Pesa Sundeck

Pesa Sundeck
Ilustracja
Wagon sterowniczy 316B-001 na stacji Warszawa Wschodnia
Producent Polska Pesa Bydgoszcz
Lata budowy 2014–2015
Układ wagonów rozrządczy/doczepny
Liczba miejsc siedzących 86/130
Liczba miejsc ogółem 230/245 (4 os./m²)
Długość całkowita 26 270/25 800 mm
Szerokość 2778 mm
Wysokość 4600 mm
Maksymalna prędkość
eksploatacyjna
160 km/h
Dane techniczne dla jednego wagonu
typu 316B[1][2][3]/416B[1][2][4].
Portal Portal Transport szynowy

Pesa Sundeck – rodzina wagonów piętrowych produkowana przez zakłady Pesa z Bydgoszczy. W jej skład wchodzą wagony sterownicze (typ konstrukcyjny 316B) i wagony środkowe (typ konstrukcyjny 416B), które w połączeniu z lokomotywami z rodziny Pesa Gama tworzą pociągi w systemie push-pull.

15 kwietnia 2014 Koleje Mazowieckie zamówiły 22 wagony Sundeck oraz 2 elektrowozy Gama. Według podpisanej umowy pojazdy miały zostać dostarczone do 17 sierpnia 2015, ale produkcja opóźniła się. Pod koniec września 2015 na targach Trako w Gdańsku miała miejsce premiera rodziny wagonów Sundeck. W połowie grudnia 2015 natomiast ukończono produkcję wszystkich zamówionych pojazdów i do końca 2015 dokonano ich odbioru. Włączenie do eksploatacji miało miejsce 31 stycznia 2016.

Historia

Pierwsze wagony piętrowe w Polsce

Wagon serii Bipa

Pierwszymi wagonami piętrowymi eksploatowanymi na dzisiejszych ziemiach polskich były dwa piętrowe wagony silnikowe systemu Thomasa z 1883 należące do Kolei Oleśnicko-Gnieźnieńskiej. Pierwszym pojazdem tego typu na PKP był natomiast wagon oznaczony jako Breslau 970, który w 1912 przeszedł podczas modernizacji z berlińskiej kolei miejskiej do dyrekcji wrocławskiej, a po I wojnie światowej trafił do Polski i otrzymał numer 11344 BC. W 1931 został skasowany[5].

Pierwsze wagony piętrowe wytworzone na obecnych ziemiach polskich powstały w 1936 w Linke-Hofmann-Busch we Wrocławiu. Po II wojnie światowej pojazdy tego typu produkowały od 1952 dla Deutsche Reichsbahn i od 1959 dla innych krajów socjalistycznych zakłady Waggonbau Görlitz. W latach 1959–1977 PKP zamówiły i otrzymały łącznie 473 zespoły czterowagonowe oraz 57 pojedynczych wagonów, które początkowo oznaczono serią Bipa, a w 1985 przemianowano na Bhp[5].

W 1984 zakłady Waggonbau Görlitz rozpoczęły produkcję wagonów piętrowych nowego typu. W latach 1988–1989 do Polski dostarczonych zostało 160 egzemplarzy, którym przydzielono serię Bdhpumn[5].

Geneza wagonów Sundeck

W lipcu 2007 Koleje Mazowieckie zamówiły u przedsiębiorstwa Bombardier Transportation 11 wagonów sterowniczych i 26 wagonów środkowych z rodziny Twindexx. Zostały one wprowadzone do eksploatacji we wrześniu 2008, natomiast w sierpniu 2011 do użytku weszły lokomotywy Traxx P160 DC, dzięki którym przewoźnik jako pierwszy w kraju uruchomił pociągi w systemie push-pull[6].

We wrześniu 2013 PKP Intercity ogłosiły przetarg na dostawę 10 piętrowych elektrycznych zespołów trakcyjnych[7]. Zgłosiło się 6 potencjalnych wykonawców[8], ale ostatecznie przetarg nie został rozstrzygnięty i żadne pojazdy nie zostały zamówione[9].

W listopadzie 2013 Koleje Mazowieckie, po unieważnieniu pierwszego postępowania, ponownie ogłosiły przetarg na dostawę kolejnych 22 wagonów piętrowych i 2 lokomotyw[10] do formowania pociągów push-pull. Wymogiem konkursu była kompatybilność nowego taboru z już posiadanymi pojazdami, dlatego spodziewano się oferty ze strony Bombardiera. Ostatecznie przedsiębiorstwo nie wystartowało w przetargu[11], a zamówienie zostało udzielone zakładom Pesa z Bydgoszczy[12].

