Pierogi

Zobacz też: pi(e)róg, pi(e)rogi – tradycyjna potrawa kuchni rosyjskiej.
Pierogi ruskie z widoczną „falbanką” na zlepionych brzegach

Pierogiogólnie: kawałki cienkiego elastycznego i dobrze zlepiającego się ciasta napełnione najrozmaitszymi farszami i ugotowane w wodzie lub na parze, upieczone, usmażone czy grillowane; ciasto może zostać zrobione z dowolnego rodzaju mąki (pszennej, ryżowej, kukurydzianej, żytniej, gryczanej) z dodatkiem wody, jaj, drożdży i tłuszczu (masła, oleju, smalcu), śmietany oraz innych dodatków smakowo-zapachowo-barwiących[1]; przy czym ciasto powinno być dostosowane do farszu[2]; pierogi mogą mieć rozmaite kształty np. stożka, sakiewki, trójkąta, półkrążka; potrawa, którą można spotkać w wielu kuchniach na całym świecie, np. w kuchni włoskiej, rosyjskiej, ukraińskiej, meksykańskiej, indyjskiej czy żydowskiej; jest to kulinarny koncept pochodzący z Chin, który na ziemie polskie dotarł prawdopodobnie w XIII wieku[3].

W Polsce: potrawa mączna kuchni staropolskiej i polskiej, słone lub słodkie nadzienie zawinięte w kawałek najczęściej pszennego ciasta makaronowego, rzadziej drożdżowego. Ze względu na proces obróbki termicznej wyróżnia się 3 rodzaje pierogów: gotowane (najbardziej powszechne), pieczone i smażone. Pierogi mogą być różnej wielkości: od maleńkich uszek aż po olbrzymi pojedynczy pieróg, który kroi się w plastry przed podaniem. Pierogi z nadzieniem słonym podaje się na gorąco na obiad lub kolację. Pierogi nadziewane na słodko są podawane także na zimno i na deser. Do powszechnie znanych należą pierogi ruskie, pierogi z farszem mięsnym i pierogi z kwaśnej kapusty z grzybami. Pierogi występują też w licznych odmianach regionalnych.

W Polsce

Pierogi (l. mn. od pieróg, pierog)[a] są uważane za pracochłonną potrawę mączną. Są to kawałki cienko rozwałkowanego ciasta makaronowego z farszem słonym lub słodkim, uformowane na kształt trójkąta lub półkola i ugotowane w wodzie (pierogi gotowane) lub rzadziej upieczone (pierogi pieczone) czy usmażone[4][5][6][7].

Według Polaków i cudzoziemców pierogi są uznawane za tradycyjną potrawę staropolskiej i współczesnej kuchni polskiej, chociaż ich ojczyzną są Chiny[8][9]. Maleńkie pierożki nazywa się w języku polskim uszkami[5].

Pierogi mogą być bardzo różnej wielkości: od maleńkich uszek i kołdunków mieszczących się na raz w buzi, poprzez małe i średnie o długości 5 do 10 cm, duże 15-centymetrowe ważące 150–200 gramów jeden (np. pierogi „Szlachcice”), aż po olbrzymi pojedynczy pieróg o masie ponad 1 kg (np. pieróg biłgorajski w wersji ze skórką). Ich cechą wspólną jest farsz otoczony płatem ciasta. Przepisy na pierogi pieczone (np. soczewiaki sejneńskie) czy pierogi smażone na głębokim oleju (np. pierogi wigierskie) są rzadziej spotykane niż przepisy na pierogi gotowane[10].

Lokal gastronomiczny, w którym sprzedawane są (głównie) różnego rodzaju pierogi nazywa się pierogarnią lub pierożarnią[11][12]. W ofercie pierogarni, obok tradycyjnych pierogów gotowanych w wodzie („lepiochy z wody brane”), można także znaleźć pierogi pieczone w piecu („piecuchy”) i smażone czeburki kresowe[13]. Pierogi są również serwowane w barach mlecznych[14][15].

W języku angielskim polskie pierogi bywają nazywane pierogies[16].

