Pomnik Trójcy Świętej w Lądku-Zdroju

Nieprawidłowe parametry: {50|20|45|N|16|52|18.8|E}

{{{nazwa}}}
{{{nazwa oryginalna}}}
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Miejsce {{{miejsce}}}
Typ pomnika {{{typ pomnika}}}
Styl architektoniczny {{{styl architektoniczny}}}
Projektant {{{projektant}}}
Fundator Johann Anton Reichel
Materiał {{{materiał}}}
Całkowita wysokość {{{całkowita wysokość}}} m
Data budowy {{{data budowy}}}
Data odsłonięcia {{{data odsłonięcia}}}
Ważniejsze przebudowy {{{ważniejsze przebudowy}}}
Data likwidacji {{{data likwidacji}}}
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:landmark_scale:300}

Pomnik Trójcy Świętej w Lądku Zdrojubarokowa figura wotywna znajdująca się po zachodniej stronie lądeckiego rynku, wykonana w latach 17391742 przez rzeźbiarza Michaela Klahra Starszego.

Powstanie

Wyrzeźbiony z piaskowca pomnik ufundował Johann Anton Reichel, lądecki rajca miejski, radca prawny i notariusz, jako wotum za uratowanie części miasta od gwałtownego pożaru, jaki nawiedził Lądek w nocy z 7 na 8 marca 1739.

Michael Klahr Starszy, tworzący jeszcze do niedawna wyłącznie w drewnie, dopiero poznał arkana sztuki obrabiania piaskowca, tym niemniej stworzony przez niego monument nie odstaje pod względem jakości wykonania i poziomu artystycznego od dzieł wcześniejszych. Artysta przygotował najpierw rysunkowe projekty pomnika (znany jest rysunek ujęcia strony północnej), następnie szkice rzeźbiarskie (do 1945 w zbiorach Reimanna znajdowało się terakotowe bozzetto figury Maryi Immaculaty) i na tej podstawie rozpoczął realizację zamówienia.

Klahr nigdy nie ujrzał swojego jak się miało okazać ostatniego ukończonego (i największego pod względem gabarytów[1]) dzieła na przeznaczonym dla niego miejscu. Zmarł 9 marca 1742, niedługo przed ustawieniem monumentu w rynku, gdzie stoi on bez większych zmian do dziś.

Kompozycja

Pomnik ma formę otoczonego bogato zdobioną balustradą, wysokiego na niemal siedem metrów obelisku składającego się z masywnego, szerokiego cokołu i spoczywającego na nim smukłego filaru. Jego kompozycja zawiera liczne elementy trynitarne: poziomy przekrój obu części obelisku jest w przybliżeniu trójkątem (co sprawia, że figura ma trzy strony) a na każdym z jego trzech poziomów znajdują się trzy (nie licząc figury Maryi) naturalnej wielkości rzeźby, rozmieszczone symetrycznie w rogach przekroju na pierwszych dwóch poziomach.

Większości figur nadano typową dla baroku pozę egzaltowanego kontrapostu – postacie wydają się być zastygłe w ruchu, dynamiczne, co podkreślają ich skręcone wokół własnej osi sylwetki, odchylone głowy, mocno pofałdowane szaty. Cechuje je także przeważnie pogodny wyraz twarzy – praktycznie każda wyrzeźbiona przez Klahra postać uśmiecha się mniej lub bardziej wyraźnie, jeżeli tylko pasuje to do tematyki dzieła.