Projekt

Logo rodziny

Na potrzeby ogłoszonego w 2013 przez PKP Intercity przetargu na składy piętrowe biuro projektowe Pesy opracowało koncepcję piętrowych EZT. Wagony piętrowe zaoferowane w przetargu Kolei Mazowieckich to zmodyfikowana wersja tego projektu, która zgodnie z wymogiem konkursu współgra z wagonami Twindexx. Pociąg push-pull z tymi wagonami tworzy lokomotywa Gama[11].

Wagony Pesa Sundeck to pierwsze wagony piętrowe polskiej konstrukcji, a w połączeniu z lokomotywą Pesa Gama również pierwszy skład push-pull polskiej konstrukcji[11]. Swoją nazwę zawdzięczają słonecznemu górnemu pokładowi[13].

Realizacja zamówienia

Produkcja i testy
Wagon środkowy podczas produkcji
Wagon sterowniczy 316B-002 pod koniec montażu
Wagon środkowy 416B-013 pod koniec montażu
Wagon sterowniczy 316B-002 podczas testów
Wagon środkowy 416B-006 w składzie wracającym z testów
Prezentacje
Wagon środkowy 416B-002 prezentowany na targach Trako 2015
Wagon sterowniczy 316B-001 podczas uroczystego przekazania na stacji Warszawa Wschodnia

15 kwietnia 2014 Koleje Mazowieckie podpisały z Pesą umowę na dostawę 2 wagonów sterowniczych, 20 wagonów środkowych i 2 elektrowozów Gama[14] wraz z ich czteroletnim serwisem w zakładach ZNTK „Mińsk Mazowiecki”[15]. Określono, że dostawy pojazdów mają mieć miejsce między 15 stycznia a 17 sierpnia 2015[16]. Producent zadeklarował wtedy, że pierwsze wagony będą gotowe w styczniu bądź lutym następnego roku i po procesie homologacji trafią do przewoźnika w czerwcu bądź lipcu 2015[17].

W połowie stycznia 2015 trwała budowa konstrukcji pojazdów i ram wózków. Zakładano, że budowa wagonu środkowego zakończy się w marcu, a wagonu sterowniczego pod koniec kwietnia. Następnie planowano skierować skład do badań i otrzymać dopuszczenie do ruchu pod koniec lipca. Dostawy miały być realizowane między 3 a 17 sierpnia[16].

Na początku lipca 2015 pierwszy wagon środkowy był gotowy i po badaniach przeprowadzonych w Instytucie Pojazdów Szynowych „Tabor”. W trakcie budowy pojazdów producent napotkał problemy związane z kompatybilnością z wagonami Twindexx. Po ich pokonaniu ustalono z przewoźnikiem testy nowych pojazdów z taborem Bombardiera mające na celu sprawdzenie zastosowanych rozwiązań w praktyce[18]. 14 lipca rozpoczęto jazdy techniczne wagonu środkowego, podczas których sprawdzano parametry pracy poszczególnych elementów układów, prawidłowe funkcjonowanie instalacji i urządzeń oraz zachowanie przy hamowaniu, przyspieszaniu i jeździe z prędkością konstrukcyjną 160 km/h[19]. Od 31 sierpnia do 14 września na torze doświadczalnym Instytutu Kolejnictwa w Żmigrodzie testowano wagon środkowy 416B-001 prowadzony lokomotywą Bombardier Traxx[20].

Na początku września 2015 podano, że na targach Trako swoją premierę będzie mieć pociąg push-pull produkcji Pesy[21]. Wtedy zaplanowano również, że pod koniec tego miesiąca pociąg złożony z wagonu sterowniczego, wagonu środkowego i lokomotywy będzie testowany w Żmigrodzie. W tym samym czasie trwały prace nad drugą lokomotywą i następnymi egzemplarzami wagonów. Termin zakończenia dostaw wszystkich zamówionych pojazdów ustalono na I dekadę grudnia[22].

Od 22 do 25 września 2015 na gdańskich targach Trako prezentowano wagon środkowy 416B-002[23]. 23 września podczas imprezy miała miejsce oficjalna premiera pojazdu[24][13]. W trakcie wydarzenia grudniowy termin dostawy wszystkich pojazdów doprecyzowano na 7 grudnia[25].

