Pesa Jazz

Pesa Jazz
Ilustracja
Jazz Duo 128N w Warszawie
Dane ogólne
Producent Polska Pesa
Lata produkcji 2013–2015
Miejsce produkcji Bydgoszcz
Dane techniczne
Liczba członów {{{liczba członów}}}
Długość 19 300/29 700 mm
Szerokość 2 400 mm
Prędkość maksymalna 70 km/h
Liczba miejsc siedzących {{{miejsca siedzące}}}
Liczba miejsc ogółem {{{miejsca ogółem}}}
Źródła: [1]
Portal Portal Transport szynowy

Pesa Jazz – jednoprzestrzenny, niskopodłogowy, wieloczłonowy tramwaj przegubowy produkowany w latach 2013-2015 przez zakłady Pesa w Bydgoszczy. Powstało 85 sztuk w 3 różnych wersjach, które od 2014 roku są eksploatowane przez przedsiębiorstwa komunikacyjne w Warszawie (80 sztuk w 2 wersjach) i Gdańsku (5 sztuk jednej wersji). Tramwaje prezentowane były podczas targów InnoTrans w Berlinie i Trako w Gdańsku.

Historia

128N podczas prezentacji w Berlinie

Geneza

Rodzina Jazz powstała na bazie doświadczeń przy konstrukcji i eksploatacji tramwajów rodziny Tramicus (budowanych w latach 2006–2008) oraz Swing (budowane od 2010 roku)[2]. Projekt pierwszego tramwaju nowej rodziny powstał na potrzeby zamówienia dla Warszawy. W przetargu punktowana była m.in. całkowicie płaska podłoga[3], której nie miały oferowane wcześniej Swingi[4]. Tramwaje Jazz miały spełniać to kryterium, a ponadto, w porównaniu z poprzednikiem – 120Na Swing – miały mieć nieznacznie mniejszą długość, bezosiowe wózki i większy zasobnik energii umożliwiający przejechanie kilkuset metrów bez zasilania, a także mieć zmodyfikowany wygląd zewnętrzny bez wcięć z boku pudła przy podłodze[1][5].

Projekt

Pesa otrzymała dotację na projekt Jazza w ramach grantu „Opracowanie i przetestowanie całkowicie niskopodłogowego tramwaju z niezależnie obracającymi się kołami w skali demonstracyjnej” dofinansowanego przez NCBiR. Projekt powstał w konsorcjum z Wydziałem Transportu Politechniki Warszawskiej[6][7]. Autorem sylwetki pojazdów jest projektant Bartosz Piotrowski[8], zaś wnętrza NC.Art[9].

Zamówienia

  • 21 marca 2013 – podpisanie umowy na dostawę 45 tramwajów typu 128N dla Warszawy[10],
  • 25 września 2013 – podpisanie umowy na dostawę 5 tramwajów typu 128NG dla Gdańska[11],
  • 15 stycznia 2014 – podpisanie umowy na dostawę 30 tramwajów typu 134N dla Warszawy[12],
  • 15 września 2014 – podpisanie umowy na dostawę 5 tramwajów typu 128N dla Warszawy[13].

Prezentacje promocyjne

We wrześniu 2014 na targach InnoTrans w Berlinie Pesa zaprezentowała Jazza Duo 128N[14], a we wrześniu 2015 na targach Trako w Gdańsku Jazza 134N[15].

Konstrukcja

Kabina motorniczego w 128N
Wnętrze 128NG

Jazzy to tramwaje niskopodłogowe z podłogą na wysokości 350 mm ponad główką szyny. Pojazdy te mają bezosiowe wózki, dzięki czemu nie mają nad nimi wzniosów[16]. Ze względu na rezygnację z osi, każde koło ma indywidualny zestaw napędowy[17][18]. Wozy z tej rodziny nie mają również wcięć w dolnej części pudła[19]. Tramwaje posiadają udogodnienia ułatwiające wjazd wózków inwalidzkich[20][21][22].