Na pofalowanej barierze otaczającej właściwą część pomnika stoją rzeźby świętych[2]:

  • Łukasza Ewangelisty (po lewej) z wołem u stóp oraz księgą i paletą z trzema pędzlami w prawej dłoni. Był malarzem i lekarzem, legenda przypisuje mu autorstwo pierwszego portretu Matki Bożej. Jest patronem malarzy, artystów i lekarzy.
  • Jana Ewangelisty (z prawej) – u jego stóp siedzi orzeł trzymający w dziobie kałamarz, sam święty w lewej dłoni dzierży księgę na której widnieje data 1740, najprawdopodobniej określająca rok wykonania figury. Autor Apokalipsy, z krzyża Jezus powierzył mu opiekę nad swoją Matką. Patron 27 profesji, między innymi teologów, pisarzy i aptekarzy.
  • Antoniego Padewskiego (z tyłu) w habicie franciszkańskim, z księgą w prawej dłoni. Wykładał filozofię na uniwersytecie w Bolonii, znany z wygłaszania żarliwych kazań. Patron małżeństw, narzeczonych, orędownik ludzi i rzeczy zaginionych.

Dwaj ostatni to patroni fundatora.

Na konsolach przy podstawie filaru znajdują się z kolei figury trzech postaci o doniosłym znaczeniu dla Matki Bożej:

  • św. Joachima (z lewej), ojca Maryi, przedstawionego jako pasterza z laską, u którego stóp stoi baranek. Patron rodziców i dziadków.
  • św. Anny (z prawej), matki Maryi, z księgą (często prezentowana podczas uczenia córki czytania).
  • św. Józefa (z tyłu), oblubieńca Matki Bożej, ze stałym atrybutem – siekierką. Parton cieśli, drwali i rzemieślników.

W centralnym punkcie pomnika, pomiędzy podstawą filaru (gdzie akcja toczy się na Ziemi) a jego szczytem (odpowiadającym Niebu), na konsoli z kartuszem herbowym fundatora, Klahr umieścił postać Maryi Immaculaty z wieńcem dwunastu gwiazd apokaliptycznych wokół głowy. Matka Boża, ze złożonymi rękoma skierowanymi w lewą stronę i głową odchyloną do tyłu w prawo, depcze półksiężyc, co stanowi wyraz przekonania o supremacji wiary katolickiej nad islamem.

Pod figurą Maryi, w środkowej części cokołu, znajduje się jedyny świecki element rzeźby – tablica fundacyjna. Zawiera ona chronostych z datą 1745. Treść jej tekstu przetłumaczona z łaciny brzmi:

Łaciński oryginał: Tłumaczenie:

Deo trI = VnI
VIrgInI sIne Labe ConCeptae
Iosepho VerbI InCaranatI nVtrItIo
sanCtIsqVe sVIs patronIs eXstrVI feCIt et erIgI
VrbIs hVIVs FaVtor InsIgnIs gratsVs patrIae patrICIVs
per 32 annos
CaesarIs bInI regInae VnIVs
ConsILIarIVs ratIonarIVs, et LogoraphVs
Ioannes AntonIVs ReICheL
post fata orate pro eo.

Bogu w Trójcy Jedynemu
Dziewicy bez zmazy poczętej,
Józefowi żywicielowi Słowa Wcielonego,
Swym świętym patronom ufundował i wzniósł ten pomnik
Miasta tego dobrodziej, obdarzony godnością patrycjusza przez wdzięczną ojczyznę,
przez 32 lata
dwóch ceszy i jednej królowej
radca prawny i urzędnik
Jan Antoni Reichel
Po śmierci módlcie się za niego.

Figura Boga Ojca.

Na szczycie obelisku, symbolicznie przedstawiającym niebo, na zwieńczonej krzyżem (symbolem zbawienia) kuli ziemskiej zasiadają: po prawej – Bóg Ojciec, ukazany jako stateczny mężczyzna z berłem w lewej dłoni; po lewej, po prawicy Ojca – Jezus Chrystus, wyobrażony postacią półnagiego młodego mężczyzny. Nieco niżej widnieje dopełniający Trójcę Świętą znak Ducha Świętegogołębica. Ojciec i Syn wspólnie podtrzymują swymi prawymi dłońmi koronę zawieszoną nad głową Immaculaty. Takie przedstawienie koronacji Maryi Niepokalanie Poczętej w chwili wniebowzięcia stanowi często powtarzający się motyw sztuki doby kontrreformacji – odpowiedź na kwestionowanie przez dużą część kościołów protestanckich specjalnego statusu Matki Boskiej w doktrynie Kościoła Katolickiego.

