Oblężenie Malty (1798–1800)

Oblężenie Malty
Wojny rewolucyjnej Francji
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Czas {{{czas}}}
Miejsce Malta, głównie teren Grand Harbour
Wynik zwycięstwo sił sprzymierzonych
Strony konfliktu
Malta
Wielka Brytania
Portugalia
Neapol
Republika Francuska
Dowódcy
Emmanuel Vitale
Francesco Saverio Caruana
Vincenzo Borg
Lord Nelson
Alexander Ball
Markiz de Nisa
Claude-Henri Belgrand de Vaubois
Jean-Baptiste Perrée
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Oblężenie Malty, znane też jako Oblężenie Valletty lub Blokada Francuzów (malt. L-Imblokk tal-Franċiżi) – dwuletnie oblężenie i blokada francuskiego garnizonu w Valletcie, największym mieście i głównym porcie na śródziemnomorskiej wyspie Malcie, pomiędzy rokiem 1798 a 1800.

Valletta została zdobyta przez francuskie siły ekspedycyjne podczas śródziemnomorskiej kampanii Napoleona. Zostawił on tam garnizon liczący trzy tysiące ludzi, pod dowództwem Claude-Henri Belgrand de Vaubois. Kiedy francuska flota śródziemnomorska została 1 sierpnia 1798 roku zniszczona w bitwie pod Abukirem, brytyjska Royal Navy mogła rozpocząć blokadę Malty, z pomocą ludności wyspy, która zainicjowała powstanie przeciwko Francuzom. Zmuszony do wycofania się do Valletty, francuski garnizon musiał się zmierzyć z niedostatkiem żywności, spotęgowanym przez skuteczność blokady: jakkolwiek małe ilości artykułów żywnościowych dotarły na początku 1799 roku, nie było ich więcej aż do początku roku 1800, przez który to czas głód i choroby spowodowały katastrofalne skutki na zdrowiu, morale oraz zdolności bojowej żołnierzy francuskich.

W lutym roku 1800, wyruszył z Tulonu konwój pod dowództwem kontradmirała Jean-Baptiste Perrée, który był zdecydowany dostarczyć zaopatrzenie do garnizonu. Eskadra okrętów blokady pod dowództwem wiceadmirała Lorda Nelsona, na oczach głodujących żołnierzy na Malcie, przechwyciła konwój i po kilku krótkich starciach(ang.) Perrée zginął, a jego okręt flagowy został zdobyty. W następnym miesiącu francuski okręt liniowy Guillaume Tell, obładowany żołnierzami, wypłynął z Valletty do Tulonu, lecz również został przechwycony, i po zaciętej bitwie zmuszony do poddania się brytyjskiej eskadrze. Klęski te uświadomiły Francuzom niemożność utrzymania pozycji w Valletcie, a jej poddanie nieuniknionym. Jakkolwiek Vaubois utrzymał się przez następne 5 miesięcy, w końcu poddał się 4 września. Do tego czasu, śmiertelność z niedożywienia i tyfusu osiągnęła w garnizonie liczbę 100 ludzi dziennie. Malta przypadła Wielkiej Brytanii, i kontrola nad wyspą była przyczyną wybuchu wojen napoleońskich w roku 1803. Ostatecznie pozostała pod zarządem brytyjskim przez 164 lata, uzyskała niepodległość w roku 1964.