Charakterystyka ogólna

Typ Długość Szerokość
pudła
Rozstaw toru Typ silnika Miejsca
siedzące
Właściwości
128N 29,7 m 2,4 m 1435 mm TSA 28 pojazd dwukierunkowy klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej zasobniki energii  [1][19][23]
128NG 29,7 m 2,4 m 1435 mm TSA TMR 35-18-4 28 pojazd dwukierunkowy klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej  [24][17]
134N 19,3 m 1435 mm 27 klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej zasobniki energii  [25]
pojazd dwukierunkowy  – tramwaj dwukierunkowy   klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej  – klimatyzacja   automaty biletowe  – automaty biletowe   zasobniki energii  – zasobniki energii

Wyposażenie dodatkowe

Jazzy dla Warszawy (128N i 134N) wyposażone są w system umożliwiający gromadzenie energii elektrycznej z hamowania oraz możliwość korzystania zeń do zasilania obwodów pomocniczych pojazdu czy do napędu pojazdu w sytuacji braku napięcia w sieci. Energia gromadzona jest w superkondensatorach[16][18].

Tramwaje dla Gdańska (128NG) zostały przystosowane do pokonywania wzniesień wynoszących do 6% na długości do 600 m[24]. Jazzy dla Gdańska były fabrycznie wyposażone w wysuwane spod spodu pojazdu platformy dla niepełnosprawnych, jednak ze względu na niedostosowanie części przystanków do takich platform podjęto decyzję o zastąpieniu ich rampami odkładanymi do wnętrza pojazdu[26]. Montaż nowych ramp zakończono w połowie kwietnia 2015, w każdym pojeździe znalazły się po 4 takie rampy[22].

W tramwajach 134N zastosowano system antykolizyjny, który monitoruje odległość od obiektów znajdujących się przed wagonem[18].

Eksploatacja

Państwo Miasto Przewoźnik Typ Lata dostaw Liczba
dostarczonych
 Polska Warszawa Tramwaje Warszawskie 128N 2014–2015 50 [16][27]
134N 2015 30 [16][28]
Gdańsk ZKM Gdańsk 128NG 2014–2015 5 [16]
Łączna liczba: 85

Warszawa

Pierwszy warszawski jazz duo na pl. Politechniki
Pierwszy warszawski jazz przy Dworcu Wschodnim

Pierwsze zamówienie na Jazzy złożyła Warszawa, która zakupiła na mocy umowy z 21 marca 2013 czterdzieści pięć sztuk (w tym 2 sztuki dostosowane do nauki jazdy)[10][5]. Tramwaje zamówiono z myślą o wykorzystaniu podczas remontów torów, budowie nowych linii oraz do obsługi krótkich, najbardziej zatłoczonych odcinków[5][29]. Z myślą o obsłudze takich odcinków planowano budowę torów odstawczych w miejscach, gdzie nie ma możliwości budowy pętli. Pierwszy tor odstawczy był planowany przy rondzie Daszyńskiego, pod którym budowana była stacja drugiej linii metra, a kolejny przy stacji Wierzbno[30]. Pierwszego jazza dostarczono w ostatnich dniach czerwca 2014[19], a w nocy z 1 na 2 lipca rozpoczął jazdy testowe po ulicach Warszawy[31]. 25 lipca warszawski jazz otrzymał homologację[32]. 15 września 2014 podpisano umowę na zakup 5 kolejnych takich tramwajów, które miały zostać dostarczone między lipcem a wrześniem 2015 roku[13]. 24 października jazz przeszedł test polegający na 18-godzinnej jeździe bez żadnej awarii[33], a 21 listopada rozpoczął kursy z pasażerami[34]. W połowie lutego pierwszy jazz przeszedł test niezawodności polegający na przejechaniu 5000 km bez żadnej awarii[35]. Na początku lipca w Warszawie znajdowało się 27 tramwajów 128N, z czego 11 było odebranych, a 10 w trakcie testów 5000 km[36]. W sierpniu po raz pierwszy wykorzystano dwukierunkowość tramwajów podczas remontu torowiska na ulicy Grójeckiej[37]. W połowie listopada zakończono odbiory jazzów z pierwszego zamówienia (zgodnie z umową dostawy miały zakończyć się w czerwcu)[38][39], a do końca tego miesiąca dostarczono trzeci egzemplarz z drugiego zamówienia[40]. Na początku grudnia do Warszawy dostarczono dwa ostatnie tramwaje typu 128N[41][27]. 7 grudnia linia nr 11 została skrócona do ronda Daszyńskiego, gdzie tramwaje zmieniają kierunek na specjalnym łączniku torowym, z tego względu do obsługi linii skierowano wyłącznie tabor dwukierunkowy[42]. W połowie grudnia do jazd z pasażerami były dopuszczone wszystkie warszawskie jazzy duo[28].