1
Ugotowane maleńkie pierożki czyli uszka
2
Pierogi gotujące się w wodzie
3
Pierogi pieczone
4
Wielki upieczony pieróg biłgorajski
Różnorodność wymiarów i rodzaje pierogów ze względu na proces ich obróbki termicznej

We współczesnej kuchni polskiej zostały wymienione przepisy na następujące pierogi gotowane[17]:

  • pierogi ruskie,
  • pierogi z grzybami,
  • pierogi z kapustą kwaszoną,
  • pierogi z kapustą świeżą,
  • pierogi z kapustą świeżą i grzybami,
  • pierogi z kapustą świeżą i serem,
  • pierogi z mięsem i kapustą,
  • pierogi z mąki gryczanej z serem,
  • pierogi z mięsem lub płuckami,
  • pierogi z owocami (wiśniami, czereśniami, jeżynami, borówkami, czernicami),
  • pierogi z powidłami,
  • pierogi z serem (twarogiem) na słodko lub słono.

Ponadto w książce podano przepis na pierogi ruskie z ciasta drożdżowego pieczone w piekarniku[17].

Etymologia wyrazu

Początkowo pierogi nazywano w języku polskim pirogami (w liczbie pojedynczej był to ten piróg)[7].

Słowo pierogi zadomowiło się w polszczyźnie w XVII wieku[3]. W XIX wieku słowo pierogi miało już takie samo znaczenie jak obecnie i oznaczało potrawę z ciasta głównie pszennego, gotowanego albo pieczonego, wypełnionego różnymi rodzajami nadzienia[6].

Na początku XX wieku różne znaczenia wyrazu pieróg zostały zamieszczone w Słowniku ilustrowanym języka polskiego autorstwa Michała Arcta z 1916 roku[18]:

Pieróg, Piróg, potrawa, składająca ś. z placka rozwałkowanego ciasta, owijającego gałkę farszu (mięsa, sera, grzybków siekanych, kapusty i t. p.); p-i zawijane = których brzegi połączone są przez zawijanie; p-i leniwe — zrobione z ciasta, zagniecionego z serem, kraszone masłem; potrawa w kształcie podługowatego bochenka albo struch, z ciasta z farszem wewnątrz (mięsem, rybą, kapustą i t. p.); p. urzędniczy = trójkątny kapelusz stosowany.

Natomiast Aleksander Brückner w Słowniku etymologicznym języka polskiego z 1927 roku podał znaczenie oraz pochodzenie wyrazu pieróg[19]:

Pieróg, piróg, pierożki (pieróg i o dawnym 'kapeluszu stosowanym'); jedyna u nas pozostałość z prasłowiańsk. pir, 'biesiada' (od pi-, p. pić; przyrostek -r, jak w dar od dać); nazwa 'ciasta obrzędowego', podobnie jak kołacz lub korowaj; przyrostek -og, jak w twaróg; rus. pirog, 'pasztet'.

Według Andrzeja Bańkowskiego słowo pirogi (pierogi) i jemu podobne w innych językach bałtosłowiańskich (łot. pirags, lit. pyragas czy pierwotnie w języku polskim piróg) jest zapożyczeniem z dialektów uralskich (por. est. piirag). Druga hipoteza wskazuje na prasłowiańskie słowo pirświęto, uroczystość lub na słowo piera – rodzaj nadziewanego ciasta[7]. Według jeszcze innej hipotezy do cząstki pier- dodano przyrostek -óg (jak w wyrazie twaróg) i zrodziło się słowo pieróg[7].

Historia

Według legendy Jacek Odrowąż zachwycił się ich smakiem podczas bytności w Kijowie[20] i dzięki niemu zagościły w Polsce[b]. Miał on karmić pierogami polską biedotę[22][23].

Współcześnie pierogi są uważane przez Polaków, jak i cudzoziemców, za potrawę typowo polską, narodową, jednak przyjmuje się, że pomysł nadziewania kawałków ciasta makaronowego różnymi rodzajami farszu i ich gotowania, pieczenia lub smażenia pochodzi z Chin[c], skąd przez Ruś dotarł do Polski, a następnie rozpowszechnił się dalej na Zachód aż do Francji[9][7].

