Pliobates

Pliobates
Alba et al. 2015
Okres istnienia: miocen
11 6
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
(bez rangi) małpokształtne
Infrarząd małpy wąskonose
Nadrodzina człekokształtne
Rodzina Pliobatidae
Rodzaj Pliobates
Gatunek Pliobates cataloniae

Pliobateswymarły rodzaj ssaka naczelnego, krewnego współczesnych gibbonów, żyjącego w miocenie[1].

Systematyka i ewolucja

Rząd naczelnych (Primates)[2], których ostatni wspólny przodek (jeśli chodzi o współczesne gatunki) żył 71-63 miliony lat temu[3] (wedle innych badań jego główne linie rozdzieliły się przed 87,2 miliona lat[4]) obejmuje oprócz małpiatek[2] podrząd wyższych naczelnych (Haplorrhini)[5], liczący sobie około 61,16 miliona lat[3] i obejmujący z kolei wyrakokształtne (Tarsiiformes)[5] oraz małpokształtne (Simiiformes)[6], powstałe przed 40,6 milionami lat[3], którym również przypisuje się rangę podrzędu[6]. Niekiedy wyróżnia się w ich obrębie infrarząd Anthropoidea[1]. Małpoksztatne dzielą się z kolei na małpy szerokonose (Platyrrhini)[6] oraz małpy wąskonose (Catarrhini), którym to taksonom przypisuje się rangę infrarzędu[7] lub parworzędu[1]. Do tych ostatnich zalicza się nadrodziny koczkodanowców (Cercopithecoidea)[7] oraz człekokształtnych (Hominoidea)[8]. Wedle Stevens i współpracowniów podział pomiędzy tymi dwiema liniami datować należy na 25-30 milionów lat[9]. Wedle Springer i in. ta ostatnia nadrodzina wyodrębniła się przed 17,36 milionami lat[3].

W obrębie człekokształtnych wyróżnia się dwie rodziny. Jedną z nich stanowią gibbonowate (Hylobatidae)[8], liczące 6,68 miliona lat[3], drugą zaś człowiekowate (Hominidae)[10], powstałe przed 16,09 milionami lat[3]. Jedna z hipotez postuluje, że ich ostatni wspólny przodek przypominał właśnie gibbona. Z biegiem lat ustąpiła ona jednak poglądowi, zgodnie z którym gibbonowate są raczej taksonem zaawansowanym ewolucyjnie, który wtórnie rozwinął mniejsze rozmiary ciała. W taki obraz wpisuje się odkrycie Pliobates, charakteryzującego się zarówno cechami bardziej pierwotnych Dendropithecidae, jak i bardziej zaawansowanych ewolucyjnie człekokształtnych[1].

Nazwę dla nowego taksonu Alba i współpracownicy zaczerpnęli z łaciny i greki. Plio oznacza po łacinie "w większym zakresie" i dostało się do tego języka z greki. Natomiast bates pochodzi bezpośrednio z języka greckiego i odnosi się do chodzenia. Autorom chodziło tutaj jednak raczej o połączenie dwóch nazw rodzajowych naczelnych, z których pierwszą jest Pliopithecus oznaczający "bardziej małpę"[1], przedstawiciela odrębnej rodziny Pliopithecidae również zamieszkującego Europę[11], a drugą Hylobates, "spacerujący w lesie lub na drzewach"[1], wedle polskiego nazewnictwa gibbon, zwierzęcia z rodziny gibbonowatych żyjącego dziś w krainach orientalnej i palearktycznej[8]. Nazwę taką uzasadnia mozaika cech prymitywnych i zaawansowanych Pliobates. Z kolei epitet gatunkowy odnosi się do Katalonii, miejsca znalezienia szczątków zwierzęcia[1].

Zwierzę to wydzielono do własnej, monotypowej rodziny Pliobatidae[1].

Budowa

Rodzaj ten dzieli pewne cechy z Dendropithecidae, inne natomiast z bardzie zaawansowanmi Hominoidea[1].

