Pinus leiophylla

Pinus leiophylla
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek P. leiophylla
Nazwa systematyczna
Pinus leiophylla Schiede ex Schltdl. & Cham.
1831
Kategoria zagrożenia
Status iucn2.3 LC pl.svg
niższego ryzyka (IUCN 2.3)[2]

Pinus leiophylla Schiede ex Schltdl. & Cham. – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje głównie w Meksyku oraz w niewielkim stopniu w USA.

Rozmieszczenie geograficzne

Zasięg w obrębie Meksyku rozciąga się od Chihuahua do Oaxaca (między 17° a 29° szerokości geograficznej północnej), wzdłuż pasm Sierra Madre Zachodnia i Sierra Madre Południowa[3]. Stanowiska znajdują się w stanach: Sonora, Chihuahua, Durango, Nayarit, Zacatecas, Jalisco, Michoacán, Meksyk wraz z miastem, Hidalgo, Morelos, Tlaxcala, Puebla, Veracruz, Guerrero, Oaxaca)[4].

Niewielki zasięg w USA obejmuje południowo-wschodnią Arizonę oraz południowo-zachodni Nowy Meksyk[4].

Morfologia

Pokrój
Drzewiasty, korona drzewa zaokrąglona. Wykształca okazy o silnym pojedynczym pniu, jak i niskie, z wieloma krzywymi pniami i licznymi gałęziami[3].
Pień
Dorasta do 15–35 m wysokości[5] (24 m[3]) i 20–85 cm średnicy. Zazwyczaj pojedynczy, pozbawiony gałęzi do 60% wysokości. Kora ciemna, szarobrązowa, bardzo gruba, spękana na podłużne, nieregularne i łuskowate płaty. Na gałęziach i u młodych drzew łuszcząca się, czerwonobrązowa do szarobrązowej. Gałęzie długie i wiotkie, rozpostarte do podnoszących się.
Liście
Igły wyrastają po (2)3–5(6) na krótkopędach, o długości (4)6–15(17) cm i szerokości 0,5–1,3(1,5) mm, jasnozielone.
Szyszki
Szyszki męskie żółto-różowe (po dojrzeniu jasnobrązowe), skupione w krótkim, zbitym klastrze, przy końcach pędów. Cylindryczne, o rozmiarach 10–15(20) × 4-6 mm. Szyszki żeńskie wyrastają pojedynczo lub w okółkach po 2–5, na szypułkach o długości 10–20 mm. Dojrzałe szyszki jajowate, niemal symetryczne. Po otwarci o wymiarach (4)5–7(8) × (3)4–5,5 cm. W szyszce 50–70 łusek nasiennych. Apofyza wzniesiona, brązowa, romboidalna, o szerokości do 15 mm, z tępym, ciemnym wyrostkiem. Nasiona jajowate, o długości 3–4(5) mm, szarobrązowe z ciemnymi plamkami, opatrzone skrzydełkiem o długości 1–1,8 cm[5].

Biologia i ekologia

Dwie wiązki przewodzące i 2–6 kanałów żywicznych w liściu. Linie aparatów szparkowych widoczne po 4–8 na grzbietowej stronie liścia i po 3–4 na spodniej stronie[5].

Kwitnienie od maja do czerwca. Szyszki i nasiona dojrzewają w trzecim roku od zapylenia (jesienią[6]), uwolnienie nasion następuje od grudnia do stycznia[7]. Szyszki po uwolnieniu nasion pozostają na drzewie przez kilka lat.

Drzewo zazwyczaj wytwarza szyszki każdego roku[5]. Okaz potrafi odnowić się po ścięciu przez wypuszczenie nowych pędów[8].

Występuje na wysokościach (1600)2200–2750(3000) m n.p.m.[5] (1500–3300 m n.p.m.[9]) o zakresie temperatur od -15 do 38°C. Odmiana typowa występuje na terenach subtropikalnych i umiarkowanie ciepłych[8], bliżej oceanu i na wyższych terenach[4]. Var. chihuahuana rośnie na stanowiskach położonych bardziej w głąb lądu, suchszych o klimacie bardziej kontynentalnym[4].

Preferuje gleby o pochodzeniu wylkanicznym. Rzadko tworzy stanowiska jednogatunkowe, najczęściej występuje razem z innymi gatunkami sosen, w tym P. engelmannii, P. aizonica, P. teocote, P. lumholtzii, P. montezumae, P. ayacahuite, P. pseudostrobus, a także z gatunkami z rodzajów Juniperus, Arbutus, Quercus[5].