Podobno pierogi znano już w XIII wieku. Początkowo przygotowywano je wyłącznie na specjalne okazje i święta. Takie odświętne i specjalne pirogi różniły się między sobą smakiem i kształtem oraz posiadały własne nazwy, np.: kurnikiduże pierogi weselne z różnymi nadzieniami, zawsze z dodatkiem mięsa kurzego; knysze – pierogi żałobne, podawane na stypie; koladki – pieczone w styczniu, w okresie kolędowania; hreczuszki – przyrządzane z mąki gryczanej; sanieżki i socznie – słodkie pierożki pieczone najczęściej z okazji imienin[9][7].

W XVII wieku pierogi (gotowane, pieczone, jak i smażone) były już dobrze znane w kuchni staropolskiej. Świadczą o tym liczne przepisy na pierogi zamieszczone przez Stanisława Czernieckiego w najstarszej polskiej książce kucharskiej pt. Compendium ferculorum z 1682 roku. Znalazł się tam przepis na gotowane pierożki z farszem zawierającym nerkę cielęcą, łój i „zieloność”, obficie doprawionym solą pieprzem i gałką muszkatołową. Czerniecki podał przede wszystkim wiele przepisów na pierogi na słodko, czyli z jakimkolwiek „konfektem” (konfitury, owoce w cukrze) zawiniętym w ciasto uformowane na kształt pierożka, np. przepis na pieczone pierożki z ciasta francuskiego czy przepis na pieczone lub smażone pierożki z ciasta drożdżowego z nadzieniem różanym i z owoców bzu[24].

Także w XVIII wieku pierogi były jedną z ulubionych i charakterystycznych dla kuchni polskiej potraw, obok barszczu, rosołu, sztuki mięsa, bigosu, kiełbasy z kapustą i rozmaitych kasz[25].

W Słowniku kuchennym i spiżarnianym zamieszczonym na końcu tłumaczenia francuskiej książki kucharskiej pt. Kucharz doskonały (1783) tłumacz Wojciech Wielądko podał ówczesną definicję pierogów[26]:

Pirogi, rozmaitym sposobem robią się, z sera słodkiego pirogi leniwe, inne w cieście zawijane, alboli też w piecu pieczone, lub z mięsa wieprzowego, wołowego tłustego siekanego, dobrze zaprawne.

O pierogach gotowanych i pieczonych w piecu („pirogi ruskie”[d]) z serem, kapustą, cebulą, czernicami albo makiem, oraz pierogach knyszach, jako o potrawie prostego ludu polskiego, wspominał polski etnograf Łukasz Gołębiowski, opisując m.in. kuchnie, stoły, uczty i biesiady w 1830 roku[27].

Tymi słowami opisano pierogi w encyklopedii powszechnej z 1865 roku, wydanej przez Samuela Orgelbranda (pisownia oryginalna)[28]:

Pierog, Pirog, lud nasz każde ciasto na drożdżach pieczone nazywa w ogóle pierogiem. W kuchni staropolskiej, dzielono go na kilka gatunków. Były z ciasta wałkowanego, w które zawijano ser, lub mięso siekane gotowane: pomiędzy ostatniemi słynęły kołduny tatarskie, w których surowe ciasto zawijano surową siekaną baraninę, z kawałkiem sadła, i tak umiejętnie są gotowane, że mięso wewnątrz się należycie ugotuje, a ciasto nietknięte wewnątrz, nadzienie, sos mięsny, i rozpuszczone sadło, utrzymuje. (...) Wielkiego rozgłosu używały Pierogi ruskie, gdzie ciasto na drożdżach, podłużnego kształtu na ćwierć blisko łokcia, ma wewnątrz powidła lub z sera nadzienie, jak i Pierogi litewskie, w miejsce sera i powideł nadziane, kwaśną kapustą. Pierogi w tych wszystkich gatunkach należą do dzisiejszej kuchni polskiej.

W kuchni staropolskiej bardzo lubiane były pierogi z farszem ze słodkiej lub kwaśnej kapusty. Lucyna Ćwierczakiewiczowa w książce 365 Obiadów z 1871 roku podała przepis na gotowane pierogi ze świeżą kapustą i suszonymi grzybami oraz śledziem zawijane w ciasto z mąki i jaja[29], obok przepisów na małe podłużne pierogi w stylu rosyjskim („pierogi ruskie”) z ciasta drożdżowego lub francuskiego z kapustą słodką i kwaśną, które należało upiec w piecu, czy na pierogi z ryżem i jajami na twardo lub kaszą gryczaną serwowane do kapuśniaku lub barszczu[30].

