Plac Wolności w Raciborzu

Nieprawidłowe parametry: {50|05|37|N|18|12|54|E}

Wolności
{{{nazwa oryginalna}}}
{{{jednostki}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Poprzednie nazwy {{{poprzednie nazwy}}}
Plan
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]]
Przebieg
{{{przebieg}}}
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Ten artykuł dotyczy placu w Raciborzu. Zobacz też: inne miejsca noszące tą nazwę.

Plac Wolności w Raciborzu (dawn. niem. Platz von dem Großen Tor, poźn. Holzmarkt, Zwinger Platz, Polko-Platz, Horst-Wessel-Platz[1]) – plac położony w raciborskiej dzielnicy Bronki, u zbiegu ulic Wojska Polskiego, Karola Miarki, Londzina, Drewnianej, Gimnazjalnej oraz Długiej. Znajduje się przy nim Komenda Powiatowa Policji w Raciborzu. Charakterystycznym punktem placu jest umieszczony tam w latach 30. XX wieku głaz narzutowy pochodzący z epoki lodowcowej.

Historia

Plik:POL Racibórz Plac Wolności lata 30 XX wieku.JPG
Plac Wolności w latach 30. XX wieku

W miejscu styku dzisiejszego placu Wolności oraz ulicy Długiej stała kiedyś Brama Wielka, jedna z trzech bram prowadzących do grodu raciborskiego, opasanego dawniej w całości murami obronnymi. Stąd też plac mieści się dzisiaj na skraju starego miasta w ścisłym centrum Raciborza, w odległości ok. 400 m od rynku. Brama rozebrana została w 1818 roku[2].

Początkowo na placu świętowali członkowie bractwa kurkowego, którzy wracali z pobliskiej strzelnicy. W 1817 roku przeniesiono tu z miasta targ zwierzęcy. Targ funkcjonował do 1880 roku, kiedy został przeniesiony w miejsce byłego ogrodu franciszkanów w dzielnicy Bronki[3]. Początkowo miejsce to było określane jako plac przed Wielką Bramą (niem. Platz von dem Großen Tor, później Targiem Drzewnym (niem Holzmarkt) i placem Międzymurza (niem. Zwingerplatz)[3][4]. Ta nazwa związana była z nazwaniem dzisiejszej ul. Wojska Polskiego ulicą Międzymurza. W 1870 roku kamienica przy placu Wolności nr 13 stała się własnością Adolfa Polko[3]. Następnie Adolf Polko, zasłużony dla miasta radny i przedsiębiorca, przyczynił się do likwidacji targu zwierzęcego[5]. Na własny koszt dokonał przebudowy tego skweru, czyniąc z niego jedno z najbardziej malowniczych miejsc Raciborza. Dokonaniem radnego było m.in. sprowadzenie rzadkich gatunków drzew, czy też postawienie pierwszej w Raciborzu publicznej fontanny[6][7]. Czara fontanny stała na wysokim postumencie i zbierała wypływającą wodę[5].

W 1884 roku uchwałą Rady Miejskiej plac otrzymał, po swym fundatorze nazwę Polko-Platz[a]. W 1933 roku w miejsce fontanny ustawiono głaz narzutowy, jako "tysiącletni monument ruchu narodowo-socjalistycznego". W latach 30. XX wieku zmieniono nazwę placu na Horst-Wessel-Platz na cześć Horsta Wessela, młodego niemieckiego nazisty zastrzelonego podczas napadu, autora pieśni "Die Fahne Hoch" (Wznieście sztandary)[4][5]. W 1945 roku usunięto odwołania nazistowskie otaczające głaz[5][8].

W latach 2005–2006 przebudowano znajdujące się w obrębie placu skrzyżowanie z ulicami Drewnianą i Londzina, zamieniając je na rondo[9][10].

Opis i ruch uliczny

Plac Wolności z widocznymi klombami, ścieżkami, ławkami oraz głazem narzutowym

Jezdnie okalające plac Wolności pokryte są asfaltem, a po obu ich stronach znajdują się chodniki. Od zbiegu ulic Karola Miarki i Wojska Polskiego do zbiegu ulic Długiej i Gimnazjalnej ruch pojazdów odbywa się tylko w jednym kierunku. Na pozostałych odcinkach obowiązuje ruch dwukierunkowy. U zbiegu ulic Londzina i Drewnianej znajduje się rondo. Od strony placu Wolności w kierunku ulicy Gimnazjalnej obowiązuje zakaz wjazdu.

Na terenie placu wytyczone są ścieżki pokryte kostką brukową, przy których znajdują się ławki. W centrum placu znajduje się głaz narzutowy, a jego pozostała część pokryta jest trawą i klombami. Między jezdnią a chodnikami znajdują się drzewa. Na terenie placu znajduje się również mały, murowany budynek, w którym mieści się lokal gastronomiczny.