Francuska inwazja na Maltę

Napoleon ląduje na Malcie, czerwiec 1798

19 maja 1798 roku, z Tulonu wypłynęła francuska flota, towarzysząca wojskom ekspedycyjnym w sile 30 000 ludzi, dowodzonych przez generała Napoleona Bonaparte. Celem tych potężnych sił był Egipt, Napoleon pragnął rozszerzyć francuskie wpływy na Azję oraz zmusić Anglików do zawarcia pokoju w wojnach rewolucyjnej Francji, które rozpoczęły się w roku 1792[1]. Płynąc na południowy-wschód, konwój zabrał dodatkowy transport z włoskich portów, i 9 czerwca o godz. 5.30 przybył do Valletty, silnie ufortyfikowanego miasta-portu na wyspie Malta[2]. W tym czasie Malta wraz z sąsiednimi wyspami były pod rządami Zakonu Rycerzy św. Jana, starego i wpływowego zakonu feudalnego, osłabionego przez utratę większości swoich wpływów podczas Rewolucji francuskiej. Zakon tworzyli mężczyźni z wielu krajów europejskich, ze znaczną częścią Francuzów, który rządził większością maltańskiego społeczeństwa na wyspach[3]. Szefem rządu był Wielki Mistrz Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, który odmówił żądaniu Bonapartego, aby cały konwój wpłynął do portu w Valletcie i pobrał zaopatrzenie, argumentując, że neutralność Malty zezwala na wpłynięcie jedynie dwóch okrętów w jednym czasie[4].

Kapitulacja Malty przed generałem Bonaparte

Otrzymawszy taką odpowiedź, Napoleon natychmiast rozkazał swojej flocie ostrzelać Vallettę, i 11 czerwca generał Louis Baraguey d'Hilliers poprowadził desant morski, podczas którego kilka tysięcy żołnierzy wylądowało w siedmiu strategicznych miejscach wyspy. Francuscy rycerze Zakonu zdezerterowali, a pozostali nie zorganizowali znaczącego oporu. Około 2 000 członków maltańskiej milicji broniło się w Mdinie przez 24 godziny, jednak zbiegli do Valletty, kiedy miasto poddało się generałowi Claude-Henri Belgrand de Vaubois[5]. Chociaż Valletta była wystarczająco silna, aby wytrzymać długie oblężenie, Bonaparte wynegocjował z Hompeschem kapitulację tego ostatniego, który zgodził się oddać Maltę wraz z wszystkimi bogactwami Francuzom, w zamian za posiadłości we Francji i rekompensaty pieniężne dla siebie i rycerzy Zakonu[6]. Bonaparte ustanowił na wyspach francuski garnizon, zostawiając 4 000 ludzi pod wodzą de Vaubois, kiedy on sam z resztą ekspedycji wypłynął 19 czerwca na wschód w kierunku Aleksandrii[7].

Bitwa morska pod Abukirem

Osobny artykuł: Bitwa morska pod Abukirem.

Konwój Bonapartego był ścigany przez flotę 14 brytyjskich okrętów pod wodzą kontradmirała Sir Horatio Nelsona, który usłyszał o inwazji na Maltę, będąc zakotwiczony na Sycylii, i chciał przechwycić Francuzów w ich drodze do Egiptu. Flota Nelsona wyprzedziła Francuzów w nocy 22 czerwca w ciemnościach, bez ujawniania im swojej obecności, i przybyła do Aleksandrii przed Napoleonem w dniu 28 czerwca[8]. Wierząc, że Francuzi muszą mieć inny cel, następnego dnia Nelson zawrócił na północ, aby sprawdzić wybrzeża Anatolii, i spóźnił się na przybycie Bonapartego 30 czerwca, o niecałe 24 godziny[9]. Nie napotykając na przeciwnika, Bonaparte wylądował i pomaszerował na Aleksandrię, zajął miasto i skierował się w głąb lądu. Flota dostała rozkaz, aby zacumować w zatoce niedaleko wsi Abu Kir, i tam oczekiwać na dalsze dyspozycje[10]. 1 sierpnia Nelson zawrócił w stronę egipskiego wybrzeża i odkrył zakotwiczoną francuską flotę. Atakując natychmiast, okręty Nelsona zdołały zdobyć dziewięć francuskich okrętów liniowych, i zniszczyć dwa, w tym okręt flagowy L'Orient, odnosząc tylko umiarkowane uszkodzenia[11]. Zniszczenie francuskiej floty śródziemnomorskiej zaowocowało uzyskaniem przez Royal Navy kontroli nad Morzem Śródziemnym, wkrótce dzielonej z flotami Portugalii, Neapolu, Imperium Rosyjskiego oraz Imperium Osmańskiego, jako część naprędce zorganizowanej II Koalicji przeciwko Francji[12].

