Parasaurolophini

Parasaurolophini
Ilustracja
Czaszka parazaurolofa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd cerapody
Infrarząd ornitopody
Rodzina hadrozaury
Podrodzina lambeozaury
Plemię Parasaurolophini

Parasaurolophiniplemię dinozaurów.

Historia

Pierwsze skamieniałości Parasaurolophini znaleziono nad kanadyjską rzeką Red Deer

Pierwsze wspomnienie członka Parasaurolophini pojawia się po raz pierwszy w publikacji Williama Parksa z 1922 pod tytułem Parasaurolophus walkeri: a new genus and species of crested trachodont dinosaur[1][2]. W 1920 odbyła się ekspedycja Uniwersytetu w Toronto. Zbadano brzegi rzeki Red Deer w Albercie. L. W. Dippell znalazł tam wśród skał formacji zwanej Belly River szkielet, później przewieziony i zmontowany w Royal Ontario Museum of Palaeontology[2].

Parks zwrócił szczególną uwagę na ciężką budowę zwierzęcia i zdobiący jego głowę grzebień. Zauważył podobieństwa do rodzaju zaurolof[2], opisanego przez Barnuma Browna w 1912 na podstawie skamieniałości znalezionych w skałach formacji Edmonton nad tą samą rzeką, zaliczonego do rodziny Trachodontidae[3]. Parks zaliczył więc zbadany rodzaj do rodziny Trachodontidae i podrodziny Saurolophinae. Również kierując się podobieństwem do zaurolofa nadał swemu odkryciu nazwę rodzajową parazaurolof[2]. Do innych ważnych znalezisk należy czaszka młodocianego osobnika z formacji Dinosaur Park w Albercie[4]. Pierwszy gatunek nazwano P. walkeri[2], kolejny P. tubicen opisał Wiman w 1931[5]. Pierwsze i kolejne znaleziska tego gatunku pochodzą z Meksyku. Generalnie okazy parazaurolofa należą do rzadkości[6].

Niekompletny okaz typowy Parasaurolophus walkeri z Royal Ontario Museum

Tymczasem zmieniono rodzinę, do której zaliczano parazaurolofa na hadrozaury, czyli Hadrosauridae[6]. Paul Sereno w 1998 zdefiniował Hadrosauridae jako klad obejmujący wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka zaurolofa i parazaurolofa – taka grupa obejmowałaby identyczne taksony co Hadrosauridae sensu Forster, 1997[7].

W 1961 John Ostrom opisal trzeci gatunek P. cyrtocristatus. Skamieniałości pochodziły z Nowego Meksyku. Zaliczył go do rodziny hadrozaurów i podrodziny lambeozaurynów[8].

Pod koniec XX wieku parazaurolofa określano najbardziej "ukochanym" i najszerzej przedstawianym hadrozaurem[6].

Kolejne skamieniałości znaleziono nad wyznaczającą fragment rosyjsko-chińskiej granicy rzeką Amur, po stronie chińskiej, gdzie pozostałości kaczodziobych znajdywano już wcześniej[9], ale zaliczano do rodzajów zaurolof i Trachodon[10]. Publikacja opisująca nowy rodzaj ukazała się w 2000 piórem badaczy o nazwiskach Godefroit, Zan i Jin. Ukuli oni nazwę rodzajową odkrytego nad rzeką dinozaura od Charona[9], przewoźnika dusz przez piekielną rzekę Styks w mitologii greckiej[11]. Godefroit i współpracownicy opisali charonozaura jako najbliższego jak dotąd krewnego parazaurolofa[9].

Budowa

Charakterystyczna kość cieminiowa, nie sięgająca potylicy, występowała także u innych Lambeosaurinae, jak Arenyasaurus[12].

