SMS Cöln (1916)

SMS Cöln
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Blohm & Voss, Hamburg
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 5 października 1916
 Kaiserliche Marine
Wejście do służby 17 stycznia 1918
Los okrętu samozatopiony 21 czerwca 1919
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 7486 t
Długość 155,5 m
Szerokość 14,2 m
Zanurzenie 6,01 m
Napęd
turbiny parowe, 31 000 KM
Prędkość 27,5 węzła
Zasięg 5500 Mm przy 12 w.
Uzbrojenie
8 dział kal. 150 mm
3 działa plot. kal. 88 mm
4 wyrzutnie torped kal. 600 mm
do 200 min morskich

SMS Cöln – niemiecki krążownik lekki (według oryginalnej nomenklatury mały krążownik – kleiner Kreuzer) z okresu I wojny światowej, pierwsza jednostka typu Cöln. Został zwodowany 5 października 1916 w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu. Jego budowę zakończono ponad rok później w styczniu 1918. Wraz z siostrzanym "Dresdenem" były ostatnimi dwoma krążownikami lekkimi zbudowanymi dla Kaiserliche Marine: osiem siostrzanych okrętów zostało złomowanych na różnych etapach budowy. Krążowniki tego typu były powiększoną i ulepszoną wersją typu Königsberg .

Okręt był drugim w historii Kaiserliche Marine noszącym tę nazwę, pierwszy "Cöln" został zatopiony w czasie pierwszej bitwy koło Helgolandu w 1914. Wszedł do służby we flocie niemieckiej dziesięć miesięcy przed zakończeniem I wojny światowej. W rezultacie tego jego służba była krótka i nie brał udziału w walkach. Uczestniczył w operacjach floty w pobliżu Norwegii, mających na celu zaatakowanie brytyjskich konwojów do Skandynawii, ale nie doszło do spotkania wroga i jednostki wróciły do portu. Krążownik miał uczestniczyć w ostatniej próbie nawiązania walki w ostatnich dniach wojny, ale bunt w Wilhelmshaven zmusił admirałów Reinharda Scheera i Franza von Hippera do odwołania operacji. Okręt został internowany w Scapa Flow i 21 czerwca 1919 samozatopiony przez niemiecką załogę wraz z innymi okrętami na rozkaz kontradmirała Ludwiga von Reutera. Podczas gdy wiele jednostek zostało podniesionych z dna, "Cöln" nigdy nie został wydobyty i zezłomowany.

Opis konstrukcji

Osobny artykuł: krążowniki typu Cöln.

"Cöln" miał 155,5 m długości całkowitej (149,8 m na konstrukcyjnej linii wodnej), szerokość 14,2 m oraz zanurzenie 6,01 m na dziobie a 6,43 m na rufie, przy wyporności pełnej 7486 ton[1]. Jego system napędowy składał się z dwóch zespołów turbin parowych typu Marine o łącznej mocy 31 000 KM zasilanych przez osiem kotłów typu Marine opalanych węglem oraz sześć podobnych, opalanych paliwem płynnym. Zapewniał on prędkość maksymalną 27,5 węzła i zasięg około 5500 mil przy prędkości ekonomicznej 12 węzłów[2].

Krążownik był uzbrojony w osiem dział 15 cm SK L/45 na pojedynczych podstawach. Dwa działa były umieszczone obok siebie na pokładzie nadbudówki dziobowej (co odróżniało go od pozostałych jednostek typu[1]), cztery były ulokowane na śródokręciu - po dwa na burcie, dwa w superpozycji na rufie[3]. Działa te strzelały pociskami o wadze 45,3 kg z prędkością wylotową 820 m/s. Przy maksymalnym kącie podniesienia 30° miały donośność 17 600 m[4]. Zapas amunicji wynosił 1040 pocisków, po 130 na działo. "Cöln" był także uzbrojony w trzy działa przeciwlotnicze 8,8 cm L/45 zamontowane na śródokręciu za kominami, jedno z nich zostało zdemontowane w 1918[1]. Uzbrojenie jednostki uzupełniały cztery (po dwie na burcie) zainstalowane na pokładzie na śródokręciu pojedyncze obrotowe wyrzutnie torpedowe kal. 60 cm z zapasem ośmiu torped[2]. Okręt mógł także przewozić do 200 (według innego źródła 120[2]) min morskich. Krążownik był zabezpieczony burtowym pasem pancernym o grubości 60 mm na śródokręciu. Wieża dowodzenia miała ściany pancerne o grubości 100 mm. Płyty pokładu pancernego miały grubość 60 mm[1].

Służba

"Cöln" został zamówiony pod prowizoryczną nazwą "Ersatz Ariadne" (jako następca zatopionego w 1915 roku krążownika pancernopokładowego "Ariadne"). Jego stępkę położono w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu w 1915 (numer stoczniowy 247). Został zwodowany 5 października 1916, wszedł do służby 17 stycznia 1918[1].