Przedstawiciele tego gatunku są gospodarzami kilku roślin pasożytniczych z rodzaju Arceuthobium[10]:

  • Arceuthobium strictum – odmiana chihuahuana jest głównym gospodarzem, powoduje dużą śmiertelność drzew. Spotykana na obszarze Sierra Madre Zachodnia oraz w stanie Durango.
  • Arceuthobium nigrum – głównym gospodarzem jest przeważnie var. leiophylla, ale także var. chihuahuana. Spotykana na wysokościach powyżej 2600 m).
  • Arceuthobium gillii – głównym gospodarzem jest var. chihuahuana. Spotykana na wysokościach poniżej 2200 m. Powoduje dużą śmiertelność drzew w Chihuahua, szczególnie na ubogich, skalistych stanowiskach.
  • Arceuthobium yecorense – głównym gospodarzem jest var. chihuahuana.

Systematyka i zmienność

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[11]:

  • podrodzaj Pinus
    • sekcja Trifoliae
      • podsekcja Australes
        • gatunek P. leiophylla

Wyróżnia się dwie odmiany[4] (przez niektórych botaników traktowane jako podgatunki[12] lub odrębne gatunki):

  • Pinus leiophylla var. leiophylla – odmiana typowa, drzewa z reguły wyższe, igły wyrastają głównie po 5 na krótkopędach, o szerokości 0,5–0,9 mm, z 4–6 liniami aparatów szparkowych na grzbietowej stronie liścia oraz 2–3 kanałami żywicznymi[9].
    Synonimy[13]: P. cedrus Roezl, P. comonfortiii Roezl, P. decandolleana Roezl, P. dependens Roezl, P. decandolleana var. dependens (Roezl) Carr., P. gracilis Roezl, P. comonfortiii var. gracilis (Roezl) Carr., P. huiquilucaensis Roezl, P. lerdoi Roezl, P. comonfortiii var. lerdoi (Roezl) Carr., P. monte-allegri Roezl, P. comonfortiii var. monte-allegri (Roezl) Carr., P. verrucosa Roezl, P. decandolleana var. verrucosa (Roezl) Carr., P. lumholtzii Robinson et Fernald var. microphylla Carvajal.
  • Pinus leiophylla var. chihuahuana (Engelm.) Shaw – drzewa najczęściej niższe, igły zebrane na krótkopędach przeważnie po 3, o szerokości 0,9–1,3 mm, z 5–8 liniami aparatów szparkowych na grzbietowej stronie liścia oraz 4–6 kanałami żywicznymi[9]. Igły są grubsze, bardziej sztywne[8].
    Synonimy[14]: P. chihuahuana Engelm., P. leiophylla subsp. chihuahuana (Engelm.) E. Murray.

Obydwie odmiany dzielą ze sobą szereg cech. Jako jedyne sosny meksykańskie z podrodzaju Pinus posiadają wcześnie opadające pochewki liściowe. Obydwie odmiany cechuje także trzyletni okres dojrzewania szyszek, unikalny dla sosen Ameryki Łacińskiej (chociaż spotykany u Pinus pinea). Posiadają też zdolność do odnowienia ze ściętego pnia (podobnie jak Pinus rigida)[4][9].

Zagrożenia

Międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia LC (Least Concern, niskie ryzyko wyginięcia)[2].

Choroby i szkodniki

Szyszki są wrażliwe na infekcje grzyba Caeoma conigenum Heds. et Hunt [5].

Istotnym szkodnikiem tego gatunku jest Conophthorus conicolens Wood, który potrafi zniszczyć do 60% szyszek i nasion. Groźnym szkodnikiem jest także Leptoglossus occidentalis Heidemann[5].

Zastosowanie

Gatunek ceniony ze względu na drewno wysokiej jakości[15][8]. Z odmiany var. chihuahuana pozyskiwana jest żywica[9].

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  1. Franklin T. Bonner, Robert P. Karrfalt (red.). The Woody Plant Seed Manual. , lipiec 2008. United States Department of Agriculture, Forest Service. 
  2. Javier López-Upton: Pinus leiophylla. Species description. W: Tropical Tree Seed Manual. 2003, s. 619-621. [dostęp 2012-01-29].
    1. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie APweb
      BŁĄD PRZYPISÓW
    2. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie IUCN
      BŁĄD PRZYPISÓW
    3. a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie SeedManual2008-818
      BŁĄD PRZYPISÓW
    4. a b c d e f Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gymn2
      BŁĄD PRZYPISÓW
    5. a b c d e f g h Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Lopez-Upton2003
      BŁĄD PRZYPISÓW
    6. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dallimore1923-358
      BŁĄD PRZYPISÓW
    7. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie SeedManual2008-823
      BŁĄD PRZYPISÓW
    8. a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dallimore1923-410
      BŁĄD PRZYPISÓW
    9. a b c d e Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Farjon1997
      BŁĄD PRZYPISÓW
    10. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Hawk1996
      BŁĄD PRZYPISÓW
    11. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gymn
      BŁĄD PRZYPISÓW
    12. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Moore2008
      BŁĄD PRZYPISÓW
    13. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gymn3
      BŁĄD PRZYPISÓW
    14. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gymn4
      BŁĄD PRZYPISÓW
    15. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gordon1840
      BŁĄD PRZYPISÓW