Pd4

Szablon:Parowóz infobox Pd4polskie oznaczenie na PKP parowozu pospiesznego kolei pruskich serii S5², produkowanego w latach 1905-1911. Na kolejach niemieckich nosił oznaczenie serii 136-8. Parowóz posiadał dwucylindrowy sprzężony silnik parowy na parę nasyconą. W Polsce eksploatowano 29 parowozów tego typu[1].

Historia

Parowóz skonstruowano w 1905 w fabryce Vulcan ze Szczecina, jako wzmocnione rozwinięcie serii S3 (początkowo określany był jako "wzmocniony S3" - verstärkte S3). Zwiększono rozmiary i wydajność kotła, a także wymiary cylindrów silnika. Lokomotywa została oznaczona jako znormalizowany parowóz wzoru (Musterblatt) III-2c[2].

Dla kolei pruskich zbudowano 367 lokomotyw tego typu w latach 1905-1911 w dwóch fabrykach: Vulcan (186) i Schichau (181)[2]. Ponadto 7 takich samych lokomotyw zbudowano w zakładach Schwartzkopff i Linke-Hoffman w latach 1907-1911 dla prywatnej kolei Lubeka-Büchen (LBE), a dalsze 11 lokomotyw, różniących się zastosowaniem rozrządu zaworowego Lentza, zbudowały zakłady Hanomag w latach 1909-1913 dla kolei oldenburskich[2].

Służba po I wojnie światowej

Po I wojnie światowej na koleje niemieckie DRG przeszło 200 pruskich lokomotyw, które otrzymały oznaczenie serii 136-8 (numery 13 651 do 13 850)[3]. Ponadto, koleje niemieckie przejęły wszystkie 11 lokomotyw oldenburskich, oznaczonych jako seria 1318 (numery 13 1851 do 13 1861) i jedną lokomotywę kolei LBE (numer 13 001)[2].

Po I wojnie światowej Polskie Koleje Państwowe eksploatowały 29 parowozów tego typu, oznaczonych jako seria Pd4 (numery Pd4-1 do Pd4-29)[1]. PKP posiadały jeszcze trzy lokomotywy serii S52, mylnie zaklasyfikowane w serii Pd1 (Pd1-3Dz, 87 i 88), z powodu błędnego oznaczenia 8 lokomotyw w dyrekcji bydgoskiej KPEV jako seria S3[2]. 24 lokomotywy zostały zdobyte przez Niemcy po wybuchu II wojny światowej, z czego 22 otrzymały niemieckie numery (13 002 do 13 021 oraz 13 303 i 13 338, dwa ostatnie dla maszyn zaklasyfikowanych do serii Pd1)[2].

Po II wojnie światowej PKP posiadały 14 lokomotyw tej serii, z tym, że zaliczono do niej błędnie dwie lokomotywy serii Pd13 (numery Pd4-12 i 13)[4][5]. Serię Pd4 wycofano z użycia w 1955 roku[4].

Niewielka ilość parowozów serii S52 trafiła także po I wojnie światowej do innych krajów: 9 do Belgii, 6 na Łotwę i 3 na Litwę[2].

Stosowano tendry czteroosiowe pruskich serii pr 2’2’ T 16 i pr 2’2’ T 21,5[3].

  1. a b J. Piwowoński, Parowozy..., s.145.
  2. a b c d e f g H. Rauter, G. Scheingraber, Preußen-Report. Band 2..., ss. 40-47.
  3. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie taschen
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. a b Paweł Terczyński, Atlas parowozów, Poznań, 2003, ISBN 83-901902-8-1, s. 40
  5. Josef Pospichal, KkStB 106 [dostęp 26-4-2012]

Bibliografia

  • Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, WKiŁ, Warszawa, 1978
  • Horst J. Obermayer, Taschenbuch deutsche Dampflokomotiven. Regelspur, Stuttgart: Franckh-Kosmos, 1991, ISBN 3-440-06341-0 (niem.)
  • Herbert Rauter, Günther Scheingraber, Preußen-Report. Band 2: Die Schnellzuglokomotiven der Gattung S 1 - S 11. Hermann Merker Verlag 1991, ISBN 3-922404-16-2 (niem.)