Pomnik Josepha von Eichendorffa w Raciborzu

Nieprawidłowe parametry: {50|05|28|N|18|13|21|E}

Pomnik zimą

Pomnik Josepha von Eichendorffa w Raciborzu – położony niedaleko skrzyżowania ulic Młyńskiej i Mickiewicza w Raciborzu (przed Galerią Młyńską, na dawnym placu Zborowym) pomnik znanego niemieckiego poety epoki romantyzmu związanego z ziemią raciborską, Josepha von Eichendorffa. Obecny pomnik jest repliką oryginału, odsłoniętego w 1909 r. i zaginionego po II wojnie światowej.

Joseph von Eichendorff

Osobny artykuł: Joseph von Eichendorff.
Joseph von Eichendorff

Joseph von Eichendorff (ur. 10 marca 1788 r. w Łubowicach koło Raciborza, zm. 26 listopada 1857 r. w Nysie) dzieciństwo spędził w miejscu swych narodzin, w podraciborskich Łubowicach, w posiadłości ziemskiej swego ojca. W latach 1801 – 1804 uczył się wspólnie z bratem Wilhelmem, który zresztą towarzyszył mu przez dużą część życia, w Gimnazjum Katolickim św. Macieja we Wrocławiu, gdzie uzyskał maturę. W 1805 r. rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie w Halle, a po jego zamknięciu kontynuował je na uczelni w Heidelbergu. W 1808 r. po ukończeniu nauki powrócił w rodzinne strony. Cztery lata później w poszukiwaniu pracy wyjechał do Wiednia, gdzie złożył egzamin uprawniający do podjęcia służby państwowej na stanowiskach urzędniczych. Rok później wstąpił do armii pruskiej, aby walczyć z wojskami Napoleona, jednak po roku służby został zwolniony. W 1815 r. wziął ślub z Luizą von Larisch i przeniósł się do Berlina, gdzie podjął pracę urzędnika wojskowego. Dalsza kariera zawodowa kierowała go jeszcze do Gdańska, Malborka i Królewca. W 1844 r. wystąpił ze służby państwowej. W 1855 r. przeniósł się do Nysy, aby sprawować opiekę nad ciężko chorą żoną, mieszkającą w domu ich córki. Dwa lata później zmarł na zapalenie płuc i został pochowany na cmentarzu Jerozolimskim, obok swojej żony zmarłej krótko po przybyciu poety do Nysy[1][2][3].

Lata kariery oraz pobyt w Nysie przepełnione były twórczością literacką charakteryzującej się właściwym dla epoki, w której żył romantyzmem. Poeta pozostawił po sobie 608 wierszy, 3 poematy epickie, 9 sztuk teatralnych, 13 nowel i opowiadań oraz jedną powieść. Utwory Eichendorffa charakteryzują się także opisami przyrody, zapamiętanej z beztroskiego dzieciństwa przeżytego na ziemi raciborskiej, które zresztą odbiło się mocno na jego twórczości, w której często nawiązywał do swojej małej ojczyzny[1][2]. Sam poeta po II wojnie światowej na długo zapomniany był w rodzinnych stronach, dopiero w dwusetną rocznicę urodzin 10 marca 1988 powoli zaczęło się to zmieniać. Podczas mszy świętej w Łubowicach modlono się za poetę, a przed ruiną jego rodzinnego pałacu recytowano wiersze autorstwa Eichendorffa. Wieczór ten uchodzi za moment przebudzenia się "kultu" Eichendorffa[4]. Jednym z jego przejawów było właśnie przywrócenie w 1994 r. opisywanego pomnika, a okolice dnia 4 września, w którym to dokładnie nastąpił akt odsłonięcia obchodzone są corocznie w Raciborzu jako "Dni Eichendorffa"[5].

