Nyasasaurus

Nyasasaurus
Nesbitt et al, 2012
Okres istnienia: anizyk
ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rodzaj Nyasasaurus

Nyasasaurusrodzaj wczesnego triasowego archozaura, być może najwcześniejszy odkryty dotychczas dinozaur albo najbliższy krewny tej grupy zwierząt.

Historia

Jezioro Niasa, w okolicy którego znaleziono szczątki zwierzęcia

Holotyp został odnaleziony w Tanzanii,na południu kraju, w basienie Ruhuhu pośród osadów Manda, dokładniej w Ogniwie Lifua datowanej na anizyk. W okolicy znajduje się jezioro Niasa, od którego dinozaur czerpie swą nazwę. Odkrycia dokonał Francis Rex Parrington. Miejsce znalezienia kości określono w pracy ustanawiającej rodzaj jako lokalizacja Parringtona B36. Holotyp zawierał głównie pozostałości szkieletu osiowego (w sumie sześć kręgów, w tym połowę stanowiły kręgi przedkrzyżowe, zachowane niecałkowicie, resztę zaś kręgi krzyżowego odcinka kręgosłupa), obejmował poza tym kość ramienną prawą. Znalezisko to oznaczono NHMUK R6856. Weszło ono w posiadanie Muzeum Historii Naturalnej w stolicy Wielkiej Brytanii[1].

Systematyka

Autorami publikacji ustanawiającej nowy rodzaj zostali Sterling J. Nesbitt, Paul M. Barrett, Sarah Werning, Christian A. Sidor i Alan J. Charig. Ukazała się ona w grudniu 2012 na stronie internetowej czasopisma Biology Letters. Wersja tekstowa ma się pojawić w lutym 2013[1].

Nazwa rodzajowa zwierzęcia bierze swój źródłosłów od znajdującego się w okolicy lokalizacji typowej jeziora Niasa oraz od greckiego słowa sauros oznaczającego jaszczura. Epitet gatunkowy wspomina badacza, który odnalazł holotyp. Autorzy zaliczyli zwierzę do dinozaurów, nie włączając go do żadnego mniej obszernego kladu w ich obrębie[1].

Autorzy opisu rodzaju uznali zwierzę za dinozaura. Posiada on jednak pewne cechy spotykne też u innych triasowych archozaurów. Nesbitt i współpracownicy nie mieli pewności co do pozycji systematycnej zwierzęcia. Różne metody analizy danych dawały odmienne rezulaty. Drzewo sporządzone metodą strict consensus umieszcza rodzaj w politomii ze wszystkimi innymi przedstawicielami tej dinozaurów. Z kolei drzewa o największej parsymonii uznają go albo za członka dinozaurów, albo a ich grupę siostrzaną[1]. Dotychczas najbliższymi znanymi krewnymi dinozaurów były Silesauridae, takie jak Asilisaurus kongwe również opisany przez Nesbitta[2] i obecny w osadach ogniwa Lifua. Nyasasaurus może więc stanowić nową grupę siostrzaną dinozaurów albo najstarszego znanego przedstawiciela tej grupy. W końcu jednak autory opisu rodzaju uznali go za dinozaura[1].

Budowa

Na podstawie pomiarów kręgów całkowitą długość zwierzęcia szacuje się na 2-3 m[1].

Znalezione 3 przedkrzyżowe kręgi Nyasasaurus pochodzą z odcinka szyjnego kręgosłupa. Przedstawiają cechy spotykane u różnych grupa triasowych gadów: dinozaurów, Silesauridae, Pseudosuchia. Są wydłużone w kierunku przednio-tylnym. Bocznie od kanału mieszczącego za życia zwierzęcia rdzeń kręgowy znajdują się widziane od przodu głębokie doły, opisane przez autorów rodzaju jako cecha spotykana u Dinosauriformes, ale nie będąca ich synapomorfią[1].

Odcinek krzyżowy kręgosłupa liczył sobie przynajmniej 3 kręgi i żebra krzyżowe o rozwiniętym wymiarze grzbietowo-brzusznym[1].

Kość ramienna zauropsyda charakteryzowała się pokaźnym dołem na powierzchni tylno-grzbietowej oraz wydłużonym brzusznie grzebieniem naramienno-piersiowym kształtu mniej więcej prostokątnego, sięgającym około 30% długości trzonu, o zbaczającym bocznie końcu i położonym centralnie doń wydatnym karbie oraz zaostrzonej wyniosłości leżącym przy grzbietowej części grzebienia. Występowanie takiego grzebienia autorzy uważają za cechę dinozaurów, nie doszukali się w nim żadnych synapomorfi innych kladów archozaurów triasu[1].

