Minuskuł 69 (Gregory-Aland)

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Minuskuł 69 (wedle numeracji Gregory—Aland), δ 505 (von Soden)[1] – rękopis Nowego Testamentu pisany minuskułą na pergaminie i papierze w języku greckim z XV wieku. Kolejność ksiąg Nowego Testamentu jest nietypowa, posiada pozabiblijne dodatki. Niektóre partie kodeksu zostały utracone. Tekst Ewangelii reprezentuje cezarejską tradycję tekstualną, tekst Dziejów i Listów powszechnych reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną.

Prawdopodobnie powstał w Konstantynopolu, od 1640 roku przechowywany jest w Leicester. Od XVIII wieku jego tekst cieszy się zainteresowaniem wśród krytyków tekstu i jest cytowany we wszystkich krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu. Dostępny jest w formie zdigitalizowanej.

Opis rękopisu

Kodeks zawiera tekst Nowego Testamentu, na 213 kartach (37,8 cm na 27 cm)[2]. Karty ułożone zostały w kwaterniony, po pięć zgiętych w połowie karty w jednym foliale. Każdy z foliałów został ponumerowany. W numeracji zastosowano wczesne cyfry arabskie[3]. Niektóre partie rękopisu zostały utracone (Mt 1,1-18,15; Dz 10,45-14,17; Jd 7-25; Ap 19,10-22,21).

Rękopis częściowo jest pisany na pergaminie (91 kart), częściowo na papierze (122 kart). Zazwyczaj po dwóch pergaminowych kartach następuje papierowa. Papier jest bardzo słabej jakości[4]. Ze względu na niską jakość papieru cztery karty pisane są tylko z jednej strony[5].

Kolejność nowotestamentowych ksiąg jest nietypowa. Na początku umieszczone zostały Listy Pawła, po których następują Dzieje Apostolskie, Listy powszechne, Apokalipsa i Ewangelie[6]. Rękopis zawiera ponadto pozabiblijne dodatki, jak Credo siedmiu soborów (folio 159v), Życie apostołów (f. 160v), Granice Pięciu Patriarchatów (f. 161r)[7].

W Dziejach Apostolskich tekst przeskakuje bezpośrednio z 10,45 do 14,17, co sprawia wrażenie, że kopista nie miał świadomości istnienia luki. Tekst Ap 18,7-19,10 zachował się we fragmentarycznym stanie[8].

Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, 37-38 linijek w kolumnie[2]. Nagłówki ksiąg biblijnych oraz inicjały rozpoczynające księgę biblijną pisane są na czerwono[6]. Stosuje przydechy i akcenty, jednak często błędnie. Skryba pisał niestarannie, litera ε przypomina α i nie zawsze wiadomo jaką literę skryba miał na myśli[4]. Jednak liczne noty marginalne pisane są kształtnymi literami[8].

Imię ιησους (Jezus) jest pisane pełną formą aż do J 21,15, gdzie po raz pierwszy pojawia się skrót ις, odtąd co jakiś czas stosowany[9].

W całym rękopisie naliczono 1129 błędów itacyzmu, stosuje nietypowe formy gramatyczne[10].

Tekst ksiąg dzielony jest według κεφαλαια (rozdziały), których numery umieszczono na marginesach tekstu. W górnym marginesie umieszczono τιτλοι (tytuły) dla owych rozdziałów. Przed każdą z ewangelii umieszczone zostały listy κεφαλαια (spis treści). W Ewangeliach brak podziału według krótszych Sekcji Ammoniusza z odniesieniami do Kanonów Euzebiusza[8]. Według umieszczonych na końcu ksiąg kolofonów Ewangelia Mateusza napisana została w języku hebrajskim, Ewangelia Marka w łacińskim, a Ewangelia Łukasza w greckim[6].

Tekst

Grecki tekst Ewangelii reprezentuje cezarejską tradycję tekstualną. Ferrar sądził, że tekst czterech Ewangelii został skopiowany z minuskułu 13[11]. Tekst Apokalipsy reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną, ale zawiera wielką liczbę unikalnych wariantów, w bliskiej relacji do kodeksu 046 i 61[12].

Kurt i Barbara Aland dali mu następujący profil tekstualny w Ewangeliach: 1341 631/2 222 50s; w Dziejach: 631 191/2 52 8s; w Listach powszechnych: 641 111/2 92 5s; w Listach Pawła: 1541 421/2 352 17s. Dla Apokalipsy Alandowie nie sporządzili profilu[13]. 1 oznacza zgodność z tekstem bizantyńskim, 1/2 oznacza ile razy zgodny jest z tekstem bizantyńskim oraz "oryginalnym"[a], 2 oznacza zgodność z tekstem "oryginalnym", S oznacza ile ma sobie właściwych wariantów tekstowych (Sonderlesarten)[14]. W oparciu o ten profil Alandowie zaklasyfikowali tekst Listów Pawła do Kategorii III. W pozostałych księgach Nowego Testamentu zaliczyli do kategorii V[13], co oznacza, że reprezentuje tam tekst bizantyński[15].

Tekst Pericope adulterae (Jan 7,53-8,11) umieszczony został w Ewangelii Łukasza, za 21,38, tekst Mt 17,2b-3 (znaki czasu) został opuszczony, Łk 22,43-44 (krwawy pot Jezusa) umieszczony został w Ewangelii Mateusza, za Mt 26,39[6].

W tekście czterech Ewangelii reprezentuje rodzinę Ferrara. Tekst pozostałych ksiąg Nowego Testamentu miał odmienne pochodzenie. Względem innych rękopisów rodziny Ferrara wyróżnia się w następujących miejscach:

W Mateuszu 18,15 zawiera dodatek σου και αυτου μονου (ciebie i jego tylko)[16].