Bliźniaczo podobny motyw Trójcy Świętej wieńczy ołtarz główny kościoła parafialnego w Lądku. Autor jego koncepcji, Michael Ignatius Klahr (syn Klahra Starszego) dokonał bezpośredniego zapożyczenia z twórczości ojca.

Jako całość pomnik stanowi powszechnie występujące w epoce baroku theatrum sacrum – spektakl wyznania wiary odgrywany przez umieszczonych na nim świętych, jak i również znak czuwania Opatrzności nad miastem.

Michael Klahr Starszy pozostawił po sobie jeszcze jedno dzieło, o którym przypuszcza się, że mogło pierwotnie wchodzić w skład projektu pomnika (lub też miało stanowić element wystroju należącej do niego kamienicy). Jest to znajdująca się obecnie w Galerii Muzealnej im. Michaela Klahra Starszego figura Mater Dolorosa. Domysły co do pierwotnego przeznaczenia rzeźby wspiera jej stylistyczne podobieństwo do figur ostatecznie umieszczonych w monumencie.

Odnawianie

Figura św. Antoniego, za nią inskrypcja z 1873.

Na tylnej części cokołu wyryto w języku niemieckim następującą inskrypcję:

Renovirt durch
die Stadt Landeck
1873,

co sugeruje, że pomnik został w tamtym okresie odremontowany.

Prace konserwacyjne przeprowadzono także w 1988[3].

Najbliższe otoczenie pomnika zmieniło się kilkakrotnie. Przed II wojną światową figura stanowiła element ogrodzonego, porośniętego trawą i obsadzonego trzema drzewami klombu[4]. Taki stan rzeczy utrzymał się na pewno co najmniej do roku 1969[5]. Na podstawie zdjęcia z roku 1979 stwierdzić można, że klomb zlikwidowano a ogrodzenie pomnika zredukowano do oryginalnej balustrady[6]. Po remoncie nawierzchni rynku w 2001 okrągły obszar wokół figury wyłożono charakterystycznymi 'kocimi łbami' oraz wykonano składające się z ozdobnych słupków i łańcuchów ogrodzenie tego obszaru.

Ostatnią renowację (sfinansowaną ze środków samorządu wojewódzkiego na wniosek gminy) pomnik przeszedł w 2008. W jej trakcie zniszczeniu uległ szczyt krzyża wieńczącego całą figurę (odpadł przy czyszczeniu i rozbił się na cztery fragmenty), konieczne okazało się sporządzenie nowego. Pozostałości oryginalnego elementu stały się częścią prezentującej historię Lądka Zdroju ekspozycji, którą można zwiedzać w Galerii Muzealnej im. Michaela Klahra Starszego znajdującej się w rynkowej kamienicy mieszczącej dawniej pracownię autora. Remont zwieńczyła uroczystość ponownego poświęcenia figury przez biskupa Ignacego Deca 21 grudnia 2008[7].

Bibliografia

  • Katalog wystawy pod red. Wojciecha Gluzińskiego, Michał Klahr starszy i jego theatrum sacrum, Wyd. Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko, 1992
  • Broszura Poświęcenie odrestaurowanej figury wotywnej 'Trójcy Świętej' Michała Klahra, rozdawana przez Biuro Informacji Turystycznej Lądka Zdroju w dniu ponownego odsłonięcia pomnika, 21.12.2008. Autorka: Ewa Zadora
  • Marek Perzyński, Lądek Zdrój, Jaskinia Niedźwiedzia, zamek Javornik, kopalnia złota i okolice, Wyd. Wrocławski Dom Wydawniczy, Wrocław, 2005, ISBN 83-921271-0-2
  • Agnieszka Spiechowicz-Jędrys, Parafia Narodzenia NMP Lądek Zdrój, Wydawnictwo Ścieżki Wiary, Kraków, 2009

Zobacz też

Linki zewnętrzne