Na podstawie analizy budowy kręgów krzyżowych i położenia odpowiadających im żeber wnioskuje się o pionowym ułożeniu kości biodrowej[1].

Fizjologia

Zespół Nesbitta nie ograniczył się do opisania anatomii znalezionych kości. Przeprowadzono również badania histologiczne. Wykazały one grubą korę, w której części zewnętrznej ilość osteocytów uległa zmniejszeniu, oraz złożoną sieć naczyń za życia zwierzęcia, leżących w kanałach osteonów pierwotnych, przebiegających w różnych kierunkach. Nie znaleziono natomiast żadnych stref zatrzymanego wzrostu. Obraz ten daleki jest od ubogiej w kanały kości silezaura, przypominając raczej kość megapnozaura. Opisana histologia tkanki kostnej wskazuje na szybki i ciągły wzrost gada. Podobny typ wzrostu występował u herrerazaura czy megapnozaura zaliczanych do teropodów, a także u pterozauromorfów. Inne archozaury cechował wzrost wolniejszy[1].

Ewolucja

Znalezisko jest ważne z punktu widzenia ewolucji dinozaurów. Nyasasaurus to najwcześniejszy opisany dotychczas rodzaj należący do tej grupy. Poprzedni rekordzista pochodził z Argentyny i liczył sobie 230 milionów lat[1]. Czas ten przypadał na karnik. Martinez i współpracownicy nadali takiemu zwierzęciu nazwę Eodromaeus w 2011[3]. Do innych wczesnych dinozaurów należą herrerazaur czy eoraptor. Rodzaje te zalicza się do teropodów[4]. Pod koniec karniku występowali jednakże przedstawiciele wszystkich najważniejszych linii dinozaurów, zarówno ptasiomiednicznych, jak i gadziomiednicznych, zróżnicowanych już wtedy na zauropodomorfy i teropody[1]. Wykształciły się już wtedy najważniejsze adaptacje do mięso- czy roślinożerności. Natomiast pod koniec triasu, 215 milionów lat temu, nastąpił znaczny rozwój tej grupy. Radiacja na przełomie triasu i jury miała prawdopodobnie związek z zastąpieniem różnych wcześniejszych gadów, wśród których Sereno wymienia synapsydy inne niż ssaki, rynchozaury, pierwotne archozaury[4]. Brak wcześniejszych znalezisk stawiał więc pytanie o początek tej grupy zwierząt. Postawiono dwie hipotezy. Pierwsza postulowała dłuższą wcześniejszą ewolucję tych gadów, która nie pozostawiła po sobie śladów kopalnych. Druga optowała za nagłym wybuchem nowych form w karniku. Odkrycie datowanego na anizyk Nyasasaurus wskazuje jednak, że dinozaury były obecne 15 milionów lat wcześniej, niż sądzono, ma ono znaczenie dla postawionego problemu[1]. Radiacja ewolucyjna Ornithodira, z której dinozaury się wywodzą, musiała zajść już pod koniec triasu środkowego[2]. Znalezisko potwierdza natomiast wcześniejszy pogląd o pochodzeniu dinozaurów z południa Pangei[1].

Ekologia

Osady Lifua Member pochodzą z późnego anizyku w triasie środkowym. Wiążą się one z fauną cynognata. W tamtym miejscu znaleziono także następujących jej przedstawicieli[1]:

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p Sterling J. Nesbitt, Paul M. Barrett, Sarah Werning, Christian A. Sidor & Alan J. Charig. The oldest dinosaur? A Middle Triassic dinosauriform from Tanzania. „Biology Letters”. 9, 2012-12-05. Royal Society Publishing. DOI: 10.1098/rsbl.2012.0949 (ang.). 
  2. a b Sterling J. Nesbitt, Christian A. Sidor, Randall B. Irmis, Kenneth D. Angielczyk, Roger M. H. Smith & Linda A. Tsuji. Ecologically distinct dinosaurian sister group shows early diversification of Ornithodira. „Nature”. 464, s. 95-98, 2010-03-04. DOI: 10.1038/nature08718 (ang.). 
  3. Ricardo N. Martinez, Paul C. Sereno, Oscar A. Alcober, Carina E. Colombi, Paul R. Renne, Isabel P. Montañez & Brian S. Currie. A Basal Dinosaur from the Dawn of the Dinosaur Era in Southwestern Pangaea. „Science”. 331, s. 206-210, 2011-01-04. DOI: 10.1126/science.1198467 (ang.). 
  4. a b Paul C. Sereno. The evolution of dinosaurs. „Science”. 284, s. 2137–2147, 1999. DOI: 10.1126/science.284.5423.2137 (ang.).