Okręty pancerne typu Drache

Okręty pancerne typu Drache
Ilustracja

Zacumowany „Drache” po modernizacji
Kraj budowy  Cesarstwo Austrii
Użytkownicy Cesarstwo Austrii Marynarka Wojenna Imperium Austriackiego
 K.u.K. Kriegsmarine
Stocznia Stabilimento Tecnico Triestino, Triest
Wejście do służby 1862
Wycofanie 1883
Zbudowane okręty 2
Dane taktyczno-techniczne[1][2]
Wyporność 2869 t (standardowa)
3160 t (maksymalnie)
Długość 70,1 m
Szerokość 13,94 m
Zanurzenie 6,3-6,8 m
Napęd 2-cylindrowa maszyna parowa,
1 śruba,
4 opalane węglem kotły parowe
1842-2060 KM
ożaglowanie
Prędkość 10,5-11 węzłów
Załoga 346
Uzbrojenie 1862:
10 armat 48-funtowych
18 armat 24-funtowych

1867:
10 armat kal. 178 mm
2 armaty kal. 51 mm
Opancerzenie Burty: 115 mm

Okręty pancerne typu Drache – typ dwóch fregat pancernych o drewnianym kadłubie, zbudowanych dla Marynarki Wojennej Imperium Austriackiego w latach 60. XIX wieku, pierwsze okręty pancerne Austro-Węgier. Zostały zamówione w odpowiedzi na budowę dwóch włoskich okrętów pancernych w 1860 roku. Stępki pod SMS „Drache” i SMS „Salamander” zostały położone na początku 1861 roku. Okręty zostały zwodowane później tego samego roku i ukończone w 1862. Wzięły udział w Austriackim zwycięstwie nad Włochami w bitwie pod Lissą, gdzie Drache zatopił włoski okręt obrony wybrzeża Palestro. Oba okręty wycofano ze służby liniowej w 1875 roku. Kadłub „Drache” był w złym stanie i okręt został złomowany w latach 1883-1884. „Salamander” został najpierw przebudowany na okręt obrony portu, a w 1883 roku na hulk i był używany jako nawodny magazyn min morskich. Został zezłomowany w latach 1895-96.

Geneza

Budowa francuskiego okrętu „Gloire”, pierwszego okrętu pancernego na świecie, rozpoczęła wyścig zbrojeń pomiędzy marynarkami wojennymi największych europejskich potęg. Marynarka austriacka ropoczęła ambitny plan budowy okrętów pancernych pod nadzorem arcyksięcia Ferdynanda Maksymiliana, dowódcę marynarki (Marinekommandant) i brata Franciszka Józefa I, cesarza Austrii. Plan ten był odpowiedzią na podobny program rozbudowy marynarki prowadzony przez zjednoczone niedawno Królestwo Włoch. „Drache” i „Salamander” zostały zamówione w odpowiedzi na dwa okręty pancerne typu Formidabile, które Włochy kupiły od Francji w 1860 roku[3][4][1]. Projekt okrętów został stworzony przez Dyrektora Konstrukcji Morskich, Josefa von Romako, który był odpowiedzialny za projekty wszystkich austro-węgierskich okrętów pancernych do SMS „Tegetthoffa” pod koniec lat 70. XIX wieku włącznie[5]. Okręty zostały sklasyfikowane jako fregaty pancerne trzeciej klasy[2].

Konstrukcja

Drache w swojej oryginalnej konfiguracji, ok. 1866

Okręty typu Drache miały 62,78 m długości między pionami i 70,1 m długości całkowitej. Ich szerokość wynosiła 13,94 m, a zanurzenie od 6,3 do 6,8 m. Wypierały 2869 ton standardowo i 3160 ton maksymalnie. Drewniany kadłub chroniony był nitowanymi żelaznymi płytami pancernymi. Załoga składała się z 346 oficerów i marynarzy[1][2].

Okręty posiadały poziomą 2-cylindrową maszynę parową, która napędzała pojedynczą śrubę za pomocą pary dostarczanej przez cztery opalane węglem kotły parowe. Dym uchodził przez pojedynczy komin. Układ napędowy miał moc 1842-2060 KM i zapewniał prędkość 10,5-11 węzłów. Na potrzeby długich rejsów okręty zostały wyposażone w trzy maszty i takielunek barku. Pomiędzy 1869 a 1872 rokiem zwiększono powierzchnię ożaglowania obu okrętów[1][2].

Okręty były pancernikami bateryjnymi i były uzbrojone w 10 48-funtowych ładowanych odprzodowo armat gładkolufowych i 18 24-funtowych gwintowanych armat ładowanych odprzodowo. Działa te umieszczone były w furtach wzdłuż burt okrętu. W 1867 roku uzbrojenie zostało wymienione na 10 ładowanych odprzodowo dział gwintowanych Armstrong kal. 178 mm i 2 brązowe, ładowane odprzodowo gwintowane działa kal. 51 mm. Fregaty były wyposażone w taran. Okręty pancerne typu Drache posiadały pas opancerzenia o grubości 115 mm, wykonany z kutego żelaza[2].

