Okresy warunkowe w języku angielskim

Okresy warunkowe w języku angielskim - zbiór zasad i konstrukcji gramatycznych w języku angielskim służących do opisu zdarzeń zachodzących pod wpływem warunków możliwych do spełnienia bądź nierzeczywistych.

Natura zdania warunkowego

Zdanie podrzędne warunkowe jest typem zdania podrzędnego okolicznikowego. Zdarzenie opisane w zdaniu głównym zajdzie, jeśli zostanie spełniony określony warunek, przy czym kolejność zdań jest dowolna[1]: If it rains, we'll get wet. The door opens if you press the button. Zdanie warunkowe mogą wprowadzać[1][2]:

  • if → "jeśli"
  • unless (if... not lub except... if) → "o ile nie"
  • provided that, providing that → "pod warunkiem, że", "zakładając, że"
  • on condition that → "pod warunkiem, że", określenie formalne
  • Imagine → „wyobraź sobie”
  • supposingzakładając
  • as long astak długo jak..."

Istnieją trzy (według niektórych podręczników gramatyki cztery) tzw. okresy warunkowe, czyli konstrukcje gramatyczne służące do określania związków między wydarzeniem i warunkiem. Oprócz tego istnieje kilka okresów mieszanych.

Przegląd form trybu warunkowego::

Okres zdanie nadrzędne if zdanie podrzędne
0 Present Simple, Present Progressive if Present Simple, Present Progressive
1 Future Simple, Future Progressive, modalne if, unless Present Simple, Present Progressive
2 would + inf if Past Simple, Past Progressive
3 would + Past Participle if Past Perfect,. Past Perfect Progressive

Zerowy okres warunkowy

Odnosi się do warunku, który jest cały czas prawdziwy. Przy użyciu tego okresu formowane są również zasady ogólne. W obu częściach zdania występują czasy teraźniejsze. Spójnikiem może być if, when.. whenever[3]: If I eat too much, " just get fatJeśli jem za dużo, to tyję. When somebody waves a red flag, it usually means danger. Oil floats, if you put it to waterOlej pływa, jeśli wlać go do wody. Ten typ okresu warunkowego niektóre gramatyki, zwłaszcza dydaktyczne, nazywają zerowym okresem warunkowym.

Pierwszy okres warunkowy

Pierwszy okres warunkowy dotyczy warunku możliwego do spełnienia w przyszłości. pod wpływem którego jest możliwe zdarzenie przyszłe. Warunek w rakim zdaniu występuje w czasie teraźniejszym, a skutek w czasie przyszłym[3]: If it rains this evening, we shall get wet → Jeśli będzie wieczorem padało, przemokniemy. If you leave now, you`ll catch the 3.20 train to Paignton and then the last bus to BrixhamJeśli teraz wyjdziesz, złapiesz pociąg do Paignton o 15:20 i tam ostatni autobus do Brixham.

will w zdaniu określającym warunek

W zdaniu podrzędnym po spójniku if czas przyszły zwykle nie jest używany. Istnieje jednak kilka wyjątków od tej zasady[4]:

  • jeśli zdanie podrzędne oznacza skutek: We'll go home if it will make you feel betterPójdziemy do domu, jeśli przez to poczujesz się lepiej. W tym przypadku zdanie podrzędne nie jest warunkiem, a skutkiem.
  • Will występuje, jeśli zakładamy prawdziwość warunku w chwili obecnej: If prices will really come down in a few months, I'm going to buy that carJeśli ceny rzeczywiście spadną przez kilka miesięcy, to wtedy kupię to auto. Mówiący ma powody sądzić, że ceny będą niższe, bo dzieje się tak w tej chwili.
  • Jeśli po if występuje pytanie w mowie zależnej, czas zdania podrzędnego pozostaje przyszły: He doesn`t know if he will make it to Bude todayOn nie wie, czy uda mu się dotrzeć dziś do Bude.
  • Jeśli czasownik mówiący chce wyrazić nacisk: If you 'will eat so much, it's not surprising you feel illJeśli musisz tyle jeść to nic dziwnego, że czujesz się niezdrowo.
  • Przy prośbach formułowanych w sposób grzeczny. W tym przypadku will nie jest cechą czasu przyszłego, a równoważnikiem if you're willing to: If you will fill in this form, I'l sort it out on the spotGdybyś był łaskaw wypełnić ten druczek, to załatwię sprawę na miejscu.

if ... should

Jeśli mówiący chce zasugerować, że uważa, że warunek nie zostanie spełniony, może to uczynić za pomocą konstrukcji if... should[2]: If you should meet Ann. yell her she owes me a beerGdybyś tak wpadł na Ann, powiedz jej, ż ejest mi dłużna piwo. Konstrukcja jest możliwa róœnież z inwersją i bez spółnika if: Should you watch that film, remember I act there as an usherGdybyś oglądał ten film, to pamiętaj, że występuję tam w roli szatniarza.

If ... tryb orzkazujący

W zdaniu podrzędnym może wystąpić tryb rozkazujący[3]: If you're hungry, please help yourselfJeśli jesteś głodny, proszę, poczęstuj się.

