Ouyang Xiu

Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Ouyang.

Ouyang Xiu (chiń. upr. 欧阳修; chiń. trad. 歐陽脩; pinyin: Ōuyáng Xiū; Wade-Giles: Ou-yang Hsiu; ur. (1007 – zm. 22 września 1072) – jeden z największych uczonych chińskich, człowiek renesansu epoki Song: polityk, poeta i historyk. Uznawany za jednego z wielkich mistrzów prozy epok tangowskiej i songowskiej, autor wielkiej kroniki Xin Tang Shu, znaczący autor poezji shi i ci.

Jego rodzina, odmiennie od większości wpływowych rodów epoki Tang, nie pochodziła z północy Chin, lecz z (ówczesnego) południa, z Luling w prowincji Jiangxi. On sam urodził się w Syczuanie i nigdy w Jiangxi nie mieszkał. Jego rodzina należała do powstającej ówcześnie, a za czasów dynastii Song i następnych, niezmiernie wpływowej warstwy urzędniczej, która zastąpiła arystokrację jako dominującą siłę polityczną w Chinach. Jego ojciec, jako pierwszy w rodzinie, osiągnął w egzaminach urzędniczych najwyższy stopień jinshi (w 1000 r.). Rodzina była dość uboga (nikt wcześniej nie pełnił funkcji urzędniczych), ale wykształcona: matka Xiu umiała czytać i pisać, czego nauczyła też syna[1]. Po śmierci ojca w 1010 roku, zamieszkała z synem u jego stryja, także jinshi i urzędnika. Młody Ouyang pożyczał książki od zamożniejszych sąsiadów i kopiował je osobiście - wielki wpływ na jego koncepcje i styl literacki wywarły przeczytane w wieku 10 lat dzieła Han Yu, znakomitego myśliciela i prozaika czasów tangowskich[2].

Działalność polityczna

Do egzaminów urzędniczych Ouyang Xiu przystąpił po raz pierwszy w wieku 16 lat, ale pierwsze dwie próby zakończyły się niepowodzeniem. W 1029 zdał na niższy stopień, a rok później na najwyższy, jinshi, i otrzymał niskie stanowisko w Luoyangu, gdzie obracał się w towarzystwie młodych intelektualistów, tworząc (wzorem Han Yu) prozę w stylu gu wen, snując rozważania filozoficzne i pisząc poezje, które przyniosły mu pewien rozgłos. Inny, mniej pozytywny rozgłos, zyskał jako bywalec uczt, podczas których młodzi pisarze pili, tworzyli i wymieniali wiersze, cieszyli się towarzystwem kurtyzan i dyskutowali o polityce. Ten "rozrywkowy" tryb życia Ouyang Xiu porzucił dopiero koło trzydziestki[2].

Rozgłos, jaki Ouyangowi przyniosły jego osiągnięcia literackie, wpłynął na przyznanie mu stanowiska w Akademii Cesarskiej w Kaifengu w 1034. Gdy prefekt stolicy, Fan Zhongyan, zwolennik reform, skrytykował nepotyzm przy przyznawaniu stanowisk i zaproponował zmiany w zasadach rekrutacji urzędników, narażając się tym samym na krytykę najwyższych władz, Ouyang Xiu wystąpił z własną krytyką przeciwników Fana. W rezultacie został zdegradowany i wysłany na daleką prowincję, do zachodniego Hubei. Zyskał jednak sławę wśród uczonych-urzędników jako osoba prawa i broniąca pryncypiów. W 1040 Fan Zhongyan, który od dawna postulował wzmocnienie sił obronnych państwa, został przywrócony do łask wobec zagrożenia inwazją państw Liao i Xi Xia, które zawarły sojusz. Ouyang Xiu, od dawna zainteresowany strategią, chciał objąć urząd na północnej granicy, by zająć się planowaniem obrony - odmówił wszakże stanowiska sekretarza Fana, gdy jego delegowano nad granicę z Xi Xia, albowiem nie chciał sprawiać wrażenia, że wykorzystuje koneksje. Dwór zlecił mu więc sporządzenie katalogu cesarskiej biblioteki, co Ouyang uczynił, znacząco posiłkując się znaleziskami archeologicznymi, dla uzupełnienie braków w księgach starożytnych. Katalog Chongwen zongmu został wydany w 1041 (z suplementem w 1062), a Ouyang zyskał uznanie jako literat, ale też jako gentleman zawsze stojący na straży zasad, nawet gdy jest to wbrew jego ambicjom[3].