W Mateuszu 19,6 zawiera wariant ουκετι (nigdy) zamiast ουκ ετι (jeszcze nie)[17].

W Jana 4,5 przekazuje wariant Σιχαρ zamiast Συχαρ[18].

Inne warianty:

W 2 Kor 11,17 przekazuje wariant ανθρωπον (człowieka) zamiast κυριον (Pana)[19].

Historia

Johann Jakob Wettstein[20] i James Rendel Harris[21] datowali rękopis na wiek XIV[8]. Gregory datował go na wiek XV[6]. Obecnie jest datowany przez INTF na wiek XV[2][22]. Rendel Harris sugerował, że rękopis powstał w Konstantynopolu[6].

Rękopis został podarowany dla George'a Neville'a, arcybiskupa Yorku (1465–1472)[4]. Należał do Richarda Brinkleya (lub Brinkeleya), który nabył go prawdopodobnie od franciszkanów w Cambridge (podobnie jak minuskuł 61). Później kodeks należał do Williama Charka (albo Charca), wspomnianego w nocie marginalnej minuskułu 61[8]. Następnie jego właścicielem był Thomas Hayne, który w 1645 roku podarował go dla biblioteki w Leicester[6]. Obecnie przechowywany jest w Leicestershire Record Office (Cod. 6 D 32/1) w Leicester[2].

Rękopis był badany przez wielu krytyków tekstu. John Mill skolacjonował rękopis w roku 1671 (nadał mu siglum L). John Jackson oraz William Tiffin po raz kolejny skolacjonowali jego tekst i przesłali wykaz wariantów dla Wettsteina za pośrednictwem César de Missy. Wettstein jako pierwszy odnotował podobieństwo do kodeksu 13[23]. Rękopis był badany również przez Edwarda Gee[20]. Na listę rękopisów Nowego Testamentu wciągnął go Wettstein[20]. Następnie rękois był badany przez: Tregellesa, Scrivenera, Abbotta, Rendel Harrisa[6].

Jest cytowany w krytycznych wydaniach Novum Testamentum Graece Nestle-Alanda (NA27)[24].

Zobacz też

  1. "Oryginalny" oznacza tekst według rekonstrukcji Alandów, tj. tekst 26 lub 27 wydania Nestle-Alanda (tekst obu tych wydań jest identyczny).
  1. Caspar René Gregory: Die griechischen Handschriften des Neuen Testament. Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung, 1908, s. 50.
  2. a b c d K. Aland, M. Welte, B. Köster, K. Junack: Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neues Testaments. Berlin, New York: Walter de Gruyter, 1994, s. 49.
  3. J. Rendel Harris: The Origin of the Leicester Codex of the New Testament. London: C. J. Clay & Sons, 1877, s. 11.
  4. a b c Bruce M. Metzger: Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography. Oxford: Oxford University Press, 1981, s. 138.
  5. W. H. Ferrar: A Collation of Four Important Manuscripts of the Gospels. ed. T. K. Abbott. London: Macmillan & Co., 1877, s. VI.
  6. a b c d e f g h C. R. Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs, 1900, s. 144–145.
  7. J. Rendel Harris: The Origin of the Leicester Codex of the New Testament. London: C. J. Clay & Sons, 1877, s. 62–65.
  8. a b c d e F. H. A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. T. 1. London: 1894, s. 202-203.
  9. J. Rendel Harris: The Origin of the Leicester Codex of the New Testament. London: C. J. Clay & Sons, 1877.
  10. W. H. Ferrar: A Collation of Four Important Manuscripts of the Gospels. ed. T. K. Abbott. London: Macmillan & Co., 1877, s. IX.
  11. W. H. Ferrar: A Collation of Four Important Manuscripts of the Gospels. ed. T. K. Abbott. Dublin - London: 1877, s. XLIII.
  12. The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Wyd. 4. New York – Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 88. ISBN 978-0-19-516122-9.
  13. a b K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 129. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  14. K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 107. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  15. K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 106. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  16. W. H. Ferrar: A Collation of Four Important Manuscripts of the Gospels. ed. T. K. Abbott. London: Macmillan & Co., 1877, s. 60.
  17. W. H. Ferrar: A Collation of Four Important Manuscripts of the Gospels. ed. T. K. Abbott. London: Macmillan & Co., 1877, s. 62.
  18. NA26, p. 235
  19. NA26, p. 488.
  20. a b c Johann Jakob Wettstein: Novum Testamentum Graecum editionis receptae cum lectionibus variantibus codicum manuscripts. T. 1. Amsterdam: Ex Officina Dommeriana, 1751, s. 53. [dostęp 06 06 2012]. (łac.)
  21. J. Rendel Harris: The Origin of the Leicester Codex of the New Testament. London: C. J. Clay & Sons, 1877.
  22. Handschriftenliste. W: INTF [on-line]. Münster Institute. [dostęp 26 lutego 2013].
  23. W. H. Ferrar: A Collation of Four Important Manuscripts of the Gospels by the late William Hugh Ferrar. T. K Abbott. Dublin: Macmillan & Co., 1877, s. IV.
  24. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 978-3-438-05100-4.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • Handschriftenliste. W: INTF [on-line]. Münster Institute. [dostęp 26 lutego 2013].
  • Kodeks 69 (GA). W: CSNTM [on-line]. [dostęp 2013-04-14]. - zdigitalizowana forma kodeksu
  • R. Waltz, Codex Leicestrensis, Encyclopedia of Textual Criticism (2007) [dostęp 2013-04-14]