Historia

Inicjatywa wybudowania pomnika Eichendorffowi wyszła z Towarzystwa Śpiewaczego "Liedertafel", które postanowiło w ten sposób uhonorować 75. rocznicę swego istnienia oraz 50. rocznicę śmierci poety, przypadającą w 1907 r. O środki na realizację celu zwrócono się do około 9000 stowarzyszeń śpiewaczych w całych Niemczech, z których na apel odpowiedziało ok. 800. Zebrano łączną kwotę 8000 marek, brakujące 4000 pokryto z kasy miejskiej oraz dzięki dotacji rządu prowincji śląskiej[6].

Lokalizacja pomnika budziła na początku spory. Towarzystwo uważało, że miejscem godnym jego eksponowania jest plac Zborowy, przed nieistniejącym już dziś budynkiem starostwa, przy ówczesnej ulicy Dworcowej (dziś ul. Mickiewicza). Władze miejskie proponowały natomiast plac przed zakładem św. Notburgi (dzisiejszy plac Jagiełły), uważając, że miejsce wskazane przez komitet byłoby dobrą lokalizacją dla jakiegoś innego, wzniosłego monumentu o charakterze państwowym. Władze wraz z ówczesnym nadburmistrzem Augustem Bernertem początkowo stanowczo oponowały przeciwko projektowi ustawienia pomnika Eichendorffa przed starostwem; w końcu towarzystwo uciekło się do szantażu, grożąc, że jeśli miasto nie zgodzi się na podaną lokalizację, pomnik wybuduje w którymś z innych miast, z którymi związany był poeta. Ostatecznie miasto zgodziło się na warunki stawiane przez komitet i można było przystąpić do realizacji projektu. Wykonanie wizerunku poety powierzono pochodzącemu z Ostroga profesorowi berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych, Johannowi Boesemu[6].

Pocztówka z fotografią pomnika z 1909 r.

Odsłonięcie nastąpiło w niedzielę 26 września 1909 r. Dzień wcześniej odbyła się z tej okazji uroczysta akademia w nowej raciborskiej sali koncertowej "Tivoli". W dniu odsłonięcia uroczystości rozpoczęły się od porannego koncertu, po czym o godz. 13.30 z Polkoplatz (dziś plac Wolności) wyruszył pochód, w którym uczestniczyły chóry, cechy rzemieślnicze, gildie kupieckie, bractwa kurkowe, ok. 400 dzieci szkolnych i dwie orkiestry. Uczestnicy marszu przeszli ulicą Długą, rynkiem, ulicą Nową, Drzymały i Mickiewicza, pod gmach starostwa. Po wygłoszeniu przemówień w obecności tysięcy mieszkańców odsłonięto pomnik, a nadburmistrz oficjalnie przejął go pod opiekę miasta[7].

W 1945 r. po wkroczeniu do Raciborza Armii Czerwonej oryginalny pomnik został zdjęty z cokołu i ślad po nim na zawsze zaginął. Sam cokół przetrwał jeszcze wiele lat, a w końcu i on zniknął. Pod koniec XX wieku podjęto działania mające na celu odnalezienie pomnika, lecz zakończyły się one niepowodzeniem. W końcu Rada Miejska, na wniosek radnych mniejszości niemieckiej, podjęła uchwałę o ponownym usytuowaniu pomnika. Realizacji tego podjął się zarząd Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców Województwa Śląskiego. Pierwsze posiedzenie odbyło się w kwietniu 1993 r. Sporządzenie modelu pomnika powierzono Georgowi Lattowi, rzeźbiarzowi z Krzanowic. Odlew pomnika wykonały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Tymczasem 4 metry od fundamentów pomnika odnaleziono fragmenty zaginionego cokołu[7].

Ostatecznie dnia 4 września 1994 r. nastąpiło uroczyste odsłonięcie odbudowanego pomnika, który stanął na swym dawnym miejscu. Ceremonię poprzedziła koncelebrowana, dwujęzyczna msza święta w kościele farnym. Po jej zakończeniu uczestnicy udali się pod pomnik. Uroczystość, która zgromadziła sporą liczbę widzów, uświetnił występ chórów oraz przemówienia urzędników samorządowych i zaproszonych gości[7]. Symbolicznego przecięcia dwóch wstęg – w barwach flag Polski i Niemiec – dokonali ówczesny prezydent miasta Andrzej Markowiak oraz książę raciborski Franciszek I Albrecht von Ratibor[8].