Powstanie maltańskie

Kanonik Francesco Saverio Caruana, jeden z liderów powstańców maltańskich. Został później biskupem Malty.

Na Malcie Francuzi niespodziewanie rozwiązali wszystkie instytucje Zakonu Maltańskiego, w tym Kościół katolicki. Dobra kościelne zostały złupione i zajęte, aby opłacić ekspedycję do Egiptu[3]. Działania te wywołały falę gniewu wśród głęboko wierzącego katolickiego społeczeństwa Malty. Gniew ten wybuchł 2 września powstaniem, podczas aukcji kościelnego majątku, i w ciągu kilku dni tysiące powstańców zaczęło oblegać francuski garnizon w Valletcie[13]. Valletta została otoczona przez około 10 000 ochotników maltańskich pod dowództwem Emmanuele Vitale i kanonika Francesco Saverio Caruany. Maltańczycy byli uzbrojeni w 23 działa i niewielką eskadrę kanonierek przybrzeżnych. Chociaż nastąpiło kilka utarczek pomiędzy powstańcami a garnizonem francuskim, twierdza była zbyt silna do zdobycia przez siły nieregularne[14].

W połowie września na wyspę przybyła eskadra okrętów portugalskich. W jej skład wchodziły: Príncipe Real (90 dział, kapitan Puysigur), Rainha de Portugal (74; kapitan Thomas Stone), São Sebastião (74; kapitan Mitchell), Afonso de Albuquerque (74; kapitan Donald Campbell), oraz bryg Falcão (24; kapitan Duncan). Kapitanowie czterech z nich byli Brytyjczykami, służącymi pod dowództwem Domingosa Xavier de Lima, markiza de Nisa[15]. Dodatkowo brytyjski okręt HMS Lion (kapitan Manley Dixon) oraz brander HMS Incendiary (kapitan George Baker) dołączyły do eskadry. Rząd Portugalii wysłał z Tagus te okręty, aby zwiększyć flotę Nelsona. Po krótkim postoju na Malcie, eskadra popłynęła do Aleksandrii. Stamtąd Nelson odesłał okręty z powrotem na Maltę, aby zablokować Francuzów[16].

Pod koniec września brytyjski konwój 13 poobijanych okrętów, pod wodzą kapitana Sir Jamesa Saumareza pojawił się koło Malty. Nie były one zdolne uczestniczyć bezpośrednio w blokadzie, ponieważ pilnie musiano naprawić uszkodzenia jednostek powstałe w bitwie pod Abukirem[15]. Niemniej jednak, Saumarez spotkał się z przedstawicielami powstańców, i 25 września wysłał do generała Vaubois ofertę rozejmu w ich imieniu. Vaubois odpowiedział „Vous avez, sans doute, oublié que des Français sont dans la place. Le sort des habitans [sic] ne vous regarde pointe. Quant à votre sommation, les soldats français ne sont point habitués à ce style” („Być może zapomniałeś, że to Francuzi trzymają to miejsce. Los mieszkańców to nie Twoja sprawa. Co do ultimatum, francuscy żołnierze nie są przyzwyczajeni do takiego tonu”)[15]. Nie mogąc nakłonić Francuzów do poddania się, Saumarez wyposażył siły maltańskie w 1200 muszkietów, z którymi kontynuowano oblężenie[17]. Nie mogąc przedłużać czasu naprawy okrętów, Saumarez wypłynął pod koniec miesiąca do Gibraltaru.