15 stycznia 2014 podpisano umowę na zakup 30 sztuk 3-członowych, jednokierunkowych tramwajów (w tym 2 sztuki dostosowane do nauki jazdy). Tramwaje zostały zamówione z myślą o mniej obciążonych liniach[43]. 10 marca 2015 dostarczono pierwszy z nich[25], a 30 lipca rozpoczął on kursy z pasażerami i test 5 tys. km. Tego dnia obsługiwał linię nr 13[44]. W połowie września pierwszy krótki jazz zdał test niezawodności[45]. W połowie listopada w Warszawie znajdowało się 10 sztuk 3-członowych jazzów[38] i 3 z nich rozpoczęły testowe jazdy z pasażerami[46]. Do końca tego miesiąca dostarczono łącznie 17 egzemplarzy, z których 8 było dopuszczonych do jazd z pasażerami[40]. Do 8 grudnia do Warszawy dostarczono 25 tramwajów typu 134N[27], a 16 grudnia zakończono dostawy tego modelu[28].

Do 31 grudnia 2015 Tramwaje Warszawskie dokonały odbioru końcowego łącznie 56 z 85 zamówionych tramwajów Pesy. Pozostałych 29 zostało odebranych warunkowo, by nie utracić dofinansowania unijnego[47].

Gdańsk

Jazz Duo na przystanku PKM Gdańsk Brętowo

Drugim zakładem, który zdecydował się na zakup Jazzów, był ZKM Gdańsk. Stosowną umowę podpisano 25 września 2013 podczas targów Trako w Gdańsku[11]. Tramwaje zamówiono wraz ze specjalistycznym wyposażeniem obsługowym, pakietem eksploatacyjno-naprawczym oraz pakietem naprawczym[24]. 10 listopada 2014 dostarczono pierwszy tramwaj[48], który dwa dni później został publicznie zaprezentowany[49]. W nocy z 18 na 19 stycznia 2015 dostarczono do Gdańska ostatni z zamówionych pojazdów (zgodnie z umową dostawy miały zakończyć się w grudniu)[50][24]. 30 stycznia 2015 wszystkie 5 tramwajów rozpoczęło kursy z pasażerami, skierowano je do obsługi linii nr 6[51]. 21 sierpnia tramwaje rozpoczęły testy na nowej linii do dzielnicy Piecki-Migowo[52], a 31 sierpnia tamże regularne kursy z pasażerami[53].

Każdy tramwaj otrzymał nazwę w postaci imienia i nazwiska osoby zasłużonej dla Gdańska (Arkadiusz Rybicki, Erich Volmar, Jan Wullf, Lesser Giełdziński oraz Willi Drost)[51].