Pliobates nie należał do dużych naczelnych. Masę jego ciała szacuje się na 4-5 kg[1].

Czaszka

Pojemność czaszki szacue się na 69-75 cm³. Oznacza to niewielki stopień encefalizacji[1].

Występuje niewielka zatoka czołowa. Kanał słuchowy zewnętrzny jest krótki, tubularny, v-kształtny u końca, o niecałkowitym skostnieniu. Otwór szyjny jest za to duży[1].

Alba i współpracownicy opisali twarz tej małpy jako niewielką, ale o dużym pysku. Zwrócili uwagę na przednią część kości nosowej, ułożoną równolegle do podniebienia. Otwór w kości nosowej jest mały. Występuje otwór podniebienny. Zatoka szczękowa jest natomiast duża[1].

Wzór zębowy to 2.1.2.4. Górne zęby policzkowe cechują się niskimi koronami, noszą guzki subpiramidalne, umiarkowanie peryferyjne. Górne zęby przedtrzonowe opisywane są przez autorów rodzaju jako szerokie i owalne, noszące heteromorficzne guzki i wydatny poprzeczny grzebień, o wypukłej powierzchni językowej, przy czym P3 jest większy od następnego zęba. Z kolei górne trzonowce cechują się szerokością nieznacznie większą od długości, znaczną wypukłością powierzchni językowej. Noszą peryferyjne guzki policzkowe, natomiast obręcz, gdzie indziej dobrze rozwinięta, po stronie policzkowej ulega przerwaniu. Tworzy więc ona półkę w kształcie litery C. Nie otacza hipokona, dobrze rozwiniętego i położego bardziej peryferyjnie od protokona. Nie ma grzebienia związanego z hipokonem i metakonem, istnieje natomiast grzebień ukośny odgraniczający trigonum basin. Pierwszy z trzonowców ustępuje rozmiarami drugiemu, M3 natomiast opisywany jest jako krótki i trapezoidaln poprzez skośny brzeg policzkowy[1].

Konczyna górna

Kość ramienna nosi dobrze rozwiniętą główkę. Zona conoidea[1] (termin ten oznacza obszar odgraniczony boczną krawędzią bloczkową kości ramiennej[12]) jest wąska i głęboka. Łączy się stawowo ze skośnie ułożoną powierzchnią kości promieniowej[1].

Kość promieniowa cechuje się zaokragloną, niezbyt przechyloną głową, której znaczną część stanowi powierzchnia stawowa dla połączenia z kością łokciową, bocznie sąsiaduje ona z guzowatością[1].

Kość łokciowa nosi wcięcie promieniowe dla połączenia z kością promieniową. Jej koniec dystaolny zaopatrzony jest w głowę noszącą półksiężycowatego kształtu powierzchnię stawową; dołek rozwija się natomiast tylko częściowo. Wyrostek rylcowa także cechuje się zredukowanym obwodem, nie łączy się on stawowo z kością grochowatą, w przeciwieństwie do trójgraniastej[1].

Niewielkich rozmiarów kość trójgraniasta nosi zredukowaną powierzchnię stawową[1].

Kość grochowata jest krótka[1].

Kość główkowata ma główkę małą, podłużną, jak również podzieloją na dwie części powierzchnię stawową dla połączenia z drugą kością śródręcza[1].

Kość haczykowata jest natomiast względnie długa, ma też dużą głowę i odchodzący w kierunku tylnym haczyk[1].

Rozmieszczenie geograficzne i odkrycie

Zwierzę pochodzi z miocenu, jego skamieniałości liczą sobie 11,6 miliona lat. Pochodzą ze skał powstałych na skutek neogeńskiej aktywności ryftowej, datowanych na torton i aragon (12,6-11,5 miliona lat), najdokładniej zaś znalezisko datuje się na 11,625 miliona lat[1].

Jego pozostałości znaleziono na terenie współczesnej Hiszpanii[1].