Architektura

Dom przy pl. Wolności 1
Kolejno: dom przy pl. Wolności 5, kamienice przy pl. Wolności 6 i 7 i budynek przy pl. Wolności 8
Rzeźba łabędzia na wykuszu kamienicy przy pl. Wolności 13

Obrzeża placu zabudowane są eklektycznymi kamienicami. Krótka charakterystyka wybranych obiektów:

Dom przy placu Wolności 1 – duży budynek, którego budowę rozpoczęto 9 lipca 1828 roku[11]. Kamień węgielny położono 14 sierpnia 1828 roku[3]. Powstał na potrzeby królewskiego głównego urzędu celnego (niem. Hauzptzollamt), działającego w nim aż do 1945 roku. Architektonicznie jest to neoklasycystyczny dwukondygnacyjny dom z wysokim dwuspadowym dachem[3][11]. W latach powojennych mieściła się tu wojskowa komenda rejonowa[3][12]. W latach 1949–1953 w budynku mieściła się miejska biblioteka[13]. W latach 80. XX wieku został przebudowany, ale bryła architektoniczna pozostała nienaruszona. Obecnie należy do Spółdzielni Rzemieślniczej[3][11].

Dom przy placu Wolności 5 – wybudowany przed 1864 rokiem w stylu neorenesansowym. Jest to dwukondygnacyjny, mieszkalno-handlowy budynek. Parter jest boniowany. Dom ma zachowany detal architektoniczny. Fronton posiada pseudoryzalit z bramą wjazdową i dwoma otworami okiennymi, które są zamknięte pełnym łukiem. Elewacja frontowa zwieńczona kostkowym fryzem koronującym. Do elewacji tylnej przylega wieloboczna oficyna[12].

Kamienica przy placu Wolności 6 – czterokondygnacyjna budowla. Parter jest boniowany, a wyższe kondygnacje są tynkowane. Budynek posiada proste obramienia okienne. Elewacja frontowa zwieńczona kostkowym fryzem koronującym.

Kamienica przy placu Wolności 7 – wybudowana na przełomie lat 80. i 90. XIX wieku w style eklektycznym Jest to trzykondygnacyjna budowla posiadająca bogaty detal architektoniczny. Parter jest boniowany, a wyższe kondygnacje posiadają bogate zdobienia. Obramowania okienne wieńczą naczółki w kształcie półkoli, a płyciny podokienne posiadają dekorację wypełnioną motywami groteski. Elewacja frontowa zwieńczona rozbudowanym fryzem typu konsolowego, konsole w postaci herm z głowami putt. Do elewacji tylnej przylega oficyna i pomieszczenia gospodarcze[12].

Budynek przy placu Wolności 8 – pierwotnie zabudowania stanowiły folwark należący do zakonu dominikanek[3][14]. W latach 80. XIX wieku mieściła się w budynku fabryka gwoździ Leo Brauna. Zabudowanie w latach 30. XX wieku mieściło Krajowy Urząd Prehistoryczny Górnego Śląska, którego kierownikiem był Georg Raschke, znany archeolog[14]. Od 1936 roku mieściła się tu siedziba Deutsche Arbeitsfrontu, nazistowskich związków zawodowych[8][14][5]. Obecnie w budynku znajduje się komenda raciborskiej policji, a budynek po remoncie nawiązuje do kamienicy eklektycznej[14].

Kamienica przy placu Wolności 11 – wybudowana w latach 1880–1900 w stylu eklektycznym z elementami neorenesansu. Jest to narożny, czterokondygnacyjny i mieszkalno-handlowy budynek. W narożu znajduje się dwukondygnacyjny, prostokątny wykusz, który jest wsparty na hermach przedstawiających atlantów. Postacie atlantów flankują wejście do kamienicy, gdzie znajduje się sklep[12][15]. Płytki ryzalit akcentuje przełamanie elewacji frontowej[12]. Fronton jest tynkowany, a na drugiej kondygnacji obramowania okienne ujęte są w kanelowane pilastry i zwieńczone są fragmentami gzymsów. Natomiast obramowania okienne trzeciej kondygnacji zwieńczone są trójkątnymi naczółkami[12][15].

Kamienica przy placu Wolności 12 – wybudowana w latach 1880–1900 w stylu eklektycznym z elementami neorenesansu. Jest to czterokondygnacyjna budowla znajdująca się w linii zabudowy ulicy[12][16]. Oś centralna elewacji frontowej akcentowana balkonami wspartymi na ozdobnych kroksztynach[6][12][16]. Parter jest boniowany, a pozostałe kondygnacje są tynkowane. Obramienia okienne drugiej kondygnacji wieńczą półkoliste naczółki, w których znajduje się dekoracja o charakterze groteski[12][16].

