Oryginał Laury

The Original of Laura (właść. The Original of Laura: Dying is Fun[1]) – ostatnia anglojęzyczna powieść Vladimira Nabokova, nieukończona przez autora. Tworzenie utworu przerwała śmierć pisarza w 1977 roku. Została opublikowana po raz pierwszy 32 lata później – w listopadzie 2009 roku[2]. Przed śmiercią autor prosił żonę Vérę o spalenie rękopisu, rodzina jednak nie spełniła tej prośby[3]. Przez lata liczący 138 kart rękopis, przechowywany był w banku w Montreux[2].

W listopadzie 2008 roku Dmitri Nabokov, syn pisarza, zapowiedział publikację The Original of Laura[4]. Plany te wywołały dyskusję o tym, kto może dysponować twórczością zmarłego pisarza i czy jego życzenie dotyczące zniszczenia powieści powinno być uhonorowane[3]. Po publikacji utwór spotkał się z negatywną reakcją recenzentów, krytykujących publikację dzieła nie dokończonego i nie dopracowanego przez autora[3][5][6].

Okoliczności powstania utworu

W kwietniu 1974 roku Nabokov podpisał umowę z wydawnictwem McGraw-Hill, zgodnie z którą miał w ciągu czterech lat udostępnić mu sześć książek, w tym jedną nową powieść[7]. Początkowo utwór miał nosić tytuł Dying is fun[8], później – A Passing Fashion, a następnie – The Opposite of Laura; Nabokov zmienił tytuł na The Original of Laura w lutym 1976. Pisanie rozpoczął od 10 grudnia 1975 roku i od tego dnia pisał co najmniej trzy strony dziennie[9]. W kwietniu 1976, Nabokov napisał już sto stron utworu, który nazywał w skrócie TOOL; ze skrótu i z samej powieści był bardzo zadowolony[10], twierdził również, że praca sprawia mu wiele radości[9]. Dalsza praca posuwała się jednak powoli – Nabokov dwukrotnie znalazł się w szpitalu (raz z powodu wstrząsu mózgu, drugi raz za sprawą niezidentyfikowanej infekcji), uprzedzał więc wydawcę, że ukończenie utworu ulegnie prawdopodobnie opóźnieniu do Wielkanocy 1977. Podczas hospitalizacji odczytywał fragmenty utworu pozostałym pacjentom[11], twierdził też, że miał halucynacje, w których odczytywał utwór na głos pawiom, gołębiom, swoim zmarłym rodzicom, cyprysom, grupie pielęgniarek i staremu lekarzowi[8]. W listopadzie żona pisarza, Véra pisała wydawcy, że powieść jest całkowicie obmyślona przez autora, wymaga jedynie spisania. Trzy miesiące później napisała kolejny list, w którym zaznaczała, że mąż co prawda pracuje nad utworem, ale nie jest jeszcze bliski jego ukończenia[12]. W czerwcu 1977 roku pisarz po raz ostatni trafił do szpitala; zmarł 2 lipca. Przed śmiercią pozostawił notatkę, w której prosił żonę, żeby spaliła rękopisy The Original of Laura, ze względu na to, że utwór nie został ukończony[13].

Rękopis obejmuje w sumie 138 luźnych kart[3], czyli ok. 30–50 stron tekstu[14][15].

Okoliczności publikacji

Véra Nabokov nie zdecydowała się spełnić woli męża i spalić rękopis powieści. Według jej syna, Dmitriego Nabokova spowodowane to było słabością, wiekiem i niezmierną miłością[16]. Rękopis został zdeponowany w sejfie banku w Montreux[2]. Po śmierci Véry w 1991 roku dysponentem literackiej spuścizny Nabokova został Dmitri Nabokov, on jednak również nie zdecydował się na zniszczenie The Original of Laura.

