ORP Jaskółka (1934)

Ten artykuł dotyczy ORP Jaskółka (1935). Zobacz też: inne trałowce Marynarki Wojennej RP noszące nazwę "Jaskółka".

Szablon:Okręt rozszerzony infobox ORP Jaskółka (znak burtowy J) – trałowiec redowy Marynarki Wojennej II RP, pierwszy okręt typu Jaskółka, klasyfikowany przed wojną jako trauler i minowiec. Wcielony do służby w 1935 roku, tworzył wraz z siostrzanymi jednostkami Dywizjon Minowców. W jego składzie wziął udział w obronie Wybrzeża. 1 września uczestniczył w bitwie powietrzno-morskiej na Zatoce Gdańskiej. W kolejnych dniach prowadził operacje minowania, ostrzału celów brzegowych oraz patrolowe. Został zatopiony przez samoloty Luftwaffe 14 września 1939 roku.

Zamówienie i budowa

Po wycofaniu na początku lat 30. trawlerów typu FM, przestał istnieć dotychczasowy Dywizjon Minowców. Szkolenie w zakresie broni podwodnej przejęły kanonierki "Komendant Piłsudski" i "Generał Haller". Jednostki te były już przestarzałe i nie nadawały się do powierzonych im zadań, wobec czego w Kierownictwie Marynarki Wojennej zaczęto rozglądać się za następcami "ptaszków". Podjęto decyzję o budowie okrętów w kraju[1]. W 1932 w polskich stoczniach ogłoszono przetarg na budowę czterech trawlerów. Spośród nadesłanych ofert najlepsza okazała się ta z Polskich Zakładów Inżynieryjnych, w których skład wchodziła Stocznia Rzeczna w Modlinie. Stocznia miała dostarczyć cztery trałowce w oparciu o plany wykonane przez inż. Aleksandra Potyrałę i D. Małeckiego. Ustalone zostały również terminy ukończenia minowców. I tak, pierwszy miał zostać oddany po 20 miesiącach od podpisania umowy, a kolejne odpowiednio po 23, 26 i 29 miesiącach. Szacowany koszt jednej jednostki wynosił 1 320 000 zł. Z powodu niedostatecznych mocy produkcyjnych stoczni, budowę pierwszej jednostki powierzono Warsztatom Portowym Marynarki Wojennej w Gdyni[2]. W dniu 26 stycznia 1933 zamówiono w Państwowych Zakładach Inżynierii "Ursus" ośmiocylindrowe silniki Diesla. Położenie stępki nastąpiło w listopadzie 1933[1]. Budowa przeciągała się w czasie z powodu nieterminowych dostaw blach przez huty. Z opóźnieniem dostarczono również dokumentację. Ponadto czterokrotnie odrzucono staliwną dziobnicę wykonaną przez huty[2]. Budowany okręt otrzymał nazwę Jaskółka na podstawie rozkazu Nr 7 Ministra Spraw Wojskowych z 17 września 1934, pozycja 128[1]. Wodowanie okrętu miało miejsce 11 listopada 1934, za pomocą 100 tonowego dźwigu. Wyposażanie i uzbrajanie jednostki oraz próby odbiorcze trwały do sierpnia 1935[2]. Dowódcą ORP "Jaskółka", pełniącym również obowiązki tymczasowego dowódcy Dywizjonu Minowców, został mianowany kpt. mar. Wiktor Łomidze. 4 maja szef KMW powołał komisję do odbioru budowanych trałowców, w skład której weszli: przewodniczący, kmdr por. Włodzimierz Steyer, członkowie, kierownik nadzoru budowy kmdr por. inż. Zdzisław Śladkowski oraz dowódca każdego z odbieranych okrętów[1]. Minister Spraw Wojskowych "wcielił z dniem 27 lipca 1935 trauler "Jaskółka" w skład okrętów wojennych Rzeczypospolitej"[3]. Natomiast podniesienie bandery miało miejsce 27 sierpnia 1935[2].

Opis konstrukcji

"Jaskółka" miała długość całkowitą 45 metrów, szerokość maksymalną 5,5 metra oraz zanurzenie 1,7 metra. Gładkopokładowy kadłub minowca zbudowany był ze stali okrętowej, w części dziobowej znajdował się wznios, który służył zwiększeniu dzielności morskiej. Nadbudówka znajdowała się w części dziobowej i ciągnęła się do śródokręcia. Wyporność standardowa wynosiła 183 tony metryczne, a pełna 203 tony. Napęd trałowca stanowiły dwa silniki wysokoprężne 8 cylindrowe wyprodukowane w Fabryce Silników i Armatur "Ursus" na licencji szwedzkiej. Każdy z silników posiadał moc 525 KM i napędzał osobny wał napędowy. Łączna moc maszyn wynosiła 1050 KM, co pozwalało na osiągnięcie maksymalnej prędkości 18 węzłów.