Drugi okres warunkowy

Drugi okres warunkowy odnosi się odo teraźniejszości, jednak warunek, który determinuje zaistnienie zdarzenia, jest nierzeczywisty bądź praktycznie niemożliwy do spełnienia. Orzeczenie zdania warunkowego występuje wtedy w czasie przeszłym, a w zdaniu głównym występuje czasownik modalny would/should[3]: Would you accept that job, if they offered it to you? → czy przyjąłbyś tę pracę, gdyby ci ją oferowali? Prawdopodobieństwo zaoferowania tej pracy mówiący uważa za bardzo niewielkie. Natomiast w zdaniu: Will you accept that job, if they offer it to you? → Czy przyjmiesz tę pracę, jeśli ci zaproponują? szanse na uzyskanie tej pracy mówiący ocenia na realne.

W zdaniu warunkowym czasownik be dla pierwszej i trzeciej osoby i liczby pojedynczej często przyjmuje formę were[1]: If I were you, I wouldn't hesitate a single secondNa twoim miejscu nie wahałbym się ani sekundy.

if ... was/were

Innym sposobem mówienia o nierzeczywistych wydarzeniach w przyszłości jest struktura if... was/were to[2]: What would we do if you were to lose your job: → Co byśmy zrobili, gdybyś tak stracił pracę? Struktura ta służy do wyrażania próśb i sugestii nie wprost, w grzeczny sposób[2]: If you were to move' your chair a bit, we could all sit down: Gdybyś tak przestawił ciut to krzesło, usiedlibyśmy wszyscy.

if it was/were not for...

Struktura ta oznacza że zaistniało jedno zdarzenie, które zmieniło całą sytuację[2]: If it wasn`t/weren`t for your children, we could go skiing next weekGdyby nie twoje dzieci, moglibyśmy w przyszłym tygodniu jechaqć na narty. W III okresie warunkowym struktura przyjmuje postać: If it hadn't been for...

if only

Jest to struktura idiomatyczna o cechach drugiego okresu warunkowego i występuje tylko z czasownikiem w czasie przeszłym. Oznacza ona wyrażenie smutku, rozczarowania z powodu zajścia (lub niezajścia) jakiegoś zdarzenia[3]: If only I knew where he put the spanner!Gdybym tak wiedział, gdzie on położył klucz francuski!

would i `d have w obu zdaniach

Czasonik would występuje czasem zarówno w zdaniu głównym, jak i określającym warunek. Jest to styl bardzo nieformalny i bardziej właściwy angielszczyźnie amerykańskiej[2]: It would be good if we`d get some rainDobrze by było, gdyby trochę popadało. Podobnie jest z d have. Jest to forma przez niektórych uważana za niepoprawną, choć pojawiająca się wśród osób edukowanych i występująca tylko w języku mówionym[2]: If I`d have known, I`d have told youGdybym był wiedział, powiedziałbym ci.

Trzeci okres warunkowy

W trzecim okresie warunkowym mowa o warunku w przeszłości, który nie zaszedł. Zdanie warunkowe występuje w jednym z czasów zaprzeszłych (Past Perfect bądź Past Perfect Progressive), w zdaniu nadrzędnym rzeczownik znajduje się w imiesłowie przeszłym biernym za czasownikiem would[5]: If I had learnt more, I would have passed that examGdybym się był więcej uczył, zdałbym tamten egzamin. Mówiącym to zdanie jest zapewne student po sesji, który nie zdał egzaminu. Warunek nie zaistniał, toteż zdarzenie (zdanie egzaminu) nie zaszło również. If Columbus hadn't discovered America, the history of the world would have been differentGdyby Kolumb nie odkrył Ameryki, historia świata byłaby zupełnie inna.

"Mieszany" tryb warunkowy

Podręczniki gramatyki często radzą, by zamiast stosować struktury przyporządkowane poszczególnym "okresom" warunkowym, rozważyć, kiedy zdarzenia i warunki miały miejsce, gdyż podział na 3 okresy warunkowe nie wyczerpuje wszystkich możliwości[2]. Istnieją również sytuacje kiedy warunek, który nie zaszedł w przeszłości, determinuje sytuację obecną, np. If I hadn't eaten so much a year ago, I wouldn't have problems with hypertension nowGdybym nie jadł wtedy tyle, nie miałbym teraz problemów z nadciśnieniem If he didn’t have to work tomorrow he wouldn’t be so miserable today.Gdyby nie musiał jutro pracować, nie byłby dziś taki nieszczęśliwy. Niektóre gramatyki nazywają tego typu struktury "zdaniami warunkowymi mieszanymi[6].

  1. a b c Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 97. ISBN 0-582-40574-2.
  2. a b c d e f g h Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 238-240. ISBN 978-0-19-442098-3.
  3. a b c d e Geoffrey Leech: An A – Z of English Grammar and Usage. Harlow: Longman, 2001, s. 206-210. ISBN 0-582-40574-2.
  4. Michael Swan: Practical English Usage. Oxford: Oxford University Press, 2015, s. 236-237. ISBN 978-0-19-442098-3.
  5. A. Prejbisz, R. Gozdawa Gołębiowski, B. Jasińska, S. Kryński: Nowa gramatyka angielska w ćwiczeniach. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 1997, s. 292-298. ISBN 83-7195-192-2.
  6. Third conditionals and mixed conditionals. W: British Council [on-line]. [dostęp 2017-05-29].