Wobec zagrożenia ze strony państw północnych, Fan Zhongyan i jego poplecznicy rozpoczęli serię reform, wiążąc zmiany w strukturze państwa ze wzmacnianiem jego obronności. Fan został powołany z powrotem na dwór dzięki nieformalnemu wstawiennictwu Ouyanga u cesarza, i między 1043 a 1045 wprowadzał serię zmian, znanych jako reformy Qingli; w 1045 cesarz zmienił jednak zdanie, odwołał reformatorskie edykty a wspierających je urzędników (w tym Ouyanga) zesłał ponownie na prowincjonalne urzędy. Po pięciu latach służby na prowincji, Ouyang ponownie otrzymał posadę na dworze, ale w 1052 musiał na dwa lata zrezygnować z urzędu, ze względu na obowiązkową żałobę po śmierci matki. W czasie żałoby przeniósł przeniósł ciała rodziców i pochował je w rodzinnym grobie w Liuling; nigdy już do rodzinnego domu nie wrócił, i zamieszkał w Yingzhou, gdzie nabył ziemię, a w 1068 zbudował sobie rezydencję[4].

W 1054 wrócił na dwór, a cesarz Renzong przyznał mu stanowisko w Akademii Hanlin; zlecił mu także redakcję Xin Tang Shu (Nowej Księgi Tangów), oficjalnej kroniki poprzedniej dynastii. Ouyamg pracował nad tym dziełem do 1060 roku, osobiście pisząc około połowy tekstu. Następnie sam napisał Kronikę Pięciu Dynastii, o okresie pomiędzy dynastiami Tang i Song. W 1055 posłował na dwór Liao; jego pisma i kaligrafie były wysoko cenione w Liao, regularnie więc reprezentował dwór songowski podczas przyjmowania ambasadorów tego północnego państwa. Pełni również inne funkcje ceremonialne, a także egzaminował kandydatów na najwyższy stopień jinshi[5].

Na początku lat 1060. Ouayang Xiu należał do najważniejszych ludzi w państwie, piastując stanowiska w Akademii Hanlin, zastępcy komisarza ds. wojskowych, wiceministra finansów i zastępcy naczelnego doradcy (czyli de facto wicepremiera). On i grupą uczonych o podobnych poglądach stanowili główną siłę polityczną, oddaną już nie reformom, ale stopniowemu usprawnianiu aparatu państwowego, przede wszystkim przez promocję uczonych, którzy zdali egzaminy cesarskie, których system został także polepszony[6]. Ouyang juz jako młody człowiek promował ludzi, których uznawał za zdolnych i godnych wysokich stanowisk, nie kierując się sympatiami politycznymi czy osobistymi - w czasie sporów frakcyjnych na dworze okazywało się potem, że jego protegowani są rozproszeni po wszystkich stronnictwach, co było pośrednim świadectwem jego bezstronności. Nawet jego zawzięty przeciwnik polityczny, Wang Anshi, przyznał w swojej eulogii, że Ouyang był powszechnie ceniony za swą prawość i sprawiedliwość[7].

W 1067, gdy nastał nowy cesarz Shenzong, który poparł radykalnego reformatora Wanga Anshi, nieprzyjazne Ouyangowi stronnictwo rozpoczęło ataki, łącznie z oskarżeniem go o nierząd z własną córką. Nikt (łącznie z cesarzem) nie wierzył w tę jawną potwarz, niemniej oskarżenie musiało zostać formalne zbadane. Zaczęto mu wypominać "grzechy młodości", kiedy odwiedzał kurtyzany - wszystkie te oskarżenia głęboko zraniły ministra, który postanowił odejść na emeryturę. Cesarz nie zezwolił na to, ale zgodził się by Ouyang odszedł z dworu i objął stanowiska na prowincji; powierzono mu urzędy wokół Yingzhou, tak że mógł mieszkać w swojej rezydencji i stamtąd wypełniać swoje obowiązki. Ostatecznie odszedł na emeryturę w 1071, i rok później zmarł, w wieku 66 lat. Jego trzecia żona, pani Xue, matka jego dzieci, zmarła w 1089, przeżywszy lat 73[5].

