Rondo Jerzego Waszyngtona w Warszawie

Jerzego Waszyngtona
{{{nazwa oryginalna}}}
{{{jednostki}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo  Polska
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Poprzednie nazwy {{{poprzednie nazwy}}}
Plan
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]]
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Rondo Jerzego Waszyngtonawarszawskie rondo położone na Saskiej Kępie, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 631. W jego najbliższym otoczeniu znajduje się Stadion Narodowy, Park Skaryszewski im. Ignacego Jana Paderewskiego oraz założenie urbanistyczne z lat 60. XX wieku. Obecna nazwa Ronda upamiętnia Jerzego Waszyngtona (1732-1799), pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych[1]. Funkcjonowanie nazwy, stosowanej już od co najmniej pierwszych lat po II wojnie światowej[2], usankcjonowane zostało uchwałą Rady m.st. Warszawy z 26 czerwca 2000[3].

Układ

Rondo Waszyngtona. W tle Jarmark Europa na Stadionie Dziesięciolecia (listopad 2006)

Położone jest na styku ulic:

Jest to typowe rondo czterowlotowe, z okrągłą, dużą wyspą centralną. Wyspa przecięta jest torami tramwajowymi w osi alei Waszyngtona. Tramwaje dojeżdżają też do ronda prostopadłą do alei Waszyngtona aleją Zieleniecką. Wszystkie ulice w miejscu wlotu na rondo są dwujezdniowe.

Historia

Droga na Stadion Narodowy w czasie dnia otwartego (październik 2011). W tle widoczna zabudowa Ronda Waszyngtona

Miejsce początkowo zwano Placem Paryskim, następnie Placem Poniatowskiego. Około roku 1926 powstał projekt przedłużenia al. Księcia Poniatowskiego na Grochów. Elementem nowego ciągu komunikacyjnego miało być rondo u zbiegu z al. Zieleniecką. Miało ono być placem gwiaździstym, od którego odchodziłoby pięć ulic, czyli obecne al. Poniatowskiego, al. Zieleniecka, al. Waszyngtona, ul. Elsterska[a] i ul. Francuska. Koncepcja ta nie została ostatecznie zrealizowana, m.in. z uwagi na częste zmiany lokalizacji terenów wystawowych[4]. Przedwojenne mapy Warszawy sugerują jednak, że plan ten został zrealizowany, a od ronda odchodziło aż sześć ulic[b]. Z przedwojennych planów wynika również, że rondo (lub okrągły plac) ograniczone było dodatkowym okręgiem tworzonym między innymi przez ul. Galijską, a także istniejącą do dziś uliczką przy wejściu do Parku Paderewskiego[5][6]. Jednym z elementów przedwojennej zabudowy był drewniany dworek (wraz z sadem), który do połowy lat 30. XX wieku uniemożliwiał przejazd autobusów z ronda ulicą Francuską w głąb Saskiej Kępy[7].

Już po II wojnie światowej, w roku 1951 podjęta została decyzja o budowie kompleksu pracowni artystycznych w ramach inwestycji o charakterze monumentalno-zdobniczym. W nowych gmachach, oprócz pracowni, znaleźć miałyby się cztery sale wystawowe, magazyny, sklep Desy, sztukatornia i bar mleczny. Autorem projektu z charakterystyczną kolumnadą był Marek Leykam. Założenie zakładało zatem budowę monumentalnej bramy wjazdowej w stylu socrealistycznym do przedwojennej dzielnicy willowej. Ostatecznie projekt nie został jednak zrealizowany[8].

Zabudowa Ronda Waszyngtona powstała dopiero w latach 60., tuż przed tym, jak skrzyżowanie przekształcano w nowoczesny węzeł komunikacyjny. W 1962 powstał wieżowiec projektu Marka Leykama, a w latach 1960-1965 pojawiły się niskie budynki mieszkalne (z częścią handlową) na dwóch ćwierciach ronda (projekt Tadeusza Zielińskiego).