Systematyka

Do bliskich krewnych Parasaurolophini należał Arenyasaurus pochodzący z późnego mastrychtu z Pirenejów. Cechował się pewnymi typowymi dla Parasaurolophini cechami, jak budowa kości skroniowej, nie sięgającej potylicy, ale brakowało mu innych synapomorfii tej grupy. W rezultacie uznaje się go raczej za bazalnego członka Lambeosaurinae, stanowiącego grupę siostrzaną aralozaura i kladu tworzonego razem przez Parasaurolophini i Corythosaurini[12].

Rozmieszczenie geograficzne i paleoekologia

Parazaurolof występował jedynie na terenach Ameryki Północnej[6]. Gatunek typowy znany jest z kanadyjskiej Alberty[2], P. cyrtocristatus z Nowego Meksyku[8], P. tubicen z Meksyku[6]. Szczątki charonozaura pochodzą z Azji, z Chin. Datowane są one na mastrycht[9].

Przypisy

  1. Albert Prieto-Márquez i inni, Diversity, Relationships, and Biogeography of the Lambeosaurine Dinosaurs from the European Archipelago, with Description of the New Aralosaurin Canardia garonnensis, „PLoS ONE”, 8 (7), 2013, e69835 (ang.).
  2. a b c d e f William Parks, Parasaurolophus walkeri, a new genus and species of crested trachodont dinosaur, „University of Toronto Studies, Geology Series”, 13, 1922, s. 1-32 (ang.).
  3. Barnum Brown, A crested dinosaur from the Edmonton Cretaceous, „Bulletin of the American Museum of Natural History”, 31 (14), 1912, s. 131–136 (ang.).
  4. David C. Evans, Robert R Reisz & Kevin Dupuis. A juvenile Parasaurolophus braincase from Dinosaur Provincial Park, Alberta, with comments on crest ontogeny in the genus. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 27 (3), s. 642–650, 2007. DOI: 10.1671/0272-4634(2007)27[642:AJPOHB]2.0.CO;2. 
  5. Carl Wiman. Parasaurolophus tubicen, n. sp. aus der Kreide in New Mexico. „Nova Acta Regia Societas Scientarum Upsaliensis, series 4”. 7 (5), s. 1–11, 1931 (niem.). 
  6. a b c d e Robert M. Sullivan, Thomas E. Williamson: A new skull of Parasaurolophus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Kirtland Formation of New Mexico and a revision of the genus. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science, 1999, s. 1–52, seria: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 15.
  7. Paul C. Sereno. A rationale for phylogenetic definitions, with application to the higher-level taxonomy of Dinosauria. „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie Abhandlungen”. 210, s. 41–83, 1998 (ang.). 
  8. a b John H. Ostrom. A new species of hadrosaurian dinosaur from the Cretaceous of New Mexico. „Journal of Paleontology”. 35 (3), s. 575–577, 1961. 
  9. a b c d Pascal Godefroit, Shuqin Zan, Liyong Jin, Charonosaurus jiayinensis n.g., n.sp., a lambeosaurine dinosaur from the Late Maastrichtian of northeastern China, „Comptes Rendus de l'Académie des Sciences-Series IIA-Earth and Planetary Science”, 330 (12), 2000, s. 875-882 (ang.).
  10. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Pascal Godefroit, Yuri L. Bolotsky, Jimmy Van Itterbeeck., The lambeosaurine dinosaur Amurosaurus riabinini, from the Maastrichtian of Far Eastern Russia, „Acta Palaeontologica Polonica”, 49 (4), 2004, s. 585–618 (ang.).
  11. Jan Parandowski: Mitologia. Warszawa: Czytelnik, 1979, s. 151-152. ISBN 83-07-00233-8.
  12. a b Xabier Pereda-Suberbiola i inni, The last hadrosaurid dinosaurs of Europe: A new lambeosaurine from the Uppermost Cretaceous of Aren (Huesca, Spain), „Comptes Rendus Palevol”, 2009, DOI10.1016/j.crpv.2009.05.002 (ang.).