W Kucharce Litewskiej z 1881 roku znalazł się rozdział poświęcony pierogom w stylu rosyjskim pieczonym w piecu („pierogi ruskie”). Autorka Wincenta Zawadzka wymieniła różne farsze (np. ze słodkiej kapusty, ze słodkiej kapusty z jajami na twardo, z kwaśnej kapusty z rybą, z mięsa z podsmażaną cebulką, z cielęcej wątróbki, z kury z ryżem, grzybowy z ugotowanych suszonych borowików, ze szczupaka), którymi należało nadziać ciasto (listkowe, maślane kruche lub drożdżowe jak na bułki) rozwałkowane na grubość palca, tzn. na warstwie ciasta ułożyć warstwę farszu i zakryć ciastem, zlepić brzegi uprzednio posmarowane rozbitym jajem, posmarować tymże jajem po wierzchu i upiec w nagrzanym piecu, albo robić małe podłużne pierożki wielkości dla jednej osoby zamiast dużego pieroga. Za najwyborniejsze uważała małe pierożki z grzybami lub kapustą[31].

Cztery przepisy na pierogi gotowane z grzybami, mięsem, serem lub powidłami odnotowano w dawnych książkach kucharskich z regionu Kujaw i Pomorza z początku XX wieku[32].

Pierogi jako potrawa zdobyły ogromną i trwałą popularność w kuchni polskiej, zarówno wiejskiej, jak i miejskiej[3]. W kuchni ludowej pierogi były nadziewane jarzynami (kapustą, marchwią, tartymi burakami), grzybami, soczewicą, siemieniem, fasolą, grochem, twarogiem, kaszą (gryczaną, jaglaną) i ziemniakami[6]. Pierogi wytwarzane są chętnie również współczesnie[9]. Nadal pierogi są główną potrawą podawaną podczas regionalnych festynów i konkursów kulinarnych[9].

Pierogi gotowane

Pierogi gotowane są robione i spożywane w całej niemal Polsce[33], nie należą jednak do potraw tradycyjnych Śląska i Kaszub[33]. W Wielkopolsce, na Pomorzu i na Podlasiu pierogi gotowane pojawiły się w menu dopiero w okresie międzywojennym[33]. Typowe pierogi gotowane nadziewane są: mięsem[33], owocami[33] (sezonowymi, takim jak jagody, truskawki itp.), słodkim twarogiem[33] lub kiszoną kapustą z grzybami (typowa potrawa wigilijna[34]). Na całym obszarze spożywania pierogów w Polsce spożywa się pierogi z mięsem, z owocami i z serem na słodko[33]. Pierogi ruskie (z twarogiem i ziemniakami) to potrawa typowa dla Lubelszczyzny[33] i Kresów Wschodnich[35]. Lokalnie na Lubelszczyźnie popularne są pierogi, których główny skład stanowią kasza, ser oraz mięta, tzw. mucybuły[36].

Odpowiednikiem polskich pierogów gotowanych w kuchni rosyjskiej i ukraińskiej są wareniki[37].

Ciasto

Robienie pierogów za pomocą szczęk do pierogów
Foremka do wykrawania i lepienia pierogów – w niej ciasto i nadzienie gotowe do zamknięcia i zlepienia
Zaciskanie pieroga w szczękach do pierogów
Pieróg wykonany przy użyciu szczęk do pierogów

Podstawowymi składnikami ciasta na pierogi są[5]:

Ciasto na pierogi można sporządzić również bez dodatku jajek, tylko z mąki z dodatkiem letniej wody i soli[2]. Pierogowe ciasto musi być bardzo dobrze wyrobione i elastyczne, aby po ugotowaniu uzyskać miękkie pierogi. Z ciasta pierogowego robi się także uszka i kołduny. Wyrobione ciasto rozwałkowuje się na grubość około 2 milimetrów. Rozwałkowane ciasto kroi się na kwadraty lub za pomocą formy wykrawa się krążki. Na środek każdego kwadratu lub krążka nakłada się porcję nadzienia. Następnie pierogi lepi się ręcznie. Do formowania pierogów (wycinania i zlepiania) można użyć specjalnych foremek[5].