Nagrody i wyróżnienia

Zobacz też

  1. a b c Dla Warszawy Jazz! – nowy produkt Pesy (pol.). infotram.pl, 2013-03-21. [dostęp 2013-03-22].
  2. 120N, 120Na Swing, 121N i 122N. W: Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 106-109. ISBN 978-83-920784-6-3.
  3. 45 dwukierunkowych wagonów dla Tramwajów Warszawskich (pol.). infotram.pl, 2012-06-04. [dostęp 2016-01-15].
  4. Tabor Tramwajowy | Tramwaje Warszawskie (pol.). tw.waw.pl. [dostęp 2013-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-13)].
  5. a b c 45 nowych tramwajów Jazz Duo dla Warszawy (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-03-21. [dostęp 2016-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-16)].
  6. Pesa zrealizowała projekt całkowicie niskopodłogowego tramwaju (pol.). infotram.pl, 2015-04-30. [dostęp 2015-05-06].
  7. rozwój dzięki innowacjom (pol.). konferencja.cezamat.eu. [dostęp 2015-05-06].
  8. To jemu pociągi bydgoskiej Pesy zawdzięczają wygląd i duszę (pol.). bydgoszcz.wyborcza.pl, 2014-06-13. [dostęp 2016-01-30].
  9. 128N Jazz Duo. W: Dobry Wzór 2015 (katalog wystawy). Katarzyna Szroeder-Dowjat (red.). Warszawa: Instytut Wzornictwa Przemysłowego, 2015, s. 70. [dostęp 2016-04-21]. (pol. • ang.)
  10. a b Jazz Duo dotrą za rok do stolicy (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-03-21. [dostęp 2013-03-21].
  11. a b Gdańsk podpisał umowę z Pesą na pięć Jazzów Duo (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-25. [dostęp 2016-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-28)].
  12. Warszawa podpisała umowę na krótkie Jazzy. Wygląd będzie zachowawczy (pol.). transport-publiczny.pl, 2014-01-15. [dostęp 2014-01-26].
  13. a b Tramwaje Warszawskie z umową na kolejne pięć Jazzów Duo (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-09-15. [dostęp 2016-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-23)].
  14. Dariusz Kalinowski. Targi InnoTrans 2014. „Świat Kolei”. 11/2014, s. 12-17. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  15. Witold Urbanowicz: Jakie tramwaje na Trako (zdjęcia) (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-09-21. [dostęp 2015-09-25].
  16. a b c d e Marek Graff. Nowoczesne elektryczne zespoły trakcyjne w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 7-8/2015, s. 46-63. Emi-press. ISSN 1232-3829. 
  17. a b Tram duo motors for tramways in Gdańsk (PL) (ang.). traktionssysteme.at, 2014-03-14. [dostęp 2014-04-12].
  18. a b c Dariusz Daniluk. Nowe rytmy 134N Jazz. „Flesz”. 11. s. 13. Warszawa. 
  19. a b c Pierwszy Jazz już w Warszawie (pol.). transport-publiczny.pl, 2014-06-30. [dostęp 2014-06-30].
  20. Wagony 128N „Jazz Duo” (pol.). tw.waw.pl. [dostęp 2016-01-24].
  21. Wagony 134N „Jazz” (pol.). tw.waw.pl. [dostęp 2016-01-24].
  22. a b Nowe rampy w Pesach Jazz Duo (pol.). infotram.pl, 2015-04-22. [dostęp 2015-04-23].
  23. Pesa chooses TSA for ‚Tram Warsaw‘ project (ang.). traktionssysteme.at, 2013-10-07. [dostęp 206-01-15].
  24. a b c d Tramwaje Jazz Duo pojadą do Gdańska (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-05-21. [dostęp 2016-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-28)].
  25. a b Warszawa: Pierwszy krótki Jazz w stolicy (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-03-11. [dostęp 2015-03-11].
  26. Najnowsze Pesy przejdą wymianę platform dla niepełnosprawnych (pol.). trojmiasto.pl, 2015-02-06. [dostęp 2015-02-09].