5 października 2015 na tor doświadczalny nieopodal Żmigrodu przyjechał pociąg składający się z lokomotywy Gama oraz obydwu typów wagonów piętrowych Sundeck w zestawieniu 111Eb-001+416B-001+416B-002+316B-001[26], a następnego dnia rozpoczęto jego testy[27]. Według wówczas obowiązujących planów miały one potrwać do 24 października, a do 29 października w Instytucie Kolejnictwa w Warszawie miały zostać wykonane pozostałe badania, których nie można było zrealizować pod Żmigrodem[26]. Ostatecznie na początku listopada kontynuowane były jazdy testowe i badania na torze doświadczalnym, a ponadto trwały prace nad wszystkimi wagonami[28]. Pod koniec listopada nadal trwały testy, producent zobowiązał się do dostarczenia wagonów do końca roku, natomiast przewoźnik zapowiedział naliczenie przewidzianych w umowie kar związanych z opóźnieniem w realizacji zamówienia[29].

9 grudnia 2015 Urząd Transportu Kolejowego wydał terminowe świadectwo numer T/2015/0100 dopuszczające do ruchu wagony środkowe typu 416B[4], a 17 grudnia terminowe świadectwo numer T/2015/0105 dla wagonów sterowniczych typu 316B[3]. Tego samego dnia ukończono produkcję wszystkich zamówionych wagonów, które wcześniej uzyskały kompatybilność z wagonami Bombardiera[30]. Następnego dnia przewoźnik odebrał 9 wagonów środkowych i 1 sterowniczy, po czym rozpoczęto jazdy testowe tych pojazdów bez pasażerów[31]. Trwały wówczas również szkolenia maszynistów[32]. 30 grudnia Koleje Mazowieckie odebrały pozostałe pojazdy[33], a 13 stycznia 2016 na stacji Warszawa Wschodnia miało miejsce oficjalne przekazanie wszystkich zamówionych wagonów Sundeck i lokomotyw Gama[2] połączone z przejazdem do stacji Warszawa Rembertów[34].

Konstrukcja

Charakterystyka ogólna

Wagony Pesa Sundeck to dwupoziomowe, bezprzedziałowe wagony 2. klasy[35]. W podstawowej konfiguracji tworzą one pociąg push-pull składający się z lokomotywy, 6 wagonów środkowych typu 416B i wagonu sterowniczego typu 316B[1]. Takie zestawienie pozwala na przewiezienie 1700 pasażerów. Prędkość eksploatacyjna wagonów wynosi 160 km/h. Ponadto mogą one być łączone z wagonami Bombardier Twindexx w konfiguracji:

  • lokomotywa i wagon sterowniczy Pesy, wagony środkowe Bombardiera,
  • lokomotywa i wagon sterowniczy Bombardiera, wagony środkowe Pesy[17].

Nadwozie

Pudło i poszycie wagonów jest stalowe, spawane oraz pokryte warstwą antygraffiti. Każdy pojazd jest wyposażony w dwie pary drzwi odskokowo-przesuwnych na stronę o szerokości 1300 mm[15].

Wnętrze

Wnętrze
Wagon środkowy – dolny pokład
Wagon środkowy – górny pokład
Wagon środkowy – toaleta
Wagon sterowniczy – kokpit
Wagon sterowniczy – przestrzeń barowa
Wagon sterowniczy – rampa dla wózków inwalidzkich
Wagon sterowniczy – toaleta

Wnętrze pojazdów jest klimatyzowane, monitorowane oraz wyposażone w system informacji pasażerskiej[1], system zliczania pasażerów, interkom i bezprzewodowy internet. Siedzenia są numerowane, a ich numery są zapisane zarówno liczbą, jak i alfabetem Braille’a[36]. Przy siedzeniach znajdują się uchwyty dla pasażerów stojących[1], a ponadto we wszystkich pojazdach zamontowano wieszaki na ubrania i ostrzegawcze żółto-niebieskie pasy pod sufitem. W wagonach sterowniczych znajduje się przestrzeń barowa z trzema fotelami obrotowymi, a przy niej miejsce gotowe do zamontowania w przyszłości automatu z przekąskami. Ponadto w wagonach tych ulokowano przedział kierownika pociągu, toaletę przystosowaną do potrzeb osób dla niepełnosprawnych, wydzielono przestrzeń do przewozu rowerów i dwóch osób poruszających się na wózkach inwalidzkich oraz zainstalowano windę przy drzwiach[37]. Elementy przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych spełniają wymogi TSI[35].

Kabina maszynisty wagonu sterowniczego jest wyposażona w niemal taki sam pulpit, jak elektrowóz Pesa Gama typu 111Eb. Różnice występują w układzie przycisków[15].

