Miranszah

Szablon:Władca kraju infobox Miranszah (albo Miran Szah) (ur. ok. 1366/1367[1] - zm. 1408[2]) - władca z dynastii Timurydów panujący w Azerbejdżanie w latach 1405 - 1408.

Syn Timura, za życia ojca był m.in. namiestnikiem Chorasanu i Azerbejdżanu. Od 1398 cierpiał na chorobę umysłową. Po śmierci ojca (1405) walczył ze swoim synem Umarem o panowanie nad Azerbejdżanem. Zginął w bitwie z turkmeńskim władcą Kara Jusufem.

Pochodzenie i losy do śmierci ojca

Miranszah był trzecim synem Timura. Już w roku 1380/1381 otrzymał on z rąk ojca namiestnictwo Chorasanu[3], a w roku 1396 Azerbejdżanu, które w nawiązaniu do tego że niegdyś stanowiło centrum państwa Ilchanidów zostało nazwane "tronem Hulagu"[4]. W roku 1398 u Miranszaha wskutek upadku z konia pojawiły się objawy choroby umysłowej. W tym samym czasie podjął on szereg różnych działań, takich jak zabijanie niewinnych ludzi i burzenie ich domów, niezwykła rozrzutność, ekshumacja zwłok Rashid ad-Dina, samodzielny atak na Bagdad rządzony przez Dżalajrydów oraz wysłanie do ojca listu, w którym oskarżał go o wyniosłość i liczne grzechy oraz upominał, że czas już przekazać władzę synom. Timur przybył do Tabrizu w roku 1399 i pozbawił Miranszaha władzy, jemu samemu wprawdzie nic nie czyniąc, ale pozbawiając życia jego doradców. Azerbejdżan otrzymał Muhammad Sultan, syn Dżahangira, najstarszego syna Timura, a po jego śmierci syn Miranszaha Umar[5]. W międzyczasie inny syn Miranszaha, Abu Bakr, został namiestnikiem zdobytego na Dżalajrydach Iraku[6].

Walka o Azerbejdżan

Po śmierci Timura w roku 1405 Miranszah wdał się w walkę o Azerbejdżan z Umarem, popierany przez Abu Bakra, który utracił Irak na rzecz jego dawnego władcy, Ahmada Ibn Uwajsa (1382 - 1410) z dynastii Dżalajrydów[7]. Jeszcze w tym samym roku Miranszah razem z Abu Bakrem wyruszył w kierunku Samarkandy, żeby wspomóc w walce o nią swojego innego syna, Chalil Sultana (1405 - 1409). Na wieść o jego pochodzie najgroźniejszy rywal Chalil Sultana, brat Miranszaha Szahruch (1405 - 1447), odstąpił od zamierzonego ataku, tak że cel Miranszaha został osiągnięty[8]. W walce pomiędzy Abu Bakrem sprzymierzonym z Miranszahem a Umarem i Ahmadem Ibn Uwajsem Tabriz, którego mieszkańcy sprzyjali temu ostatniemu, kikakrotnie przechodził z rąk do rąk. Ostatecznie Abu Bakrowi udało się pokonać Umara, który w roku 1407 zmarł w Chorasanie[9]. Timurydom oprócz Dżalajrydów zagrażała jednak jeszcze inna niegdyś pokonana przez Timura siła, a mianowicie turkmeńska federacja Kara Kojunlu. Ich władca Kara Jusuf (1389 - 1420) w roku 1406 pokonał Abu Bakra na terenie Nachiczewanu, a w roku 1408 dokonał tego ponownie w bitwie pod Sardrud nieopodal Tabrizu, w której Miranszah zginął[10]. Zapoczątkowana przez niego linia Timurydów trwała jednak dalej w Azji Środkowej - jego praprawnuk Babur (1494 - 1530) był założycielem dynastii Wielkich Mogołów[11].

  1. Beatrice Forbes Manz The rise and rule of Tamerlane, Cambridge University Press, s. 77 ISBN 0521633842
  2. H.R. Roemer The Succesors of Tīmūr w: William Bayne Fisher (ed.) The Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, s. 102 ISBN 0521200946
  3. Beatrice Forbes Manz The rise and rule of Tamerlane, Cambridge University Press, s. 77 ISBN 0521633842
  4. H.R. Roemer The Succesors of Tīmūr w: William Bayne Fisher (ed.) The Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, s. 93 ISBN 0521200946
  5. Marian Małowist: Tamerlan i jego czasy. Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1985, s. 60-62 i 137. ISBN 83-06-01106-6.; C. E. Bosworth: AZERBAIJAN iv. Islamic history to 1941. (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 23 luty 2008].
  6. Beatrice Forbes Manz Power, Politics and Religion in Timurid Iran, Cambridge University Press, s. 19 ISBN 0521865476
  7. Beatrice Forbes Manz Power, Politics and Religion in Timurid Iran, Cambridge University Press, s. 19 ISBN 0521865476
  8. H.R. Roemer The Succesors of Tīmūr w: William Bayne Fisher (ed.) The Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, s. 100 ISBN 0521200946
  9. Beatrice Forbes Manz Power, Politics and Religion in Timurid Iran, Cambridge University Press, s. 19 ISBN 0521865476; C. E. Bosworth: AZERBAIJAN iv. Islamic history to 1941. (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 23 luty 2008].
  10. H.R. Roemer The Succesors of Tīmūr w: William Bayne Fisher (ed.) The Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, s. 102 ISBN 0521200946
  11. Bogdan Składanek: Historia Persji. T. 2, Od najazdu Arabów do końca XV wieku. Warszawa: Dialog, 2003, s. 290. ISBN 83-88938-32-0.

Bibliografia