Budowa

Okręt Stocznia[2] Położenie stępki[6] Wodowanie[2] Ukończenie[6]
SMS „Drache” Stabilimento Tecnico Triestino, Triest 18 lutego 1861 9 września 1861 listopad 1862
SMS „Salamander” luty 1861 22 sierpnia 1861 maj 1862

Służba

Dwa lata po wejściu okrętów typu Drache do służby, Austria dołączyła do Prus w II wojnie o Szlezwik przeciwko Danii. „Drache” i „Salamander” pozostały na Adriatyku w celu obrony wybrzeży Austrii przed ewentualną duńską inwazją, która jednak nigdy nie nastąpiła[7]. W 1866 roku Prusy podpisały z Włochami sojusz skierowany przeciwko Austrii, który rozpoczął wojnę prusko-austriacką. Flota austriacka dowodzona była przez kontradmirała Wilhelma von Tegetthoffa, który zdecydował się zaatakować włoską flotę, kiedy ta próbowała zdobyć wyspę Lissa na środkowym Adriatyku. W czasie bitwy o Lissę, która wywiązała się w następtwie ataku, oba okręty typu Drache były mocno zaangażowane w walkę. „Drache” krytycznie uszkodził okręt obrony wybrzeża „Palestro”, który stanął w płomieniach i ostatecznie zatonął. Jednak „Drache” nie uniknął uszkodzeń, kilka razy będąc trafionym włoskimi pociskami. Na okręcie wybuchł pożar, który udało się ugasić, zniszczony został główny maszt, a dowódca zabity[8]. „Salamander” nawiązał walkę z wiodącymi okrętami we włoskiej linii, ale żadna ze stron nie zdołała zadać drugiej poważnych uszkodzeń[9]. Tak czy inaczej, utrata „Palestro” i okrętu pancernego „Re d'Italia” spowodowała wycofanie się zdemoralizowanej włoskiej do swojej bazy w Ankonie[10].

Oba okręty zostały zmodernizowane dwa razy po wojnie, pierwszy raz w 1867 roku, gdy otrzymały nowe uzbrojenie[11] i drugi raz pod koniec dekady, gdy powiększono ich takielunek[2]. Jednak przez resztę służby okręty były bezczynne. Do 1875 roku „Drache” zbutwiał i został wykreślony z rejestru marynarki 13 czerwca tego samego roku. Ostatecznie został zezłomowany w latach 1883-1884[2]. Będąc przebudowanym na okręt obrony portu w 1875 roku, „Salamander” kontynuował służbę[12], aż do 18 marca 1883 roku, kiedy on również został skreślony z rejestru marynarki i ponownie przebudowany, tym razem na hulk. W tej konfiguracji służył jako nawodny magazyn min morskich. W 1895 został sprzedany na złom i zezłomowany w następnym roku[2][13].

  1. a b c d Silverstone 1984 ↓, s. 17.
  2. a b c d e f g h i j Gardiner 1979 ↓, s. 267.
  3. Pawlik 2003 ↓, s. 6.
  4. Sondhaus 1994 ↓, s. 6-7.
  5. Gardiner 1979 ↓, s. 267-270.
  6. a b Silverstone 1984 ↓, s. 26, 31.
  7. Green i Massignani 1998 ↓, s. 210.
  8. Wilson 1896 ↓, s. 235-243.
  9. Hale 1911 ↓, s. 245.
  10. Wilson 1896 ↓, s. 241.
  11. Sondhaus 1994 ↓, s. 10.
  12. Dislère 1877 ↓, s. 11.
  13. Silverstone 1984 ↓, s. 31.

Bibliografia

  • Paul Dislère: Die Panzerschiffe der neuesten Zeit. Pula: Druck und Commissionsverlag von Carl Gerold's Sohn, 1877. OCLC 25770827. (niem.)
  • Robert Gardiner: Conway's All the World's Fighting Ships: 1860–1905. Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.)
  • Jack Greene, Alessandro Massignani: Ironclads at War: The Origin and Development of the Armored Warship, 1854–1891. Pennsylvania: Da Capo Press, 1998. ISBN 0-938289-58-6. (ang.)
  • John Richard Hale: Famous Sea Fights From Salamis to Tsu-shima. Boston: Little, Brown, & Company, 1911. OCLC 747738440. (ang.)
  • Georg Pawlik: Des Kaisers Schwimmende Festungen: die Kasemattschiffe Österreich-Ungarns. Wiedeń: Neuer Wissenschaftlicher Verlag, 2003. ISBN 978-3-7083-0045-0. (niem.)
  • Paul H. Silverstone: Directory of the World's Capital Ships. Nowy Jork: Hippocrene Books, 1984. ISBN 0-88254-979-0. (ang.)
  • Lawrence Sondhaus: The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918. West Lafayette: Purdue University Press, 1994. ISBN 978-1-55753-034-9. (ang.)
  • Herbert Wrigley Wilson: Ironclads in Action: A Sketch of Naval Warfare from 1855 to 1895. Londyn: S. Low, Marston and Company, 1896. OCLC 1111061. (ang.)