Eksploatacja

Państwo Przewoźnik Typ
wagonu
Liczba
sztuk
Początek
eksploatacji
Źródła
 Polska Koleje Mazowieckie 316B 2 31 stycznia 2016 [1][33][38][39]
416B 20

Koleje Mazowieckie zamówiły wagony piętrowe z rodziny Sundeck z myślą o wydłużeniu dotychczas posiadanych składów piętrowych oraz uruchomieniu nowych pociągów przyspieszonych na trasach z Warszawy do Dęblina, Działdowa, Płocka i Radomia. W momencie podpisywania umowy rozważane były także kursy do Skierniewic i Sochaczewa[19]. W późniejszym okresie przewoźnik brał pod uwagę również połączenia do Wołomina[40], Skarżyska-Kamiennej[41] i Łukowa[2]. Część pojazdów miała zostać włączona do eksploatacji we wrześniu 2015, natomiast wszystkie wagony miały być w użyciu od grudniowej zmiany rozkładu jazdy[42]. Ze względu na opóźnienia w dostawach przewoźnik pod koniec września 2015 oszacował termin włączenia pojazdów do ruchu na I kwartał 2016[25]. W połowie grudnia natomiast, po odbiorze pierwszych egzemplarzy wagonów, Koleje Mazowieckie poinformowały, że przewozy Sundeckami chcą rozpocząć w styczniu 2016[32]. Pod koniec stycznia 2016, ze względu na brak pełnej dokumentacji z Urzędu Transportu Kolejowego, termin ten przeniesiono na początek lutego[38]. Ostatecznie Koleje Mazowieckie rozpoczęły eksploatację wagonów piętrowych Sundeck i lokomotyw elektrycznych Gama 31 stycznia 2016[39].

Wagony w chwili rozpoczęcia eksploatacji skierowano do obsługi pociągów przyspieszonych:

  • Radomiak relacji Warszawa Wschodnia – Radom i z powrotem (6 wagonów Sundeck i 1 lokomotywa Gama),
  • Wiedenka relacji Warszawa Wschodnia – Skierniewice i z powrotem (5 wagonów Sundeck i 1 lokomotywa Gama),
  • Łukowianka relacji Warszawa Zachodnia – Łuków i z powrotem (6 wagonów Sundeck)[39].