Nadzienie

Pierogi mogą być z nadzieniem słonym lub słodkim. Do nadziewania na słono wykorzystuje się mięso, podroby, grzyby, kapustę kiszoną lub słodką, ziemniaki, ser, kaszę, zaś do nadziewania na słodko mogą posłużyć owoce (czarne jagody, wiśnie, truskawki, jabłka, czereśnie), twaróg na słodko czy marmolada. Najczęściej nadzienie sporządzane jest z produktów ugotowanych i zmielonych lub oczyszczonych i ewentualnie pokrojonych na kawałki surowych owoców[5]. Konsystencja nadzienia nie powinna być zbyt rzadka lub twarda[2]. Nadzienie doprawia się do smaku solą lub cukrem i innymi dodatkami smakowo-aromatycznymi. Porcje nadzienia nakłada się na kawałki ciasta łyżeczką. Pierogi ze słodkim nadzieniem po ugotowaniu polewa się roztopionym masłem lub śmietaną i posypuje cukrem. Słodkie pierogi mogą być podane na deser lub jako danie podstawowe. Pierogi ze słonym nadzieniem polane tłuszczem są podawane jako drugie danie[5].

Wyrób

Wyróżnia się następujące etapy podczas wyrabiania pierogów[5]:

  • przygotowanie nadzienia,
  • przygotowanie ciasta,
  • wałkowanie i wykrawanie ciasta,
  • formowanie i nakładanie nadzienia na kawałki ciasta,
  • zlepianie pierogów,
  • gotowanie w szerokich i głębokich rondlach we wrzącej wodzie na wolnym ogniu przez kilka minut,
  • sprawdzenie czy pierogi są ugotowane,
  • wybieranie łyżką cedzakową i przelanie gorącą wodą na cedzaku,
  • porcjowanie na talerze,
  • polewanie tłuszczem, roztopionym masłem lub śmietaną i posypanie cukrem w zależności od rodzaju nadzienia.
1
Nakładanie nadzienia
2
Składanie i łączenie brzegów ciasta
3
Robienie „falbanki”
Lepienie pierogów

Pierogi mogą być wyrabiane ręcznie lub automatycznie za pomocą maszyn na skalę przemysłową. Ręczne lepienie polega na wzięciu kawałka ciasta z nadzieniem do lewej ręki, lekkim naciśnięciu palcem wskazującym prawej ręki przy jednoczesnym zgięciu kawałka ciasta na połowę, dociśnięciu ciasta do nadzienia, aby usunąć powietrze, połączeniu brzegów ciasta ze sobą i dokładnym zlepieniu ich. Niedokładne zlepienie brzegów czy rozsmarowanie nadzienia między brzegami ciasta powoduje ich rozlepianie podczas gotowania i wypływanie nadzienia, zaś zamknięcie powietrza w pierogu sprawa, że pęcznieje on podczas gotowania, co obniża jego jakość, lub pęka. Gotowe surowe pierogi układa się rzędami na posypanych mąką stolnicach lub tacach i nakrywa czystymi ściereczkami, aby nie obeschły[5].

Pierogi są spożywane świeżo ugotowane np. na obiad[3]. Ugotowane i ostudzone można też podać na kolację lub dzień po sporządzeniu po dodatkowym podsmażeniu lub podgrzaniu w gorącej wodzie dla odświeżenia i doprowadzenia do właściwej temperatury[5][3].

Pierogi w wersji słonej można podawać na różne okazje i można je serwować do czystych zup. Większość dobrze smakowo łączy się z surówkami i zasmażaną kapustą. Pierogi można popijać piwem, herbatą czy wytrawnym czerwonym winem[3].

Deserowa porcja pierogów waży 150 do 200 gramów. Porcja pierogów serwowanych jako drugie danie waży 250 do 300 gramów[5].

Uszka i kołduny

Z ciasta pierogowego robi się również uszka i kołduny[5].

Uszka są maleńkimi pierożkami, robionymi na kwadratach z ciasta o boku 2 do 3 cm, które składa wokół porcji nadzienia po przekątnej, zlepia brzegi ciasta, po czym łączy ze sobą końce podstawy powstałego trójkąta. Ugotowane w osolonej wodzie uszka (np. z nadzieniem z suszonych grzybów) podaje się do klarownego czerwonego barszczu lub innych czystych zup, przy czym zalewa się je gorącą zupą tuż przed podaniem na stół. Porcja uszek na jeden talerz zupy powinna ważyć 50 gramów (8 do 10 sztuk)[5].

