Płyta nagrobna Elżbiety wołogoskiej w Bergen

Płyta nagrobna Elżbiety wołogoskiej w Bergen
Ilustracja
Czas powstania ok. 1473
Wysokość 237 × 124 cm
Miejsce
przechowywania
Kościół Mariacki w Bergen auf Rügen

Płyta nagrobna Elżbiety wołogoskiej w Bergenkamienna płyta pochodząca z ok. 1473 r., o wymiarach 237 cm (wysokość) × 124 cm (szerokość), wmurowana w ścianie zachodniej części kruchty dawnego kościoła cysterek (Kościół Mariacki) w Bergen na Rugii, na której to płycie wyryto, obwiedziony napisem: Anno d(omi)ni / m cccc • lxxiii • fe(r)ia • q(ua)rta • post • iudica • obiit / Jllust(ri)s • p(ri)nceps / et • do(min)a • d(omi)na • Elisabet • abbatissa i(n) berg(en) ora p(ro) ea, wizerunek Elżbiety, córki księcia wołogoskiego Warcisława IX, przełożonej zgromadzenia w latach 1460-1473.

Opis płyty

Płyta wapienna pochodząca z ok. 1473 r. pierwotnie znajdowała się w prezbiterium dawnego kościoła cysterek (Kościół Mariacki) w Bergen na Rugii. Wtórnie (prawdopodobnie od 1897) została wmurowana we wschodnią ścianę zachodniej kruchty tego kościoła, w lewej jej części. Płyta wysoka jest na 237 cm, a jej szerokość to 124 cm. Postać zmarłej ksieni — Elżbiety, córki księcia wołogoskiego Gryfity Warcisława IX i Zofii, najprawdopodobniej z książąt sasko-lauenburskich, przełożonej tamtejszych cysterek co najmniej od 5 stycznia 1460 r. aż do swojej śmierci — wyryta jest w pełnej postaci, udziana w habit, pod baldachimem, w prawym ręku dzierży oznakę swojej godności — pastorał, w lewej zaś liber caudatus. Wyobrażenie to nie posiada z racji czasu powstania oraz użytego materiału cech indywidualnych, jest przedstawieniem typowym. Wokół przedstawienia figuralnego (bordiura), jak było wówczas w zwyczaju, znajduje się obramowanie (o szerokości 9,5 cm) z inskrypcją łacińską zapisaną minuskulnym gotykiem z takimiż wersalikami, umiejscowioną w zagłębieniu między dwoma kamiennymi listwami: Anno d(omi)ni / m cccc • lxxiii • fe(r)ia • q(ua)rta • post • iudica • obiit / Jllust(ri)s • p(ri)nceps / et • do(min)a • d(omi)na • Elisabet • abbatissa i(n) berg(en) ora p(ro) ea, tj. Roku pańskiego 1473 w środę po [niedzieli] Judica zmarła oświecona księżna i pani, pani Elżbieta, opatka w Bergen, módl się za nią. Napis rozpoczyna się w górnej lewej części zabytku. Słowa oddzielone są czworokątami. W narożach przedstawienia pomieszczono opatrzone symbolami ewangelistów medaliony. Napis w dolnej części płyty (wraz z tym fragmentem przedstawienia) jest częściowo wytarty[1].

Charakterystyka duktu inskrypcji i jej odczyt

Litery długie wystają znacząco poza pole środkowe. Charakterystyczny jest kształt majuskulnych liter Apseudouncjalne, z pogrubioną lewą linią ukośną, oraz E — zaokrąglone wewnętrznie i o znacznie wykraczających poza linie wydłużeń górnych i dolnych szeryfach, oraz minuskulnych a — zróżnicowanych graficznie, ale dwudzielnych, r — ograniczone do łuku i ponad nim umieszczonego czworokąta, oraz x — o lewej kresce umieszczonej pionowo. Po wyrazie d(omi)ni wyryty został krzyż rombowy, natomiast w zakończeniu drugiej części inskrypcji, po słowie obiit znajdują się trzy czworokąty. W wyrazie do(min)a nadpisane a zostało ukazane jedynie przez dwa czworokąty; podobnie uczyniono w wyrazie ora. Natomiast wyraz pro wyryty został w formie znaku specjalnego niewłaściwego wywodzącego się ze skrótów prawniczych (notae iuris). Istnieje możliwość odczytu wyrazu q(ua)rta, jako q(u)i(n)ta, jest to jednak lekcja mniej prawdopodobna[2].

Przypisy

  1. Die Inschriften des Landkreises Rügen, zebrał i oprac. J. Zdrenka, Berlin–Wiesbaden 2002, s. 41-42; H. Hannes, Bildnisse der pommerschen Herzoginnen, [w:] Die Herzöge von Pommern. Zeugnisse der Herrschaft des Greifenhauses, red. N. Buske, J. Krüger, R.-G. Werlich, Wien–Köln–Weimar 2012, s. 33-34; E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, wyd. II, Szczecin 2005, s. 376-377, 561; J. Zdrenka, Inskrypcje na zabytkach Rugii do końca XVIII wieku, Gdańsk 2001, s. 117-118: nieco odmienny odczyt: Anno d(omi)ni mcccc lxiii f(e)ria q(ua)rta post iudica obiit Jllust(ri)s p(ri)nceps et do(mina) d(omi)na Elisabet abbatissa i(n) berg(en) ora p(ro) ea, tu też datacja na 1473 r.
  2. Die Inschriften des Landkreises Rügen, zebrał i oprac. J. Zdrenka, Berlin–Wiesbaden 2002, s. 42.

Bibliografia

  • Die Inschriften des Landkreises Rügen, zebrał i oprac. Joachim Zdrenka, Berlin–Wiesbaden 2002 (Die deutschen Inschriften, Berliner Reihe 8; Die deutschen Inschriften 55).
  • Hellmut Hannes, Bildnisse der pommerschen Herzoginnen, [w:] Die Herzöge von Pommern. Zeugnisse der Herrschaft des Greifenhauses, red. Norbert Buske, Joachim Krüger, Ralf-Gunnar Werlich, Wien–Köln–Weimar 2012 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Pommern. Reihe V: Forschungen zur pommerschen Geschichte 45), s. 29-48.
  • Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, wyd. II, Szczecin 2005.
  • Joachim Zdrenka, Inskrypcje na zabytkach Rugii do końca XVIII wieku, Gdańsk 2001 (Rozprawy i Materiały z Dziedziny Nauk Dających Poznawać Źródła Historyczne 1).