12 października brytyjskie okręty liniowe HMS Alexander (kapitan Alexander Ball), HMS Culloden (kapitan Thomas Troubridge) i HMS Colossus (kapitan George Murray) dołączyły do okrętów portugalskich, rozpoczynając formalną blokadę[14]. Tego samego dnia Vaubois wprowadził ostatnich swoich żołnierzy, wraz z około setką Maltańczyków, chcących dołączyć do sił francuskich, do ufortyfikowanej Valletty[14]. Garnizon osiągnął liczbę ponad 3000 żołnierzy, i przynajmniej początkowo był dobrze zaopatrzony. W porcie stały okręty liniowe Dégo i Athénien oraz fregata Carthaginoise, które poprzednio były okrętami maltańskimi, jak też niedawno przybyłe Guillaume Tell i fregaty Justice i Diane, niedobitki spod Abukiru, pod wiceadmirałem Pierre-Charles Villeneuve, które przybyły na Maltę końcem września[17].

Zdobycie Gozo

24 października, po 10-dniowym rejsie z Neapolu,[18] Nelson dołączył, na HMS Vanguard w towarzystwie HMS Minotaur, do eskadry blokującej Francuzów[17]. 28 października Ball z sukcesem zakończył negocjacje z francuskim garnizonem na małej wyspie Gozo. 217 francuskich żołnierzy zgodziło się poddać bez walki i przekazać wyspę, jej fortyfikacje, 24 działa, olbrzymią ilość amunicji i 3200 worków mąki Brytyjczykom[14]. Jakkolwiek wyspa formalnie podlegała Ferdynandowi III Sycylijskiemu, była administrowana przez brytyjskich i maltańskich przedstawicieli, których pierwszym zadaniem było rozdanie zdobytej żywności 16 tysiącom mieszkańców wyspy. Malta i okoliczne wyspy nie były samowystarczalne pod względem żywności, i szybko wykarmienie mieszkańców stało się dużym obciążeniem zasobów wysp, zwłaszcza z tak dużą ilością ludzi pod bronią. Chociaż teraz formalnie król Ferdynand był ich władcą, odmówił jednak brania udziału w dostawach żywności, i cała praca zapewnienia transportu środków z Włoch spadła na Balla i jego kapitanów[13]. Pod koniec roku liczba maltańskich żołnierzy w oddziałach zmniejszyła się z 10 000 do 1500, wspieranych przez 500 żołnierzy brytyjskiej i portugalskiej piechoty morskiej z eskadry blokujących okrętów[19]. Flota blokująca, składająca się z pięciu brytyjskich i czterech portugalskich okrętów, operowała z Saint Paul's Bay i Marsa Sirocco (dziś Marsaxlokk) na wyspie Malcie[13].

Blokada

Casa Leoni, baza główna dowództwa powstańców maltańskich
Mapa Baterii Tal-Borg, jednej z baterii zbudowanych przez Maltańczyków do ostrzeliwania francuskich pozycji i powstrzymywania ewentualnych kontrataków

Rok 1799 był frustrujący dla brytyjskich i maltańskich sił, rozmieszczonych naprzeciwko Malty, ponieważ działania zmierzające do zapewnienia wystarczających sił do utrzymania oblężenia były wielokrotnie odrzucane. Generał James St Clair-Erskine, dowódca sił brytyjskich na Morzu Śródziemnym, uważał trwającą wojnę koalicji przeciw Francuzom we Włoszech oraz obronę Minorki za ważniejsze niż oblężenie Francuzów na Malcie, a pokonani Neapolitańczycy nadal odmawiali pomocy. Rosyjska eskadra okrętów, którą dowodził admirał Fiodor Uszakow szybko przypłynęła na wyspę w styczniu, lecz niemal natychmiast otrzymała rozkaz dołączenia do rosyjskich i tureckich wojsk oblegających wyspę Korfu[19]. Jakby tego było mało, siły sprzymierzone miały problemy z zagwarantowaniem żywności dla Maltańczyków, zaś Francuzom udało się dostarczyć, mimo blokady, żywność na początku roku: w styczniu 1799 roku szkuner z Ankony dopłynął do Valletty, a w lutym fregata Boudeuse ominęła blokadę i wpłynęła do portu, przywożąc z Tulonu zapasy żywności[20]. W maju wielka ekspedycja francuska(ang.) pod dowództwem admirała Etienne Eustache Bruixa, wpłynęła na zachodnią część Morza Śródziemnego, zmusiła Nelsona do przywołania rozproszonej po całym rejonie floty, czasowo zawieszając blokadę Malty[21]. Podczas tej operacji kilka francuskich okrętów dostawczych, wykorzystując nieobecność brytyjskiej eskadry, wpłynęło do portu w Valletcie[19].