Nowy rodzaj odkryty został dzięki badaniom FOSSILIA Serveis Paleontològics i Geològics pod kierunkiem Josepa M. Roblesa. Prace prowadzono w Katalonii, na północnym wschodzie Półwyspu Iberyjskiego, na terenie pokrytego osadami aluwialnymi basenu Vallès-Penedès. Grupa ta odnalazła tam fragmenty czaszki 3 stycznia 2011, a następnie również części szkieletu pozaczaszkowego, prowadząc wykopaliska w Can Mata. Poziom znaleziska oznaczono symbolem ACM/C8-A4 (4 miejsce sektora A komórki 8 Abocador de CanMata, Abocador de CanMata liczy sobie 250 m grubości i w jego obrębie wyróżniono ponad 200 róznych lokalizacji). Holotypowe znalezisko oznaczono IPS58443. Liczy ono 70 kości bądź ich części, w tym fragmenty czaszki, zęby, liczne fragmenty kończyny górnej lewej i mniej liczne prawej ora zkończyn dolnych. Interpretuje się je jako dojrzałą samicę (o płci świadczą niewielkiezębodoły kłów). Należy ono do Institut Català de Paleontologia Miquel Crusafont w Sabadell na terenie Hiszpanii[1].


  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y David M. Alba, Sergio Almécija, Daniel DeMiguel, Josep Fortuny, Miriam Pérez de los Ríos, Marta Pina, Josep M. Robles & Salvador Moyà-Solà. „Science”. 350, 2015. DOI: 10.1126/science.aab2625 (ang.). 
  2. a b Cichocki i in. 2015 ↓, s. 28.
  3. a b c d e f Mark S. Springer, Robert W. Meredith, John Gatesy, Christopher A. Emerling, Jong Park, Daniel L. Rabosky, Tanja Stadler, Cynthia Steiner, Oliver A. Ryder, Jan E. Janečka, Colleen A. Fisher & William J. Murphy. Macroevolutionary Dynamics and Historical Biogeography of Primate Diversification Inferred from a Species Supermatrix. „PloS one”. 7, s. e49521, 2012. DOI: 10.1371/journal.pone.0049521 (ang.). 
  4. Polina Perelman, Warren E. Johnson, Christian Roos, Hector N. Seuánez, Julie E. Horvath, Miguel A. M. Moreira, Bailey Kessing, Joan Pontius, Melody Roelke, Yves Rumpler, Maria Paula C. Schneider, Artur Silva, Stephen J. O'Brien & Jill Pecon-Slattery. A Molecular Phylogeny of Living Primates. „PloS Genetics”. 7, s. e1001342, 2011. DOI: 10.1371/journal.pgen.1001342 (ang.). 
  5. a b Cichocki i in. 2015 ↓, s. 35.
  6. a b c Cichocki i in. 2015 ↓, s. 36.
  7. a b Cichocki i in. 2015 ↓, s. 44.
  8. a b c Cichocki i in. 2015 ↓, s. 53.
  9. Nancy J. Stevens, Erik R. Seiffert, Patrick M. O’Connor, Eric M. Roberts, Mark D. Schmitz, Cornelia Krause, Eric Gorscak, Sifa Ngasala, Tobin L. Hieronymus & Joseph Temu. Palaeontological evidence for an Oligocene divergence between Old World monkeys and apes. „Nature”. 497, s. 611–614, 2013. DOI: 10.1038/nature12161 (ang.). 
  10. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 54.
  11. Jussi T. Eronen & Lorenzo Rook. The Mio-Pliocene European primate fossil record: dynamics and habitat tracking. „Journal of Human Evolution”. 47, s. 323e341, 2004. science direct. Elsevier (ang.). 
  12. Jeon IH, Chun JM, Lee CS, Yoon JO, Kim PT, An KN, Morrey BF & Shin HD. Zona conoidea of the elbow: another articulation between the radial head and lateral trochlear of the elbow. „The Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume”. 94, s. 517-22, 2012. DOI: 10.1302/0301-620X.94B4.27842 (ang.). 

Bibliografia