W 1967 rozpoczęto prace związane z przebudową ronda – poszerzono jezdnie, przesunięto przystanki, wprowadzono sygnalizację świetlną oraz wybudowano przejście podziemne. Likwidacji uległo połączenie z ul. Jakubowską[9]. W 1968, w wyniku kontynuacji prac modernizacyjnych, przesunięto pomnik Żołnierzy Radzieckich w głąb parku Skaryszewskiego, a znajdujące się przy nim mogiły przeniesiono na cmentarz przy ul. Żwirki i Wigury[10][11][12].

Najnowszym obiektem w pobliżu Ronda Waszyngtona jest Stadion Narodowy (2011), który stanął w niecce Stadionu Dziesięciolecia, oddanego do użytku w 1955[13]. Oddanie nowego stadionu związane było z przygotowaniami do Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej. Przed mistrzostwami wymienione zostały też chodniki[14] oraz asfalt na jezdni i torowisko tramwajowe[15].

Obiekty

Przebudowany wysokościowiec z lat 60. (pierwotnie projekt Marka Leykama)
  • Stadion Narodowy – stadion, który powstał w latach 2008-2011, w związku z polskimi przygotowaniami do organizacji mistrzostw Europy w piłce nożnej. Z uwagi na wysokość (70 m, z iglicą ok. 113 m[13]) obiekt wyraźnie góruje nad okoliczną niską zabudową. Poprzedni stadion, tj. Stadion Dziesięciolecia, przez 18 lat stanowił lokalizację targowiska znanego jako Jarmark Euopa[16].
  • Park Skaryszewski im. Ignacego Jana Paderewskiego – park utworzony w latach 1905-1916 według projektu Franciszka Szaniora. Znajduje się w nim wiele rzeźb (w tym dzieła przedwojenne) oraz miejsc pamięci[17]. Obiekt wpisany do rejestru zabytków[18].
  • Wieżowiec w al. Waszyngtona 2B – budynek z 1962-1963 zaprojektowany przez Marka Leykama. Był pierwszym wysokościowcem prawobrzeżnej Warszawy, a z uwagi na pierwotny wygląd (całkowicie przeszklone ściany od południa i północy) budził sensację. Stał się ilustracją hasła architektura polska w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN[19]. Uwarunkowania klimatyczne wymusiły ograniczenie przeszkleń o połowę, przez co obecny wygląd pozostaje daleki od pierwotnego zamysłu[20].
  • Budynki przy ul. Francuskiej 49 i al. Waszyngtona 2A – dwa bliźniacze budynki powstałe w latach 1960-1965 według projektu Tadeusza Zielińskiego. Znajdują się na poziomie nieco wyższym względem chodników. Razem tworzą rodzaj bramy prowadzącej z Ronda Waszyngtona w głąb Saskiej Kępy[21]. Od 1963 znajdujący się w jednym z budynków sklep Jubilera zdobiła mozaika ścienna wykonana przez Wandę Gosławską[22]. Praca została jednak zniszczona na początku lat 90. XX wieku. Z kolei wnętrze sklepu Cepelii zaprojektowane zostało przez Jana Kurzątkowskiego[23]. Budynek przy ul. Francuskiej 49 (wraz z charakterystycznym prześwitem[24]) należy do Spółdzielni Pracowników Kultury[25], zaś budynek przy al. Waszyngtona 2A do Własnościowej Spółdzielni Wspólny Dach[26]. Mieści się w nim m.in. Galeria Milano[27].

Rzeźby

Komunikacja

Rondo Waszyngtona jest ważnym węzłem komunikacyjnym, przez który przebiegają linie autobusowe i tramwajowe. W połowie 2012 roku pystanki tramwajowe miały tu linie: 7, 8, 9, 22, 24, 25 oraz linie autobusów miejskich: 102, 111, 117, 123, 138, 146, 147, 158, 166, 507, 509, 517, 521, E-5, N14, N22, N24, N64, N72. Liczne są również autobusy prywatnych przewoźników, z których większość jeździ przez Otwock albo Mińsk Mazowiecki.

Jeden z wariantów rozbudowy warszawskiego metra zakłada powstanie stacji Waszyngtona umiejscowionej pod rondem w ramach planowanej w przyszłości III linii[31].