Innymi małymi pierożkami są kołduny, które po osobnym ugotowaniu w osolonej wodzie podaje się z bulionem, czystym barszczem czerwonym lub polane masłem. Porcja nadzienia pojedynczego kołduna jest gałką wielkości orzecha laskowego. Kołduny litewskie są nadziewane surowym mięsem (baranina z udźca, wołowina bez kości i łój wołowy) doprawionym do smaku czosnkiem, cebulą, majerankiem, pieprzem i solą[5]. Powinny być tak małe, aby można je było zjeść na raz. Nazywanie pierogów i pierożków kołdunami pochodzi z kuchni litewskiej[6].

Pierogi pieczone

Typowe polskie pierogi pieczone (czyli pszenne pieczywo, różnej wielkości, często wypiekane na drożdżach, wewnątrz którego znajduje się rozmaite nadzienie[38]) w wersji wytrawnej: z kaszą jaglaną (Lubelskie, Łowickie), gryczaną (Lubelskie), z soczewicą (wschodnia Polska[39]), z soją, z grzybami, z kapustą (pogranicze podlasko-lubelskie)[33]. Pierogi pieczone z nadzieniem słodkim: z twarogiem lub twarogiem z makiem (Podlasie), z marchwią (okolice Włodawy), a nawet tartymi burakami (okolice Radomia)[33].

W innych państwach

Potrawy podobne do polskich pierogów występują w innych kuchniach narodowych. Od polskich różnią się ciastem, nadzieniem, kształtem, sposobem lepienia i podania, oraz nazwą. Przykłady zagranicznych potraw o charakterze pierogów zostały podane w tabeli[40][1]:

Pierogi w innych kuchniach narodowych
Kuchnia Pierogi Charakterystyka Zdjęcie
afrykańska

fataya[1]

Usmażone na głębokim tłuszczu pierogi z przyprawionym farszem wołowym lub rybnym Fatayas fourrés au poisson 3.jpg
angielska pieróg kornwalijski[41] Pieczony pieróg z wołowiną i warzywami Cornish pasty - cut.jpeg
białoruska

kołduny[42]

Małe pierogi z wołowiną i łojem Plates of pierogi with sour cream and onion.jpg
brazylijska

coxinhas[1]

Pierogi z nadzieniem z kurczaka o kształcie nogi drobiowej Coxinha.jpg
chińska
wonton[1] Pierożki podawane zazwyczaj w zupie Wonton 1.JPG
jiaozi[40] Pierogi gotowane (w wodzie lub na parze), smażone lub pieczone, z nadzieniem zazwyczaj mięsnym BoiledDumplingsPorkChiveAsianLegend.JPG
guotie[43] Pierogi smażone np. z farszem ze świeżej siekanej kapusty i mielonej wieprzowiny z przyprawami (m.in. imbirem), pozostawia się je lekko niezlepione po bokach 15 pan fried dumplings of Bafang Yunji 20150305.jpg
czeska

bramborové taštičky s povidly[40]

Pierogi ziemniaczane z powidłami
fińska pierogi karelskie[44] Pieczony otwarty pieróg z nadzieniem ryżowym bądź ziemniaczanym Karjalanpiirakka-20060227.jpg
hiszpańska

empanadas[1]

Smażony pieróg nadziewany warzywami lub serem Empanada - Stu Spivack.jpg
grecka

tiropitakia[1]

Pierogi z ciasta francuskiego z nadzieniem serowo-jajecznym Tiropita Greek dish.jpg
gruzińska

chinkali[40]

Duże kołduny wypełnione zupą Khinkali.jpg
indyjska

samosy[1]

Trójkątny pierożek smażony na głębokim oleju z ostrym nadzieniem Samosa 1.jpg
japońska

gyōza[40]

Pierożki z mięsa mielonego i warzyw Fried dumplings.jpg
koreańska

mandu[40]

Wykonane różnymi technikami pierogi z mięsem, tofu, czosnkiem i imbirem Jjinmandu (steamed dumplings).jpg
libańska

sambousek[40]