Działalności literacka

Ouyang Xiu już za życia cieszył się sławą jednego z największych mistrzów pędzla ówczesnych Chin. Pozostawił po sobie wielką spuściznę tekstów literackich (poetyckich i pisanych prozą), jak również wielkie dzieła literatury faktu - przede wszystkim historyczne. Był mistrzem prozy politycznej, co widać w jego formalnych esejach, lecz zostawił też zbiory anegdot, komentarzy i krytyki literackiej.

Prozaik

Pod wpływem Han Yu tworzył świadomie archaizowaną prozę, w tzw. "starym stylu, gu wen, naśladującym formy z czasów dynastii Han, prostszym i odrzucającym ozdobniki, popularne w późniejszych czasach. Był wielkim propagatorem tego stylu, wpływowym już w czasach młodości, ze względu na powszechnie uznany talent literacki[7].

Nominacja Ouyanga na naczelnego egzaminatora miała wielki wpływ na utrwalenie się "starego stylu", ponieważ zaczął on wymagać od zdających egzaminy pisania w tym stylu, a nie dotąd popularniejszym stylu prozy równoległej, bianwen. Z tego powodu nowe pokolenie uczonych-pisarzy przejęło ten styl - byli wśród nich najwybitniejsi songowscy literaci[8]. Trzech z "ośmiu mistrzów prozy Tang i Song" zdało finałowy egzamin na stopień jinshi pod okiem Ouyang Xiu w 1057: Su Shi, Su Che i Zeng Gong. Pozostałych pięciu mistrzów to Han Yu i Liu Congyuan (773–819) (z czasów dynastii Tang]], a z okresu Song: Wang Anshi, Su Xun (ojciec Su Shi i Su Che). Ósmym był sam Ouyang Xiu[9].

Język prozaików z okresu Song, w szczególności Ouyang Xiu, był prostszy i bardziej potoczny od mocno archaizującego stylu Han Yu. Proza Ouyanga była szczególnie chwalona za klarowność i przejrzystość wywodu, którego słowa płynęły prosto i bez wysiłku i płynność wypowiedzi[10]. Pozostawił po sobie formalnie napisane eseje, jak np. Pengtang lun (O frakcjach politycznych), będące przykładami wyśmienitej argumentacji i retoryki. Jego talent literacki szczególnie widać w jego nieformalnych pismach, które charakteryzują się bardzo osobistym tonem. W listach, przedmowach czy inskrypcjach nagrobnych potrafił odwołać się do uczuć w sposób typowy wcześniej jedynie dla poezji. Podobnie osobiste są jego nieformalne eseje, często na tematy bliskie jego życiu, takich jak wspomnienia z dzieciństwa czy przedmioty z jego kolekcji. Opisując realne przedmioty, jak lampa czy cytra, przydawał im głębsze, metaforyczne znaczenia, często snując wokół nich wątki autobiograficzne, nie redukując ich wszakże do jedynie symboli czy przenośni[11].

Ouyang Xiu był także jednym z wiodących (obok Fan Zhongyana, Wanga Anshi i Sima Guanga) przedstawicieli tzw. "studiów songowskich" (Song xue). Była to zapoczątkowana przez Hu Yuana i Sun Fu szkoła interpretacji konfucjańskich klasyków, mająca dwa główne cele: po pierwsze odkrycie prawdy i znaczenia zawartego w tych księgach, a po drugie - zwiększenie użyteczności ich studiowania[12]. Jako historyk literatury, Ouyang jako pierwszy poddał w wątpliwość autorstwo Konfucjusza komentarzy do Yijing, co potwierdzają współczesne badania[13]. Przedstawiciele Song xue odrzucili wywodzącą się z czasów dynastii Han tradycję studiów o charakterze tekstualnym, zajmowania się budową zdań w księgach klasycznych, a zwrócili się ku znaczeniu i argumentacji zawartej w tych księgach, budując na ich podstawie własne interpretacje[12]. Wymagało to studiów nad językiem i znakami używanymi do jego zapisu, co skierowało ich w kierunku badań epigraficznych[12].

