaklasyfikował tekst rękopisu do Kategorii III[2]. Według Alanda w Ewangelii Marka tekst rękopisu ma wyższą jakość niż w Ewangelii Mateusza i Łukasza. W Ewangelii Jana rękopis reprezentuje Rodzinę Lake'a[4].

Według Claremont Profile Method, tj. metody wielokrotnych wariantów, reprezentuje tekst aleksandryjski w Łukaszu 1 i rodzinę tekstualną Kx (jedna z późnych rodzin tekstu bizantyjskiego) w Łukaszu 10 i Łukaszu 20[13].

Tekst Jan 7,53-8,11 został opuszczony przez skrybę, który wyjaśnił na marginesie, że dostępne mu kopie nie zawierają tej perykopy[9]. W Łk 1,28 nie zawiera frazy „błogosławiona wśród niewiast”, jednak na marginesie odnotowano fakt stosowania tej frazy w innych rękopisach, z dojaśnieniem, że starożytne rękopisy jej nie zawierały[4].

Historia

INTF datuje rękopis na wiek IX[2][3]. Według kolofonu na końcu rękopisu, miał zostać sporządzony przez cesarzową Teodorę[10]. Prawdopodobnie rękopis został sporządzony dla cesarzowej Teodory w cesarskim skryptorium[5]. Niektórzy badacze datują jednak rękopis na wiek X[4].

Rękopis został znaleziony w okolicach Morza Czarnego. W 1829 roku został sprowadzony do Petersburga[14] i odtąd jest przechowywany w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej (Ms. 53)[2][3].

Pierwszy opis rękopisu sporządził Eduard de Muralt w 1848 roku[9].

Tekst Ewangelii Marka został skolacjonowany w oparciu o Textus receptus przez Johannesa Belsheima w 1885 roku[15]. Belsheim popełnił jednak nieco błędów. W 1897 roku H.S. Cronin porównał Ewangelię Marka z odczytem Belsheima i dokonał poprawek[9]. Odczyt Ewangelii Marka ponownie poprawiał I.A. Moir w 1956 roku[16].

Rękopis został wykorzystany w 8. wydaniu Nowego Testamentu Tischendorfa[9]. Jest wykorzystywany we współczesnych naukowych wydaniach greckiego Novum Testamentum Nestle-Alanda we wszystkich czterech Ewangeliach[17].

Zobacz też

Bibliografia

Wydania tekstu
  • J. Belsheim. Das Evangelium des Markus. „Christiana Videnskabs-Selskabs Forhandlinger”. 9, 1885. 
Krytyczne wydania NT
  • Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 978-3-438-05100-4. [NA27]
Listy i katalogi rękopisów
Introdukcje do krytyki tekstu NT
  • K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  • C. R. Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs, 1900, s. 203. (niem.)
  • F. H. A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. Wyd. 4. T. 1. London: George Bell & Sons, 1894, s. 250. (ang.)
  • Robert Waltz: New Testament Manuscripts. Manuscript 565 (ang.). W: A Site Inspired By: The Encyclopedia of New Testament Textual Criticism [on-line]. 2007. [dostęp 2016-12-13].
Inne
  • James Keith Elliott: A Bibliography of Greek New Testament Manuscripts. Cambridge: Cambridge University Press, 1989. ISBN 0-521-35479-X. (ang.)
  • Вера Дмитриевна Лихачёва: Византийская миниатюра / Byzantine Miniature. Москва: Iskusstvo Art Publishers, 1977, s. 13-14. (ros.)
  • Frederik Wisse: The Profile Method for the Classification and Evaluation of Manuscript Evidence, as Applied to the Continuous Greek Text of the Gospel of Luke. Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Company, 1982, s. 52. ISBN 0-8028-1918-4. (ang.)

Linki zewnętrzne