Podstawowym uzbrojeniem artyleryjskim była armata morska kaliber 75 mm wzór 1928, produkcji francuskiej. Było to działo uniwersalne, które pełniło rolę artylerii głównej, jak i przeciwlotniczej. Uzbrojenie przeciwlotnicze okrętu stanowiły ponadto dwa karabiny maszynowe kaliber 7,92 Maxim wzór 1908. Na pokładzie znajdowały się dwa tory minowe, na których okręt mógł przewieść i postawić 20 min morskich wz. 08 lub 20 bomb głębinowych do walki z okrętami podwodnymi. Jednostkę wyposażono w dwa komplety trałów kontaktowych.

Przebieg służby

Lata międzywojenne

Po rozpoczęciu służby pod polską banderą ORP "Jaskółka" przeszła szereg szkoleń, po czym 20 stycznia 1936 została włączona do Dywizjonu Minowców. W tym samym roku minowiec wraz z bliźniaczym ORP "Mewa" złożył wizytę w szwedzkiej Karlskronie. Była to pierwsza i zarazem ostatnia wizyta zagraniczna okrętu. W części dziobowej minowca namalowano na obu burtach znak taktyczny w postaci litery "J". Został on zamalowany 1 czerwca 1937. 18 kwietnia 1939 wpływający do portu wojennego w Gdyni okręt podwodny ORP "Sęp" uderzył w "Jaskółkę", powodując wgniecenie poszycia. Spowodowane uszkodzenia szybko naprawiono.

Obrona Wybrzeża

Model w Pomorskim Muzeum Wojskowym

W momencie wybuchu II wojny światowej, 1 września 1939, okręt znajdował się w porcie wojennym na Oksywiu. Dowodzony był przez kpt. mar. Tadeusza Borysiewicza. W godzinach rannych, wraz z pozostałymi jednostkami dywizjonu wyszedł na redę. Zgodnie z opracowanymi planami operacji minowych na Zatoce Gdańskiej, z 1 na 2 września jednostki minowe floty polskie miały postawić zagrodę minową na linii Hel - Sopot (operacja Rurka). W tym celu "Jaskółka", wraz z pozostałymi minowcami, dwiema kanonierkami oraz niszczycielem "Wicher" i stawiaczem min "Gryf" udała się na Hel. W połowie trasy polskie okręty zostały zaatakowane przez bombowce nurkujące Junkers Ju 87 z IV(Stuka)./LG 1. Niemieckie samoloty skoncentrowały swój atak na "Wichrze" i "Gryfie". "Jaskółka" starając się wesprzeć obronę przeciwlotniczą stawiacza min zbliżyła się do niego. Był to bardzo ryzykowny manewr, gdyż jedno bezpośrednie trafienie bombą w pokład jednostki oznaczało jego zatopienie. Po odparciu niemieckiego ataku i odwołaniu operacji Rurka, jednostka zawinęła do portu Helskiego. Tam kpt. Borysiewicz otrzymał rozkaz przejścia do Jastarni, gdzie dotarł 2 września. Następnego dnia, 3 września, wraz z "Rybitwą", trałowiec popłynął do Gdyni po dowódcę Morskiej Obrony Wybrzeża. Wieczorem, wraz z nim, okręty ponownie znalazły się w Jastarni. Następne dni trałowiec spędził w porcie. 7 września, znów wraz z "Rybitwą", minowiec udał się na patrol. W czasie powrotu jednostki zostały zaatakowane przez bombowiec nurkujący Ju-87. Artylerzyści celnym ogniem przeciwlotniczym zestrzelili niemiecki samolot. Kolejnym zadaniem "Jaskółki" było postawienie 10 września pola minowego. Towarzyszące jej "Rybitwa" i "Czajka" weszły na mieliznę, wobec czego akcja została odwołana, a minowce wróciły do portu. W dniach 11 i 12 września w rejonie miejscowości Rewa okręt wraz "Rybitwą" i "Czajką" wspierał ogniem artylerii polskie oddziały Lądowej Obrony Wybrzeża, a w nocy z 12 na 13 września te same jednostki przeprowadziły operację minowania na południowy wschód od Helu. O świcie 14 września 1939 "Jaskółka", "Rybitwa" i "Czajka" wyszły z portu z zamiarem ostrzelania niemieckich pozycji w rejonie Mechelinek. Po wykonaniu zadania jednostki wróciły do portu. Tego samego dnia niemieckie lotnictwo w dwóch falach dokonało bombardowania portu w Jastarni. Pierwszy nalot nie wyrządził żadnych szkód na "Jaskółce". Natomiast w czasie drugiego nalotu minowiec został trafiony bombą w zbiornik paliwa, co spowodowało zapalenie się jednostki, be ofiar w załodze. Płonący wrak wkrótce zatonął.

Po zakończeniu działań wojennych Niemcy analizowali możliwość użycia jednostki, jednak zniszczenia były zbyt duże i wrak został pocięty na złom.

Dane techniczne

Zobacz też

  1. a b c d Józef Wąsiewski: Polskie drugie "Ptaszki". W: Symbolika Marynarki Wojennej [on-line]. [dostęp 2011-04-10].
  2. a b c d GOZDAWA: ORP "Jaskółka" II. W: Wielka Encyklopedia uzbrojenia M.S.Wojsk.1918-1939 [on-line]. [dostęp 2011-04-10].
  3. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 3 z 23.09.1935 r. poz. 111.

Szablon:MW