  1. Elsterska jest jedyną spośród wymienionych, która nie posiada bezpośredniego połączenia z Rondem Waszyngtona.
  2. Oprócz Elsterskiej także Jakubowska
  1. Patronic ulic. Jerzy Waszyngton (1732 – 1799). kulturalna.warszawa.pl. [dostęp 1 września 2012].
  2. Np.: Niedaleka przyszłość ronda Wszyngtona. „Stolica”. VIII (9), s. 7, 01.03.1953. Warszawa: Naczelna Rada Odbudowy m. st. Warszawy. 
  3. Rondo Waszyngtona. twoja-praga.pl. [dostęp 10 października 2012].
  4. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 27. ISBN 83-915407-0-7.
  5. Plan m. st. WARSZAWY. mapywig.org, 1935?. [dostęp 10 października 2012].
  6. PLAN M. ST. WARSZAWY. mapywig.org, 1934. [dostęp 10 października 2012].
  7. Bronisław Kopczyński: Przy lampce naftowej. W: Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 61.
  8. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 99-100. ISBN 83-915407-0-7.
  9. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 113-115. ISBN 83-915407-0-7.
  10. Warszawa – Pomnik Żołnierzy Armii Czerwonej. sztuka.net. [dostęp 10 października 2012].
  11. Krystyna Krzyżakowa. Rondo Waszyngtona w niedalekiej przyszłości. „Stolica”. XXII (19), s. 2, 07.05.1967. Warszawa: RSW "Prasa". 
  12. Krystyna Krzyżakowa. Nowe oblicze Alei Poniatowskiego i Ronda Waszyngtona. „Stolica”. XXIII (20), s. 2-3, 19.05.1968. Warszawa: RSW "Prasa". 
  13. a b Stadion Narodowy. stadionnarodowy.org.pl. [dostęp 1 września 2012].
  14. Na 10 dni przed Mistrzostwami w Piłce Nożnej Euro 2012 jesteśmy gotowi na przyjęcie gości i kibiców. zdm.waw.pl, 2012-05-29. [dostęp 1 września 2012].
  15. Informacje dla mediów. zdm.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].
  16. Agnieszka Kowalska: 30 września. Kupcy opuszczają koronę Stadionu. gazeta.pl, 2007-12-30. [dostęp 1 września 2012].
  17. O parku. zom.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].
  18. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 czerwca 2012 r. – woj. mazowieckie (Warszawa). nid.pl, 2012-06-30. [dostęp 29 sierpnia 2012].
  19. Magdalena Piwowar, Grzegorz Piątek, Jarosław Trybuś: SAS. Ilustrowany atlas architektury Saskiej Kępy. Centrum Architektury, 2012, s. 16. ISBN 978-83-934574-0-3.
  20. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 114. ISBN 83-915407-0-7.
  21. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 114-115. ISBN 83-915407-0-7.
  22. Artyści plastycy okręgu warszawskiego ZPAP 1945-1970. Słownik biograficzny. Warszawa: Okręg Warszawski ZPAP, 1972.
  23. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 17. ISBN 83-915407-0-7.
  24. Tomasz Urzykowski: Tędy wchodzi się na Saską Kępę. Chcą zabudować prześwit. gazeta.pl, 2012-01-13. [dostęp 21 września 2012].
  25. O Spółdzielni Pracowników Kultury – NASZE ZASOBY. sbmpk.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].
  26. Waszyngtona 2a. twoja-praga.pl. [dostęp 1 września 2012].
  27. Galeria Milano. milano.arts.pl. [dostęp 5 września 2012].
  28. Tomasz Urzykowski: Nie ma pieniędzy na odlanie z brązu słynnej "Sztafety". gazeta.pl, 2011-03-07. [dostęp 2 września 2012].
  29. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 143. ISBN 83-915407-0-7.
  30. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa. Warszawa: Murator, 2001, s. 124-125. ISBN 83-915407-0-7.
  31. METRO III linia. siskom.waw.pl. [dostęp 1 września 2012].

Bibliografia

Linki zewnętrzne