  27. a b c Komplet Jazzów Duo w Warszawie (pol.). infotram.pl, 2015-12-08. [dostęp 2015-12-08].
  28. a b c Wszystkie 134N dostarczone (pol.). infotram.pl, 2015-12-16. [dostęp 2015-12-16].
  29. Rewolucja w warszawskich tramwajach (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-03-21. [dostęp 2013-03-22].
  30. Warszawa: Gdzie powstaną tory odstawcze dla tramwajów (pol.). transport-publiczny.pl, 2014-01-31. [dostęp 2014-02-02].
  31. Nocne testy Jazza dla Warszawy (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-07-02. [dostęp 2014-07-02].
  32. Jazz z homologacją (pol.). infotram.pl, 2014-07-31. [dostęp 2014-08-01].
  33. Warszawski Jazz przeszedł testy. Niedługo z pasażerami? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-10-28. [dostęp 2016-01-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-20)].
  34. Pierwszy warszawski Jazz Duo wozi już pasażerów (pol.). transport-publiczny.p, 2014-11-21. [dostęp 2014-11-21].
  35. Warszawa: Pierwszy Jazz Duo wreszcie zdał test niezawodności (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-02-13. [dostęp 2015-02-13].
  36. Problemy warszawskich Jazzów. Krótki nie wozi jeszcze pasażerów (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-07-03. [dostęp 2015-07-03].
  37. Dwukierunkowy tramwaj już jeździ po Warszawie (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-08-09. [dostęp 2015-08-10].
  38. a b Wszystkie warszawskie Jazzy z pierwszej umowy odebrane (pol.). infotram.pl, 2015-11-17. [dostęp 2015-11-17].
  39. Krzysztof Śmietana: Nowe tramwaje Jazz Duo. Bez skośnych siedzeń (PROJEKTY) (pol.). W: 2013-03-21 [on-line]. warszawa.gazeta.pl. [dostęp 2013-06-09].
  40. a b 17 Jazzów, 22 Krakowiaki, Toruń do końca roku (pol.). infotram.pl, 2015-12-01. [dostęp 2015-12-01].
  41. Pesa dostarczyła kolejne tramwaje (pol.). infotram.pl, 2015-12-04. [dostęp 2015-12-04].
  42. Tramwaje Warszawskie uruchamiają zawrotkę na rondzie Daszyńskiego (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-12-07. [dostęp 2015-12-10].
  43. Krótkie Jazzy już nie retro (pol.). infotram.pl, 2014-01-15. [dostęp 2014-01-28].
  44. Warszawa: Krótki Jazz zaczął przygodę z pasażerami (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-07-30. [dostęp 2015-07-31].
  45. Warszawa: Pierwszy krótki Jazz przeszedł test niezawodności (pol.). transport-publiczny.pl, 2015-09-21. [dostęp 2015-09-22].
  46. Trzy kolejne 134N mogą wozić pasażerów (pol.). infotram.pl, 2015-11-19. [dostęp 2015-11-19].
  47. Ministerstwo Rozwoju: Ministerstwo Rozwoju: dotacja UE na tabor z Pesy całkowicie wykorzystana (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-12-31. [dostęp 2015-12-31].
  48. Dwukierunkowa Pesa Jazz Duo już w Gdańsku (pol.). trojmiasto.pl, 2014-11-10. [dostęp 2014-11-10].
  49. Jazz Duo jak Link. Gdańsk z nowymi tramwajami (pol.). transport-publiczny.p, 2014-11-12. [dostęp 2014-11-12].
  50. Komplet Jazzów Duo w Gdańsku (pol.). infotram.pl, 2015-01-20. [dostęp 2015-01-20].
  51. a b Wszystkie Jazzy na trasie! (pol.). infotram.pl, 2015-01-30. [dostęp 2015-01-30].
  52. Jazz Duo pojechał nową trasą (pol.). infotram.pl, 2015-08-24. [dostęp 2015-09-10].
  53. Tramwaj na Morenę: między 4 minus a 3 z dużym plusem (pol.). trojmiasto.pl, 2015-09-03. [dostęp 2015-11-16].
  54. Trako: Laureaci konkursów Trako 2015 (pol.). trakotargi.amberexpo.pl. [dostęp 2015-10-06].