Pomimo tych okazyjnych dostaw, francuski garnizon raptownie zaczął odczuwać braki żywności. Aby chronić zapasy, Francuzi zmusili cywilnych mieszkańców do opuszczenia miasta; ich liczba spadła z 45 tysięcy w roku 1799 do 9 tysięcy w roku 1800[20]. Nelson zdecydował osobiście dowodzić blokadą, a Ball został prezydentem Maltese National Congress (Maltańskiego Kongresu Narodowego). Jako łącznik między maltańskimi przywódcami wojskowymi i cywilnymi, kierował dystrybucją dostaw dla ludności, która zaczynała cierpieć na chorobę spowodowaną niedoborem żywności[22]. Został zastąpiony na Alexandrze przez swojego pierwszego zastępcę, Williama Harringtona. 1 listopada Nelson znów przedstawił Vaubois warunki poddania się, lecz powtórnie został odprawiony z niczym[20]. Od tego momentu Nelson kierował blokadą z pewnej odległości, stacjonując w neapolitańskim porcie Palermo. Oddawał się tam hazardowi i rozrywkom towarzyskim, będąc coraz bliżej Emmy, lady Hamilton, żony ambasadora Sir Williama Hamiltona. Jego zachowanie było ostro krytykowane, nie tylko przez dowódcę, wiceadmirała Lorda Keith, lecz również przez starych przyjaciół, jak Thomas Troubridge, który pisał do Nelsona: „Gdybyś wiedział, co Twoi znajomi myślą o Tobie, jestem pewien, że zaprzestałbyś nocnych hulanek ... błagam Cię, Lordzie, porzuć to.”[23] 1 grudnia 1799 roku Erskine został zastąpiony przez generał-porucznika Henry'ego Edwarda Foxa, który natychmiast przerzucił 800 żołnierzy, pod dowództwem generał-brygadiera Thomasa Grahama, z garnizonu w Mesynie na Maltę. Żołnierze ci wypełnili lukę powstałą przez odkomenderowanie sił portugalskich do Lizbony[19]. W Valletcie zaczęły rozprzestrzeniać się choroby, spowodowane racjonowaniem żywności. Przybycie awizo w styczniu roku 1800 z wiadomością o wydarzeniach 18 Brumaire'a, które zrobiły Napoleona Pierwszym Konsulem Francji, wywołało krótkie odprężenie i publiczne oświadczenie Vaubois, że miasto nigdy się nie podda, chociaż warunki ciągle się pogarszały[20].

Głód i odsiecz

Bitwa konwojów

(en)