Niewielkie pierożki z farszem z mielonego mięsa jagnięcego lub wołowego, smażone na głębokim tłuszczu Sambousek.JPG
litewska

kołduny litewskie[1]

Maleńkie gotowane pierożki z nadzieniem z surowej baraniny, łoju i przypraw Koldūnai.JPG
meksykańska

empanada[40]

Pierogi nadziewane mięsnym farszem z warzywami lub serem, smażone w oleju lub pieczone na blasze Empanada - Stu Spivack.jpg
niemiecka

Maultaschen[40]

Kwadratowe pierogi wypełnione nadzieniem z mięsa mielonego, wędzonego, szpinaku Maultaschensuppe.jpg
rosyjska
wareniki[45] Gotowane pierogi w kształcie półksiężyca lub półkolistym, nadziewane na słodko lub na ostro Russian Cuisine IMG 2886.JPG
pielmieni[40] Małe pierożki z nadzieniem mięsnym, oblepiane na kształt półksiężyca o rożkach zlepionych ze sobą Пельмени с мясом (неварёные).jpg
tatarska

kibiny[1]

Pieróg z ciasta drożdżowego z farszem mięsnym, tradycyjnie z baraniny, Kibinai.jpg
turecka

manti[40]

Pierogi smażone lub gotowane, faszerowane jagnięciną, wołowiną, ziemniakami lub dynią Manti 20100213 001.JPG
tybetańska

momo[40]

Pierożki z białego ciasta z nadzieniem mięsnym: mięso jaka, bawołu wodnego, kozie, wieprzowe i drób Momo.jpg
ukraińska

wareniki[40]

Gotowane pierogi w kształcie półksiężyca lub półkolistym, nadziewane na słodko lub na ostro, narodowa potrawa tej kuchni Warenyky1.jpg
uzbecka

czudu[1]

Pieczone pierożki w kształcie stożków, nadziewane dynią z przyprawami (kumin i chilli)
włoska
ravioli[1][46] Gotowane małe kwadratowe pierożki z ciasta makaronowego z różnymi rodzajami nadzienia (mięso, ser, warzywa) np. ricotta ze szpinakiem Ravioli di lattuga.jpg
tortellini[1][46] Gotowane małe pierożki z ciasta makaronowego w kształcie pierścienia, tradycyjnie nadziewane mieloną wieprzowiną lub cielęciną i podawane w mięsnym bulionie; identyczne pierożki, ale większe nazywają się tortelloni Torteliny.jpg
cappelletti[1][47] Gotowane małe pierożki z ciasta makaronowego w kształcie kapelusza z nadzieniem mięsnym, w wersji klasycznej duszoną wołowiną z parmezanem i przyprawami Sfoglia.jpg
agnolotti[1][46][48] Piemoncka wersja ravioli, małe gotowane pierożki z ciasta makaronowego o prostym kształcie 3-centymetrowej paczuszki i lekko zagiętych bokach tworzących „kieszonki”, do których wnika sos; mogą być nadziewane rozmaitym farszem np. ziemniakami z parmezanem i truflą LovageAgnoFinished (8305076603).jpg
casoncelli[1][49] Gotowane pierożki z ciasta makaronowego o specyficznym kształcie otrzymywanym przez naciśnięcie na środku stojącego na półokrągłej stronie pierożka mezzelune oraz zagięcie boków; są charakterystyczne dla Bergamo; mogą być nadziewane rozmaitym farszem np. mięsnym Casoncelli in una grande padella.jpg
żydowska

kreplech[1][50]

Pierogi z wątróbki wołowej Kreplach ClearSoup.jpg


  1. W języku polskim używa się głównie liczby mnogiej „pierogi”, zamiast słowa w liczbie pojedynczej „pi(e)róg” , które oznacza tradycyjną potrawę kuchni rosyjskiej. Liczby pojedynczej używa się jednak w języku polskim w przypadku olbrzymich pierogów, które przed podaniem kroi się w plastry np. pieróg biłgorajski. Pierogi leniwe natomiast nie są pierogami, lecz kluskami.
  2. Pieczone pierogi św. Jacka z nadzieniem kapustno-grzybowym są od 2010 roku wpisane na listę produktów tradycyjnych województwa podkarpackiego. Są wyrabiane we wsi Nockowej od początku jej założenia. Przed ich spożyciem odmawiano modlitwę: Święty Jacku z pierogami, módl się do Boga za nami, żeby te pierogi cały rok na stole były i nas od głodu broniły[21].
  3. Do dziś w Chinach istnieje zwyczaj witania Nowego Roku talerzem pełnym pierogów jiaozi. Te ze słodkim nadzieniem mają przynieść lekkie życie, a te z orzechami zapewnić dostatek[3].
  4. W XIX wieku w Polsce pierogami ruskimi nazywano pierogi z dowolnym nadzieniem pieczone w piecu; porównaj L. Ćwierczakiewiczowa czy W. Zawadzka. Nie należy ich mylić z tymi pierogami ruskimi.