Kamienica przy placu Wolności 13 – wybudowana w latach 1890–1900 w stylu eklektycznym z elementami neorenesansu[17][18]. Została postawiona na budowli warownej należącej prawdopodobnie do zakonu templariuszy[18]. Jest to czterokondygnacyjna, narożna, odnowiona i pomarańczowa budowla znajdująca się w linii zabudowy ulicy. Fronton wieńczy fryz z wolich oczu i attyka. W narożu znajduje się jednokondygnacyjny, prostokątny wykusz wsparty na kroksztynach i zwieńczony balkonem z balustradą. Parter boniowany, a pozostałe kondygnacje tynkowane. Budynek posiada bogatą dekorację sztukatorską, w tym groteskę, wieńce laurowe oraz stylizowane łabędzie[17][18]. Kamienica mieści działającą od 1875 roku Aptekę pod Łabędziem[17]. Motyw łabędzia w nazwie apteki nie jest przypadkowy, bowiem niewielka rzeźba tego zwierzęcia zdobi narożny wykusz[8].

Przyroda

Głaz narzutowy na placu

Na placu Wolności znajdują się najokazalsze raciborskie okazy igliczni trójcierniowej (odmiana bezbronna) oraz miłorzębu dwuklapowego[19] (okaz żeński[20]). Wspomniana iglicznia jest jednym z trzech egzemplarzy tego gatunku w Raciborzu[21]. Jednak najciekawszą osobliwością przyrodniczą placu jest odkryty niedaleko Raciborza w 1927 roku i przywieziony na plac w 1934 roku okazały głaz narzutowy z granitu, uznany za pomnik przyrody nieożywionej[8][22].

Szlaki turystyczne

Przez plac Wolności przebiegają dwa szlaki turystyczne[23]:

Mapa

1. Głaz narzutowy na pl. Wolności; 2. Dom przy pl. Wolności 2; 3. Kamienica przy pl. Wolności 5; 4. Kamienica przy pl. Wolności 6; 5. Kamienica przy pl. Wolności 7; 6. Komenda Powiatowa Policji przy pl. Wolności 8; 7. Kamienica przy pl. Wolności 11; 8. Kamienica przy pl. Wolności 12; 9. Kamienica przy pl. Wolności 13
  1. Spotykana jest również pisownia Polkoplatz, a także spolszczenie Polkoplac.
  1. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 582.
  2. Iwona Baturo: Racibórz. Miasto na czasie. s. 53.
  3. a b c d e f g h Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 187.
  4. a b Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. s. 197.
  5. a b c d e Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 191.
  6. a b Iwona Baturo: Racibórz. Miasto na czasie. s. 54.
  7. Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. s. 196.
  8. a b c d Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. s. 198.
  9. Przebudowy i objazdy (pol.). www.raciborz.com.pl, 4 października 2006. [dostęp 2009-12-06].
  10. Prezydent Jan Osuchowski komentuje (pol.). www.raciborz.com.pl, 4 października 2006. [dostęp 2009-12-06].
  11. a b c Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. s. 194.
  12. a b c d e f g h i Grzegorz Wawoczny: Zabytki powiatu raciborskiego. s. 99.
  13. Małgorzata Szczygielska i Małgorzata Michalczyk: Historia biblioteki miejskiej (pol.). 1 maja 2008. [dostęp 17 stycznia 2011].
  14. a b c d Alicja Gałecka-Paduchowa: Zabytkowa architektura municypalna i przemysłowa Raciborza. s. 20.
  15. a b Alicja Gałecka-Paduchowa: Kamienice Raciborza. s. 94.
  16. a b c Alicja Gałecka-Paduchowa: Kamienice Raciborza. s. 95.
  17. a b c Alicja Gałecka-Paduchowa: Kamienice Raciborza. s. 96.
  18. a b c Grzegorz Wawoczny: Zabytki powiatu raciborskiego. s. 73.
  19. Jan Duda: Osobliwości przyrodnicze Raciborza. s. 51.
  20. Jan Duda: Osobliwości przyrodnicze Raciborza. s. 53.
  21. Jan Duda: Osobliwości przyrodnicze Raciborza. s. 72.
  22. Rada Miasta ustanowiła pomniki przyrody (pol.). www.raciborz.com.pl, 2 grudnia 2008. [dostęp 2009-12-06].
  23. Głaz narzutowy (pol.). www.raciborz.pl. [dostęp 2009-12-06].

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  1. Iwona Baturo: Racibórz. Miasto na czasie. Kraków: Amistad Sp. z o.o., 2009. ISBN 978-83-7560-058-2. (pol.)
  2. Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, 1995. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  3. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008. ISBN 978-83-89802-73-6.
  4. Jan Duda: Osobliwości przyrodnicze Raciborza. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, 2001. ISBN 83-911877-3-X. (pol.)
  5. Alicja Gałecka-Paduchowa: Kamienice Raciborza. Katowice: Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska, 2001. ISBN 83-85871-25-X. (pol.)
  6. Alicja Gałecka-Paduchowa: Zabytkowa architektura municypalna i przemysłowa Raciborza. Katowice: Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska, 2004. ISBN 83-85871-36-5. (pol.)
  7. Grzegorz Wawoczny: Zabytki powiatu raciborskiego. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2007. ISBN 978-83-89802-36-1. (pol.)

Szablon:Bibliografia stop