Początkiem lutego 1800 roku, rząd neapolitański, usadowiony ponownie w Neapolu po usunięciu go stamtąd przed rokiem, w końcu zgodził się wziąć udział w oblężeniu Malty. 1200 żołnierzy zostało zaokrętowanych na flotę, na czele z HMS Queen Charlotte, okrętem flagowym Lorda Keitha, i wkrótce wylądowało na Malcie[20]. Zarówno Nelson jak i Keith pozostali przez jakiś czas z eskadrą blokującą, która składała się z sześciu okrętów liniowych, wraz z kilkoma neapolitańskimi okrętami liniowymi oraz kilkoma fregatami brytyjskimi i neapolitańskimi. 17 lutego otrzymano informację z fregaty HMS Success, pozostałej na Sycylii, aby śledzić poczynania Francuzów. Kapitan Shuldham Peard raportował, że podążał za eskadrą sześciu lub siedmiu francuskich okrętów, żeglujących w kierunku Malty[24]. Statki te były dodatkową eskadrą, wysłaną z Tulonu, wiozącą duże zapasy żywności i 3000 żołnierzy pod dowództwem kontradmirała Jean-Baptiste Perrée na okręcie Généreux, jednym z okrętów liniowych ocalałych pod Abukirem dwa lata wcześniej[25]. 18 lutego konwój został dostrzeżony przez lunety na Alexandrze. W wyniku pogoni Success schwytał francuski transport i zaatakował dużo większy Généreux[26]. Chociaż fregata została uszkodzona w starciu, druga salwa burtowa śmiertelnie zraniła Perrée'a i spowolniła okręt liniowy na tyle, by HMS Foudroyant, pod rozkazami Lorda Nelsona, oraz HMS Northumberland przyłączyły się do bitwy. Généreux z dużo liczniejszą załogą poddał się[27].

Osobny artykuł: Bitwa 31 marca 1800.
Zdobycie okrętu Guillaume Tell

(en) Krótko po zdobyciu Généreux, lord Keith powrócił na Queen Charlotte na włoskie wybrzeże, gdzie stracił swój okręt flagowy podczas pożaru, który zabił ponad 700 członków załogi. Keitha nie było w tym czasie na okręcie[28]. Przed wyjazdem Keith wydał ścisłe instrukcje Nelsonowi, by ten nie wracał do Palermo, lecz ograniczył zejście na ląd Sycylii do Syrakuz. Nelson zignorował ten rozkaz i pod koniec marca był już w Palermo, prowadząc otwarty romans z Emmą Hamilton[29]. Pod jego nieobecność, komendę nad blokadą przejął Troubridge, czasowo przekazując ją kapitanowi Manleyowi Dixonowi. 31 marca Dixon prowadził eskadrę, kiedy Guillaume Tell (pod kapitanem Decrés) podjął próbę przerwania blokady i wyjścia z Valletty[30]. Zauważony przez fregatę HMS Penelope pod kapitanem Henrym Blackwoodem, Guillaume Tell pognał w kierunku północnym, ścierając się w walce najpierw z Penelope, a następnie z HMS Lion kapitana Dixona, zmuszając oba okręty do odwrotu, lecz i ulegając samemu dużym uszkodzeniom[31]. W końcu przybycie potężnego okrętu Foudroyant pod kapitanem Sir Edwardem Berry było ciosem dla Decrés'a, lecz mimo tego kontynuował on walkę przez następne dwie godziny, poddając wreszcie swój pokiereszowany i pozbawiony masztów okręt. W walce tej stracił ponad 200 zabitych i rannych[32].

Rejs Nelsona

W następstwie tych porażek na morzu oraz w obliczu malejących dostaw do Valletty, Brytyjczycy ponownie wysłali do Vaubois petycję o kapitulację. Ten ponownie odmówił odpowiedzią "Cette place est en trop bon état, et je suis moi-même trop jaloux de bien servir men payset de conserver mon honneur, por écouter vos propositions." (To miejsce jest w zbyt dobrej sytuacji, a ja jestem zbyt świadomy służby mojemu krajowi i mojemu honorowi, aby posłuchać Twojej propozycji)[33]. Tak naprawdę, sytuacja w Valletcie była tragiczna: w lutym ceny podstawowych produktów spożywczych wynosiły 16 franków za drób, 12 franków za królika, 20 sous za jajko, 18 sous za sałatę, 40 sous za szczura i 6 franków za funt ryb. Dla chorych na tyfus cywilnych mieszkańców, jedynym dostępnym jedzeniem była zupa z koniny[30].