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Szulborski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ciasto-K.Okrasa
    BŁĄD PRZYPISÓW
  3. a b c d e f g Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie gryczane-Lpt
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pierogi-słownikiPWN
    BŁĄD PRZYPISÓW
  5. a b c d e f g h i j k l m Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ciasto-Flis&Procner
    BŁĄD PRZYPISÓW
  6. a b c d e Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie kołduny_litew-Lpt
    BŁĄD PRZYPISÓW
  7. a b c d e f Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ruskie-Malinowski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  8. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie JP82
    BŁĄD PRZYPISÓW
  9. a b c d e Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie nowodworskie-Lpt
    BŁĄD PRZYPISÓW
  10. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie minrol-s
    BŁĄD PRZYPISÓW
  11. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pierogarnia-dobry
    BŁĄD PRZYPISÓW
  12. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pierogarnia-KłosińskaPWN
    BŁĄD PRZYPISÓW
  13. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie StaryMłyn
    BŁĄD PRZYPISÓW
  14. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie bary_mleczne-naTemat.pl2012
    BŁĄD PRZYPISÓW
  15. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie bary_mleczne-gazetalubuska.pl2014
    BŁĄD PRZYPISÓW
  16. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie P&D
    BŁĄD PRZYPISÓW
  17. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie KuchniaPolska_PWE
    BŁĄD PRZYPISÓW
  18. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Arct
    BŁĄD PRZYPISÓW
  19. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Bruckner
    BŁĄD PRZYPISÓW
  20. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jacek-Szymanderska
    BŁĄD PRZYPISÓW
  21. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jacek-Lpt
    BŁĄD PRZYPISÓW
  22. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jacek-Stojowski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  23. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jacek-Kaczyńska
    BŁĄD PRZYPISÓW
  24. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pasaż-Dumanowski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  25. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Kuchowicz
    BŁĄD PRZYPISÓW
  26. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pirogiWielądka-Dumanowski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  27. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gołębiowski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  28. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Orgelbrand
    BŁĄD PRZYPISÓW
  29. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pilz-minrol
    BŁĄD PRZYPISÓW
  30. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie 365obiadów
    BŁĄD PRZYPISÓW
  31. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ruskie-Zawadzka
    BŁĄD PRZYPISÓW
  32. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie nauka-Dumanowski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  33. a b c d e f g h i j Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Waligóra
    BŁĄD PRZYPISÓW
  34. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Ginalska
    BŁĄD PRZYPISÓW
  35. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Kwaśniewski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  36. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Zamość-BJKL
    BŁĄD PRZYPISÓW
  37. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Zibart
    BŁĄD PRZYPISÓW
  38. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Bohdanowicz
    BŁĄD PRZYPISÓW
  39. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie soczewica-Lpt
    BŁĄD PRZYPISÓW
  40. a b c d e f g h i j k l m Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Linek
    BŁĄD PRZYPISÓW
  41. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Bbcfood
    BŁĄD PRZYPISÓW
  42. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie belarus.by
    BŁĄD PRZYPISÓW
  43. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Guotie
    BŁĄD PRZYPISÓW
  44. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Haapio
    BŁĄD PRZYPISÓW
  45. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Reilly
    BŁĄD PRZYPISÓW
  46. a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Italianchefs
    BŁĄD PRZYPISÓW
  47. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Italianfood
    BŁĄD PRZYPISÓW
  48. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Technique
    BŁĄD PRZYPISÓW
  49. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Zangara
    BŁĄD PRZYPISÓW
  50. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie JewishAF-Smith
    BŁĄD PRZYPISÓW