Charakterystyka

Pomnik przedstawia poetę siedzącego na dębowym pniu (jest to nawiązanie do nazwiska poety – Eiche po niemiecku znaczy "dąb"), trzymającego w lewej ręce zamknięty zeszyt, w prawej zaś ołówek. Został odlany z brązu w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Jest wysoki na 245 cm, ponadto osadzony na cokole z czerwonego granitu, otoczony niewielkim metalowym ogrodzeniem. Łącznie z cokołem mierzy 410 cm. Na oryginalnym cokole mieścił się napis: Joseph Freiherr von Eichendorff 1788 bis 1857 (niem.: "Baron Joseph von Eichendorff 1788 – 1857"), a na tylnej stronie zamieszczono dedykację: Dem Sänger des deutschen Waldes errichtet von deutschen Sängern und Sangesfreunden. Enthüllt am 75-jährigen Stiftungsfeste des M.G.V. Liedertafel Ratibor, am 26. September 1906 ("Piewcy niemieckiego lasu, wzniesiony przez niemieckich śpiewaków i przyjaciół pieśni. Odsłonięto w uroczystości 75-lecia założenia Męskiego Towarzystwa Śpiewaczego "Liedertafel" w Raciborzu, dn. 26 września 1909 r.")[9].

Monument położony jest w ścisłym centrum Raciborza, niedaleko skrzyżowania ulic Młyńskiej i Mickiewicza, na dawnym placu Zborowym, mniej-więcej w połowie drogi z dworca PKP na rynek. Tuż za pomnikiem stoi otwarta w 2008 r. Galeria Młyńska[10][11].

Pomnik ten nie jest jedynym tego rodzaju przedsięwzięciem. Monumenty niemieckiego romantyka znajdują się jeszcze m.in. w Königswinter, Dębowcu, Nysie[12], Rudach czy w parku Szczytnickim we Wrocławiu (pozostał tylko cokół). Liczne są także tablice pamiątkowe, a wiele ulic i szkół nosi jego imię, nie wspominając już o pamiątkowych znaczkach i monecie upamiętniających poetę[13]. W Łubowicach znajduje się izba pamięci poety[2].

  1. a b Małgorzata Urlich-Kornacka: Joseph Karl Benedikt von Eichendorff (pol.). www.psnjn.republika.pl. [dostęp 2009-12-04].
  2. a b c Joseph (Karl Benedikt) Freiherr von Eichendorff (pol.). www.silesia.biz. [dostęp 2009-12-04].
  3. Joseph von Eichendorff (pol.). www.wroclaw.hydral.com.pl, 29 maja 2006. [dostęp 2009-12-04].
  4. Joseph Karl Benedikt Freiherr von Eichendorff (pol.). [dostęp 2009-12-04].
  5. "Dni Eichendorffa" w Raciborzu... (pol.). www.powiatraciborski.pl, 2 września 2004. [dostęp 2009-12-04].
  6. a b Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, s. 104. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  7. a b c Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, s. 106. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  8. Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, s. 107. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  9. Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, s. 105. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  10. Wielkie otwarcie Młyńskiej (pol.). www.raciborz.com.pl, 18 maja 2008. [dostęp 2009-11-24].
  11. Zdjęcia satelitarne z Google Maps. [dostęp 4 grudnia 2009].
  12. Marek Szczerski: SZLAK im. Eichendorfa (pol.). www.twierdzanysa.pl. [dostęp 2009-12-04].
  13. Eichendorff und Ratibor (niem.). www.leverkusen.com. [dostęp 2009-12-04].

Bibliografia

  • Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)

Linki zewnętrzne