23 marca Nelson opuścił Palermo na Foudroyant, z małżonkami Sir Williamem i Emmą Hamilton na pokładzie, jako swoimi gośćmi. Zawinęli do Syrakuz, a następnie popłynęli na Maltę, gdzie kapitan Berry podpłynął tak blisko Valletty, że okręt dostał się pod ogień francuskiej artylerii. Na szczęście nie został trafiony, lecz Nelson zdenerwował się, że Emma została narażona na niebezpieczeństwo i nakazał Berry'emu natychmiast odpłynąć. Jego gniew zwiększył się odmową Emmy zejścia z pokładu rufowego podczas krótkiej wymiany ognia[34]. Stamtąd Foudroyant zakotwiczył w Marsa Sirocco (dziś Marsaxlokk), gdzie Nelson i Emma otwarcie zamieszkali razem i byli goszczeni przez Troubridge'a i Grahama. Sir William Hamilton, znany antykwariusz i dyplomata, spędzał czas zwiedzając wyspę[35]. Na początku czerwca Nelson i jego kompania powrócili do Palermo, rozpoczynając długą lądową podróż przez Europę do Wielkiej Brytanii. Nelson również zwolnił okręty Foudroyant i Alexander z blokady, znów wbrew wyraźnym rozkazom Keitha, aby pomóc neapolitańskiej rodzinie królewskiej w dotarciu do Livorno[36]. Rozwścieczony nieposłuszeństwem Nelsona, Keith publicznie powiedział, że „lady Hamilton dowodziła flotą wystarczająco długo”[37]. W maju Troubridge powrócił do Wielkiej Brytanii i został zastąpiony w dowodzeniu przez kapitana George'a Martina(ang.), podczas gdy miejsce Grahama zajął generał-major Henry Pigot[38].

Kapitulacja

Brytyjska blokada trwała, aby zapobiec francuskim staraniom zaopatrzenia Valletty, ciągle wczesnym latem roku 1800, i w sierpniu sytuacja była naprawdę rozpaczliwa: brak koni i innych jucznych zwierząt, psów, kotów, królików czy drobiu żyjącego w obrębie miasta, cysterny na wodę zostały opróżnione, i nawet zaczęło brakować drewna opałowego. Żołnierze byli tak zdesperowani, że porąbali na opał fregatę Boudeuse, uwięzioną w porcie przez blokadę. Przewidując nieuniknioną porażkę, Vaubois wydał rozkaz, aby fregaty Diane i Justice spróbowały przedrzeć się przez blokadę do Tulonu. Na każdą z nich zaokrętowano minimalną liczebnie załogę, około 115 ludzi[33]. 24 sierpnia, kiedy wiatr był sprzyjający i noc wystarczająco ciemna, aby osłonić ruchy statków, fregaty wypłynęły w morze. Prawie natychmiast obserwatorzy na HMS Success wypatrzyli je i kapitan Peard rozpoczął pościg, wiodąc za sobą HMS Genereux and Northumberland. Diane, pod kapitanem Solen, była zbyt wolna i Peard doścignął ją, zmuszając, po krótkiej wymianie ognia, do poddania się. Fregata przemianowana została później na HMS Niobe. Justice, pod kapitanem Jeanem Villeneuve, była szybsza i uszła pogoni, docierając w końcu do Tulonu. Był to jedyny okręt, który z sukcesem zbiegł z Malty podczas trwania blokady[32].