Zobacz też

  1. a b c d e f jm: Jakie piętrusy i Gamy dla Kolei Mazowieckich? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-04-16. [dostęp 2015-08-24].
  2. a b c d InfoRail: Sundecki wyjadą na trasy w ciągu kilku dni (pol.). inforail.pl, 2016-01-13. [dostęp 2016-01-13].
  3. a b Krzysztof Dyl: Świadectwo Nr T/2015/0105 dopuszczenia do eksploatacji typu pojazdu kolejowego (pol.). swiadectwa.utk.gov.pl, 2015-12-17. [dostęp 2016-02-05].
  4. a b Krzysztof Dyl: Świadectwo Nr T/2015/0100 dopuszczenia do eksploatacji typu pojazdu kolejowego (pol.). swiadectwa.utk.gov.pl, 2015-12-09. [dostęp 2016-01-20].
  5. a b c Krzysztof Jeżak. Wagony piętrowe na PKP. „Świat Kolei”. 5/2001, s. 12-17. Łódź: Emi-Press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  6. Koleje Mazowieckie: Koleje Mazowieckie oraz Bombardier Transportation podpisały umowę na serwis utrzymania floty wagonów piętrowych (pol.). mazowieckie.com.pl, 2012-03-29. [dostęp 2015-08-24].
  7. AB: Ogłoszono przetarg na piętrusy dla PKP IC (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-09-02. [dostęp 2015-08-24].
  8. jm: Sześć firm zgłosiło Intercity chęć dostawy pociągów piętrowych (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-11-13. [dostęp 2015-08-24].
  9. PKP Intercity: Dostawa 10 piętrowych EZT wraz z usługą utrzymania (pol.). intercity.pl, 2013-09-02. [dostęp 2015-10-08].
  10. RW: KM nie rezygnują z zakupu piętrusów (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-11-19. [dostęp 2015-08-24].
  11. a b c AB: Pesa stworzy dla KM pierwszego w Polsce piętrusa? (pol.). kurierkolejowy.eu, 2014-02-06. [dostęp 2015-08-24].
  12. Kurier Kolejowy: Piętrusy dla Kolei Mazowieckich. Jednak Pesa (pol.). kurierkolejowy.eu, 2014-02-23. [dostęp 2015-08-24].
  13. a b InfoRail: Pesa zaprezentowała piętrowy skład push&pull (pol.). inforail.pl, 2015-09-23. [dostęp 2015-09-29].
  14. jm: Pesa z umową na piętrusy dla Kolei Mazowieckich (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-04-15. [dostęp 2015-08-24].
  15. a b c Dariusz Kalinowski. Zespoły zmiennokierunkowe Pesa Sundeck dla Kolei Mazowieckich. „Świat Kolei”. 2/2016, s. 12-17. Łódź: Emi-Press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  16. a b AB: Pierwszy push-pull Pesy powstanie za 3 miesiące (pol.). kurierkolejowy.eu, 2015-01-19. [dostęp 2015-08-24].
  17. a b Karol Wach: Pierwszy polski push&pull (pol.). inforail.pl, 2015-04-15. [dostęp 2015-08-24].
  18. Karol Wach: Pierwszy wagon piętrowy z Pesy gotowy (pol.). inforail.pl, 2015-07-10. [dostęp 2015-08-24].
  19. a b KM: Pierwsze wagony piętrowe Pesy dla KM już na testach (zdjęcia) (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-07-14. [dostęp 2015-08-24].
  20. First Pesa’s Double Decker On Test (ang.). railvolution.net, 2015-09-17. [dostęp 2015-09-23].
  21. InfoRail: Jaki tabor zobaczymy na Trako? (pol.). inforail.pl, 2015-09-01. [dostęp 2015-09-04].
  22. ms: Dostawa lokomotyw i wagonów piętrowych dla KM z lekkim opóźnieniem (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-09-04. [dostęp 2015-09-04].
  23. jm: Pociągi już na torach Trako! Zobacz zdjęcia (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-09-21. [dostęp 2015-09-23].
  24. ms: Trako 2015. Zobacz wagony piętrowe Pesa Sundeck (zdjęcia) (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-09-23. [dostęp 2015-09-23].
  25. a b Czesław Sulima: W Kolejach Mazowieckich kończy się era EN57. „Rynek Kolejowy”. 11/2015, s. 46. Warszawa: Zespół Doradców Gospodarczych „TOR”. ISSN 1644-1958 (pol.). 
  26. a b tk. Zahájeny zkoušky vratné soupravy pro KM. „Železniční magazín”. 9/2015, s. 9. Praga: M-Presse plus. ISSN 1212-1851 (cz.). 
  27. KM Double Deck Carriages On Test At Źmigród (ang.). railvolution.net, 2015-10-07. [dostęp 2015-10-07].
  28. InfoRail: PesaSundeck na testach w Żmigrodzie (film) (pol.). inforail.pl, 2015-11-04. [dostęp 2015-11-05].
  29. InfoRail: Koleje Mazowieckie: Pesa zapewnia, że dostarczy piętrusy w tym roku (pol.). inforail.pl, 2015-11-26. [dostęp 2015-11-26].
  30. InfoRail: Wszystkie push&pulle dla Kolei Mazowieckich wyprodukowane (pol.). inforail.pl, 2015-12-17. [dostęp 2015-12-17].
  31. InfoRail: Pesa Sundecki-i muszą się rozjeździć (pol.). inforail.pl, 2015-12-21. [dostęp 2015-12-21].
  32. a b Koleje Mazowieckie: Pierwsze piętrowe wagony Sundeck odebrane przez Koleje Mazowieckie (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-12-18. [dostęp 2015-12-18].
  33. a b Koleje Mazowieckie: Wszystkie wagony piętrowe Sundeck i lokomotywy Gama odebrane przez KM (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-12-30. [dostęp 2015-12-30].
  34. Pierwsze polskie „push-pulle” już wkrótce na szlakach Mazowsza (pol.). mazowieckie.com.pl, 2016-01-13. [dostęp 2016-01-18].
  35. a b Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz: Składy piętrowe (pol.). pesa.pl. [dostęp 2015-09-08].
  36. Dariusz Kalinowski. Tabor szynowy na targach Trako 2015. „Świat Kolei”. 10/2015, s. 12-19. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  37. ms: Wagony Sundeck i lokomotywy Gama oficjalnie przekazane Kolejom Mazowieckim (zdjęcia) (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2016-01-13. [dostęp 2016-01-13].
  38. a b Michał Szymajda: Piętrowe wagony Sundeck na torach dopiero w lutym (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2016-01-28. [dostęp 2016-01-28].
  39. a b c Jakub Madrjas: Pierwsze piętrowe Sundecki Pesy już na torach (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2016-02-01. [dostęp 2016-02-01].
  40. Jakub Madrjas: Pierwsze pudło Gamy dla Kolei Mazowieckich odebrane (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-01-09. [dostęp 2015-08-24].
  41. ms: Radomianie skarżą się na warunki podróży. KM: dostaną nowoczesne Sundecki (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-12-30. [dostęp 2015-12-30].
  42. wu: Koleje Mazowieckie czekają na nowy tabor. Gdzie pojadą piętrusy? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-11-20. [dostęp 2015-12-30].