Po wejściu do linii pod dowództwem Ericha Raedera (17 stycznia 1918 – październik 1918) "Cöln" i później "Dresden" dołączyły do głównych sił floty[5][6]. Zostały przydzielony do II Grupy Rozpoznawczej, wraz z krążownikami "Königsberg", "Pillau", "Graudenz", "Nürnberg" i "Karlsruhe"[7]. Okręty brały udział w operacji głównych sił floty w rejonie Norwegii w dniach 23-24 kwietnia 1918. I i II Grupy Rozpoznawcze, wraz z 2 Flotyllą Torpedowców, miały zaatakować silnie broniony brytyjski konwój do Norwegii, reszta floty niemieckiej płynęła w odwodzie[8]. Niemcom nie udało się zlokalizować konwoju, który w rzeczywistości przepłynął akwen dzień przed wyjściem z portów floty niemieckiej. W rezultacie admirał Reinhard Scheer przerwał operację i wrócił do portu[9].

W październiku "Cöln" wraz z resztą II Grupy Rozpoznawczej miał prowadzić ostatni atak na brytyjską flotę. "Cöln", "Dresden", "Pillau" i "Königsberg" miały atakować statki handlowe w estuarium Tamizy podczas gdy reszta Grupy miała bombardować cele we Flandrii by odciągnąć brytyjską Grand Fleet[7]. Dowódca floty, Großadmiral Reinhard Scheer, zamierzał nie zważając na ewentualne straty zadać jak najwięcej ciosów brytyjskiej flocie by uzyskać lepszą pozycję negocjacyjną dla Niemiec[10]. Rankiem 29 października 1918 został wydany rozkaz wypłynięcia z Wilhelmshaven kolejnego dnia. W nocy 29 października marynarze z pancernika "Thüringen", a później z innych okrętów zbuntowali się przeciwko tej, w istocie samobójczej, misji[11]. Niepokoje zmusiły Hippera i Scheera do anulowania operacji[12]. Gdy cesarz Wilhelm II został poinformowany o sytuacji powiedział "Nie mam już marynarki"[13].

Po kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 większość okrętów głównych sił niemieckich, pod dowództwem kontradmirała Ludwiga von Reutera, została internowana w brytyjskiej bazie marynarki w Scapa Flow. "Cöln" znajdował się wśród internowanych jednostek[12]. W czasie podróży do brytyjskiej bazy kapitan powiadomił dowódcę floty że jedna z turbin parowych okrętu ma uszkodzony skraplacz. Reuter rozkazał innemu krążownikowi lekkiemu pozostać z uszkodzoną jednostką w razie gdyby ta wymagała holowania[14]. Pomimo problemów z napędem krążownik dotarł do portu, jako ostatni w szyku niemieckim[15]. Flota pozostawała zakładnikiem w czasie negocjacji, które zakończyły się traktatem wersalskim. W trakcie pobytu na internowaniu Ludwig von Reuter coraz wyraźniej zdawał sobie sprawę, że powrót choćby części powierzonych mu okrętów do kraju jest niemożliwy. W związku z tym i w obliczu zbliżającego się dnia wygaśnięcia obowiązywania zawieszenia broni, niemiecki dowódca zdecydował się postąpić zgodnie z rozkazem cesarza, mówiącym, że żaden niemiecki okręt nie może się dostać w ręce wroga[16]. Rankiem 21 czerwca brytyjska flota opuściła Scapa Flow by przeprowadzić manewry. O 11:20 Reuter przekazał rozkaz do swoich jednostek[17]. "Cöln" zatonął o 13:50 i nigdy nie został podniesiony i zezłomowany, w przeciwieństwie do większości okrętów[1]. Jego wrak leży do dziś na dnie Scapa Flow, na głębokości około 30 metrów. Jest popularnym obiektem wśród nurków[18].

  1. a b c d e f Gröner, s. 142–143
  2. a b c Trubicyn, s. 62–63
  3. Gardiner & Gray, s. 163
  4. Gardiner & Gray, s. 140
  5. Hildebrand, Röhr i Steinmetz, s. 182
  6. Herwig, s. 205
  7. a b Woodward, s. 116
  8. Halpern, s. 418
  9. Halpern, s. 419
  10. Tarrant, ss. 280–281
  11. Tarrant, ss. 281–282
  12. a b Tarrant, s. 282
  13. Herwig, s. 252
  14. van der Vat, s. 119
  15. van der Vat, ss. 128–129
  16. Freivogel, cz. I
  17. Herwig, s. 256
  18. Wood, s. 86

Bibliografia

  • Zvonimir Freivogel. Koniec potęgi morskiej Cesarskich Niemiec. Samozatopienie Hochseeflotte w Scapa Flow. „Okręty Wojenne”. 41 (6/2000) i 46 (1/2001). ISSN 1231-014X. 
  • Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. Band 1: Panzerschiffe, Linienschiffe, Schlachtschiffe, Flugzeugträger, Kreuzer, Kanonenboote. München: Bernard & Graefe Verlag, 1982. ISBN 3-7637-4800-8.
  • С. Б. Трубицын: Легкие крейсера Германии. (S. B. Trubicyn: Liegkije kriejsiera Giermanii). Sankt-Petersburg: 1997.
  • Lawson Wood: The Bull & The Barriers: The Wrecks of Scapa Flow. Stroud: Tempus Publishing, 2002. ISBN 0-7524-1753-3.