3 września, kiedy ludzie umierali z głodu i chorób w liczbie ponad stu dziennie, Vaubois zwołał radę oficerów, na której jednogłośnie zdecydowano o poddaniu się[39]. Następnego dnia wysłano posłańców do Brytyjczyków, i po południu generał Pigot i kapitan Martin podpisali warunki ugody z Generałem Vaubois i kontradmirałem Villeneuve. Maltańczycy zostali całkowicie wyłączeni z negocjacji, jakkolwiek ich dowódca, Alexander Ball, został później Cywilnym Komisarzem Malty[22]. Warunki poddania się były bezwzględne: wyspa wraz z przyległościami, fortyfikacje i urządzenia wojskowe zostały wszystkie przekazane pod brytyjską kontrolę. Dotyczyło to również okrętów liniowych Athenien i Dégo oraz fregaty Carthagénaise (były to francuskie okręty, odebrane poprzednio Zakonowi). Jedynie Athenien był wyposażony na tyle dobrze, że mógł być włączony do Royal Navy, stając się HMS Athenienne. Pozostałe okręty zostały zniszczone. Dwa statki dostawcze i różne mniejsze okręty wojenne zostały również zajęte[40].

Zdobycie Malty przywróciło Brytyjczykom kontrolę nas centralną częścią Morze Śródziemnego i było ważnym krokiem do wyzwolenia, w roku 1801, Egiptu spod władzy francuskiej[41]. Ważnym punktem Traktatu w Amiens z tego samego roku, który przyniósł koniec Francuskich Wojen Rewolucyjnych, było to, że Brytyjczycy opuszczają Maltę. Rosyjski car Aleksander I miał zadawnione roszczenia do wyspy, jako tytularny zwierzchnik Joannitów, i żądał, aby przed zatwierdzeniem traktatu z Brytyjczykami, była ona przekazana Rosji. Premier William Pitt Młodszy kategorycznie odmówił[42], i wkrótce potem rozpoczęły się wojny napoleońskie z Francją, po części z powodu niewykonania tego punktu umowy przez Brytyjczyków. Wyspa pozostała w brytyjskich rękach aż do uzyskania niepodległości w 1964 roku[43].

  1. Cole ↓, s. 13.
  2. James 2002a ↓, s. 151 (t.2).
  3. a b Cole ↓, s. 10.
  4. Cole ↓, s. 8.
  5. Cole ↓, s. 9.
  6. Gardiner ↓, s. 21.
  7. Adkins 2006 ↓, s. 13.
  8. Mostert 2007 ↓, s. 254.
  9. Bradford 1999 ↓, s. 187.
  10. James 2002a ↓, s. 159 (t.2).
  11. Mostert 2007 ↓, s. 272.
  12. Gardiner ↓, s. 58.
  13. a b c Gardiner ↓, s. 67.
  14. a b c d James 2002a ↓, s. 189 (t.2).
  15. a b c James 2002a ↓, s. 188 (t.2).
  16. Clowes 1997 ↓, s. 376.
  17. a b c Clowes 1997 ↓, s. 374.
  18. Bradford 1999 ↓, s. 222.
  19. a b c d Gardiner ↓, s. 68.
  20. a b c d e James 2002b ↓, s. 14 (t.3).
  21. Clowes 1997 ↓, s. 390.
  22. a b Frendo 2004 ↓.
  23. Mostert 2007 ↓, s. 365.
  24. Bradford 1999 ↓, s. 245.
  25. Clowes 1997 ↓, s. 419.
  26. Woodman 2001 ↓, s. 41.
  27. Bradford 1999 ↓, s. 247.
  28. Grocott 2002 ↓, s. 92.
  29. Mostert 2007 ↓, s. 366.
  30. a b James 2002b ↓, s. 16 (t.3).
  31. Clowes 1997 ↓, s. 421.
  32. a b Woodman 2001 ↓, s. 143.
  33. a b James 2002b ↓, s. 20 (t.3).
  34. Bradford 1999 ↓, s. 249.
  35. Bradford 1999 ↓, s. 250.
  36. Mostert 2007 ↓, s. 374.
  37. Bradford 1999 ↓, s. 251.
  38. James 2002b ↓, s. 21 (t.3).
  39. Clowes 1997 ↓, s. 422.
  40. Clowes 1997 ↓, s. 423.
  41. Gardiner ↓, s. 78.
  42. Mostert 2007 ↓, s. 461.
  43. Gardiner ↓, s. 70.

Bibliografia