Opublikowane fragmenty rękopisu

Rękopis przez lata pozostawał nieupubliczniony. Biograf pisarza, Brian Boyd twierdził, że uzyskał pozwolenie Dmitriego Nabokova na zapoznanie się z fragmentami powieści, złożył jednak obietnicę, że nie zdradzi żadnych szczegółów na temat treści The Original of Laura[17]. Również Laura Delage-Toriel twierdziła, że zapoznała się z rękopisem, opublikowała też artykuł, zawierający przypuszczalny zarys fabuły tego utworu. Zgodnie z nim miała to być historia [17]. Ponadto w latach 90. Dmitri Nabokov odczytał kilka fragmentów w czasie konferencji na Cornell University[13]. W 1999 roku w piśmie "The Nabokovian" ukazały się wyjątki z powieści[17], a 8 sierpnia 2008 kilka reprodukcji spisanych przez Nabokova kart, ukazało się w niemieckim piśmie "Die Zeit"[18][19].

Fałszywe fragmenty

W kwietniu 1998 roku Jeff Edmunds, jeden z redaktorów poświęconej Nabokovowi strony internetowej Zembla, opublikował esej podpisany nazwiskiem nieistniejącego szwajcarskiego uczonego Michela Desommelier pt. The Original of Laura: A First Look at Nabokov's Last Novel. Znalazło się w nim kilka cytatów, pochodzących rzekomo z ostatniej powieści Nabokova, uzyskanych podobno od młodej pielęgniarki, która opiekowała się Nabokovem przed śmiercią[17]. W rzeczywistości fragmenty te zostały napisane przez samego Edmundsa. Mistyfikacja nie została odkryta, do Zembli napłynęło kilka listów od naukowców oburzonych złamaniem praw autorskich Nabokova, poprzez publikowanie fragmentów dzieła, które on sam chciał zniszczyć, Edmundsowi grożono nawet podjęciem kroków prawnych[20]. Ostatecznie jednak Edmunds przyznał się do mistyfikacji i usunął artykuł ze strony. Fałszywe fragmenty przetłumaczył jednak na rosyjski i opublikował w dwóch rosyjskich pismach literackich; dopisał też kolejne 50 stron swojej wersji The Original of Laura, te jednak ma zamiar już publikować pod własnym nazwiskiem[20].


  1. Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 411. ISBN 83-7163-444-7.
  2. a b c Paola Messana: Nabokov's unfinished -- and unburned -- novel reappears (ang.). listopad 2009. [dostęp 10 grudnia 2009].
  3. a b c d Sebastian Łupak. Stowarzyszenie umarłych autorów. „Duży Format”, 27 listopada 2009.  wydanie internetowe
  4. Stephen Smith: Nabokov's final literary striptease. en. [dostęp 10 grudnia 2009].
  5. Alexander Theroux: In the Cards, A Last Hand.
  6. Martin Amis: The problem with Nabokov (ang.). 10 grudnia 2009.
  7. Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 401. ISBN 83-7163-444-7.
  8. a b Stefanie Marsh: Vladimir Nabokov, his masterpiece and the burning question (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  9. a b Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 406. ISBN 83-7163-444-7.
  10. Stacy Schiff: Véra Nabokova : portret małżeństwa. Warszawa: "Twój Styl", 2005, s. 423. ISBN 83-7163-521-4.
  11. Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 408. ISBN 83-7163-444-7.
  12. Stacy Schiff: Véra Nabokova : portret małżeństwa. Warszawa: "Twój Styl", 2005, s. 424. ISBN 83-7163-521-4.
  13. a b Craig Offman: Dmitri Nabokov on his father's unfinished novel (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  14. The Original of Laura (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  15. Ron Rosenbaum: Dmitri's Choice (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  16. Michiko Kakutani: In a Sketchy Hall of Mirrors, Nabokov Jousts With Death and Reality (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  17. a b c d Ron Rosenbaum: Dmitri turns to his dead father for advice on whether to burn the manuscript. (ang.). 11 grudnia 2009.
  18. Ron Rosenbaum: The Nabokov Code (ang.). 11 grudnia 2009.
  19. Sein letztes Spiel (niem.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  20. a b Craig Offman: Ersatz Nabokov fools the big boys (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].