Jednym z pierwszych dzieł tejże epigrafiki jest Zbiór dawnych zapisów (集古录, Ji gu lu), będący wynikiem prac nie tylko leksykograficznych, lecz także archeologicznych[12]. Ouyang Xiu był zapalonym kolekcjonerem, który w każdym miejscu, w którym pełnił funkcje urzędnicze, wyszukiwał stare stele z inskrypcjami i sporządzał odbitki; jego przyjaciele, znając jego pasję, przysyłali mu odbitki z miejsc swojego pobytu. Ouyang Xiu zbierał inskrypcje jako historyk (traktując je jako stare oryginalne dokumenty, pozbawione błędów późniejszych kopistów), ale także by zachować dla potomności dzieła, które ulegały zniszczeniu (np. na skutek działania warunków atmosferycznych). Uważał także, że dawne inskrypcje mają wielką wartość estetyczną i dydaktyczną; najwyżej cenił kaligrafię z epoki Tang, współczesnych sobie kaligrafów (z wyjątkiem kilku) uważając za "marnych kopistów". Jego komentarze na temat estetyki kaligrafii i (postulowanego) związku między jakością pisma a jakością charakteru piszącego czynią Zbiór dawnych zapisów początkiem tradycji krytyki i teorii kaligrafii, kontynuowanej później przez mistrzów songowskiej kaligrafii, jak Su Shi, Huang Tingjian i Mi Fei[14].

Ouyang Xiu pozostawił też komentarze na temat własnej kaligrafii, w dwóch niewielkich szkicach Bi shuo(Pędzel mówi) i Shi bi (Ćwiczenia pędzla); są to najprawdopodobniej luźne notatki poczynione w czasie ćwiczeń kaligraficznych. Autor stwierdza w nich, że nie jest dobrym kaligrafem, ale pisanie sprawia mu wielką przyjemność i jest doskonałą rozrywką starego człowieka (sławny jako poeta i pisarz, Ouyang nie był cenionym kaligrafem)[14]. Był także autorem zbioru uwag, anegdot i krytyki poezji Shi hua (Romowy poetyckie), jak również zbioru anegdot z życia dworskiego, spisanych na emeryturze. We wszystkich tych przykładach nie-literackiej prozy, styl Ouyanga jest równie widoczny, jak w jego osobistych esejach[15].


Poeta

Był także doskonałym poetą, zarówno w klasycznym stylu shi, popularnym od czasów dynastii Tang, jak i nowym ci, mniej rygorystycznym formalnie. Pieśni ci były pierwotnie śpiewane, często przez kurtyzany w przybytkach rozrywki, które Ouyang za młodu odwiedzał; teksty często tworzyli młodzi literaci-uczeni. W dużej mierze dzięki Ouyangowi, który używał tej formy nie tylko w romantycznej poezji, pierwotnie dominującej ten gatunek, wiersze ci stały się uznanym medium poetyckim w Chinach[7].

Historyk

Jako redaktor i autor 75 z 225 rozdziałów Nowej Księgi Tangów Ouyang Xiu w pełni ukazał swe mistrzostwo w prozie gu wen, emulując styl Sima Qiana, największego chińskiego historyka.

=

  1. Mote 1999 ↓, s. 120.
  2. a b Mote 1999 ↓, s. 121.
  3. Mote 1999 ↓, s. 123.
  4. Mote 1999 ↓, s. 123-124.
  5. a b Mote 1999 ↓, s. 125.
  6. Mote 1999 ↓, s. 126.
  7. a b c Mote 1999 ↓, s. 122.
  8. Mair 2001 ↓, s. 531.
  9. Mair 2001 ↓, s. 533.
  10. Mair 2001 ↓, s. 536-537.
  11. Mair 2001 ↓, s. 538.
  12. a b c d Heming Yong: Chinese lexicography a history from 1046 BC to AD 1911. Oxford, UK: Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-953982-6. (ang.)
  13. Mair 2001 ↓, s. 89.
  14. a b Ronald C. Egan. Ou-yang Hsiu and Su Shih on Calligraphy. „Harvard Journal of Asiatic Studies”. 49 (2), s. 365–419, 1989. DOI: 10.2307/2719258 (ang.). 
  15. Mair 2001 ↓, s. 539.

Bibliografia