SMS Salamander (1861)

SMS Drache
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa fregata pancerna
Typ Drache
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Stabilimento Tecnico Triestino, Triest
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki luty 1861
Wodowanie 22 sierpnia 1861
 Cesarstwo Austrii
Wejście do służby maj 1862
 K.u.K. Kriegsmarine
Wycofanie ze służby 18 marca 1883
Los okrętu Złomowany, 1895-96
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2869 t (standardowa)
3160 t (maksymalnie)
Długość 70,1 m
Szerokość 13,94 m
Zanurzenie 6,3-6,8 m
Napęd
2-cylindrowa maszyna parowa,
1 śruba,
4 opalane węglem kotły parowe
1842-2060 KM
ożaglowanie
Prędkość 10,5-11 węzłów
Uzbrojenie
1862:
10 armat 48-funtowych
18 armat 24-funtowych

1867:
10 armat kal. 178 mm
2 armaty kal. 51 mm
Opancerzenie
Burty: 115 mm
Załoga 346

SMS Salamanderfregata pancerna typu Drache zbudowana dla Marynarki Wojennej Imperium Austriackiego w latach 60. XIX wieku. Położenie stępki pod okręt odbyło się w lutym 1861, wodowanie w sierpniu, a ukończenie w maju 1862 roku. W czasie II wojny o Szlezwik w 1864 roku okręt pozostał na Adriatyku, podczas gdy pozostałe okręty zostały wysłane na Morze Północne w celu wsparcia Prus. Dwa lata później Prusy i Włochy wspólnie zaatakowały Austrię w czasie wojny prusko-austriackiej. W lipcu „Salamander” wziął udział w zwycięskiej bitwie pod Lissą, podczas której Austriacy pokonali silniejszą flotę włoską. Natychmiast po wojnie został przezbrojony w silniejsze działa. Później niewiele używany, ze względu na zmniejszenie budżetu na marynarkę wojenną, został skreślony z rejestru floty w 1883 roku i był używany jako nawodny magazyn min morskich. Został zezłomowany w latach 1895-96.

Konstrukcja

Główny artykuł: Okręty pancerne typu Drache.

SMS[a] „Salamander” został zamówiony w odpowiedzi na dwa okręty pancerne typu Formidabile, które Włochy kupiły od Francji w 1860 roku[1][2][3]. Miał 62,78 m długości między pionami i 70,1 m długości całkowitej. Jego szerokość wynosiła 13,94 m, a zanurzenie od 6,3 do 6,8 m. Wypierał 2869 ton standardowo i 3160 ton maksymalnie. Okręt posiadał poziomą 2-cylindrową maszynę parową, która napędzała pojedynczą śrubę za pomocą pary dostarczanej przez cztery opalane węglem kotły parowe. Dym uchodził przez pojedynczy komin. Układ napędowy miał moc 1842-2060 KM i zapewniał prędkość 10,5-11 węzłów. Na potrzeby długich rejsów okręt został wyposażony w trzy maszty i takielunek barku. Załoga składała się z 346 oficerów i marynarzy[3][4].

Okręt był pancernikiem bateryjnym i był uzbrojony w 10 48-funtowych ładowanych odprzodowo armat gładkolufowych i 18 24-funtowych gwintowanych armat ładowanych odprzodowo. Działa te umieszczone były w furtach wzdłuż burt okrętu. W 1867 roku uzbrojenie zostało wymienione na 10 ładowanych odprzodowo dział gwintowanych Armstrong kal. 178 mm i 2 brązowe, ładowane odprzodowo gwintowane działa kal. 51 mm. Fregata była wyposażona w taran. „Salamander” posiadał pas opancerzenia o grubości 115 mm, wykonany z kutego żelaza[4].

Służba

Stępka pod „Salamndra” została położona w lutym 1861 roku w stoczni Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście. Okręt został zwodowany 20 lub 22 sierpnia 1861 i ukończony w maju 1862 roku[5]. W trakcie II wojny o Szlezwik „Salamander” i jego siostrzany okręt, „Drache”, pozostały na Adriatyku w celu obrony austriackego wybrzeża, podczas gdy austriacka eskadra została wysłana na Morze Północne w celu wsparcia Prus[6]. W czerwcu 1866 roku Włochy wypowiedziały wojnę Austrii, rozpoczynając trzecią wojnę o niepodległość. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęła się również wojna prusko-austriacka[7]. Kontradmirał Wilhelm von Tegetthoff, dowódca austriackiej floty, natychmiast zarządził mobilizację. Kiedy okręty zostały w pełni obsadzone, rozpoczęły się ćwiczenia w Fasanie[8]. 27 czerwca Tegetthoff przeprowadził swoją flotę pod Ankonę w celu wyciągnięcia włoskiej floty z jej bazy, ale włoski dowódca admirał Carlo di Persano nie zdecydował się podjąć walki[9].

Bitwa pod Lissą

Główny artykuł: Bitwa pod Lissą.

16 lipca Persano wyprowadził swoją flotę z Ankony i skierował się w stronę wyspy Lissa, do której dotarł dwa dni później. Razem z główną flotą złożoną z 12 okrętów pancernych, pod wyspę przybyły również transportowce z zaokrętowanymi 3000 żołnierzami[7]. Następne dwa dni Włosi spędzili bombardując austriackie pozycje i nieskutecznie próbując wysadzić desant[10]. Między 17 a 19 lipca Tegetthoff otrzymał kilka telegramów informujących o włoskim ataku, lecz na początku uważał je za fałszywe, wierząc, że miały one za zadanie wyciągnięcie austriackiej floty z jej baz w Puli i Wenecji. Dopiero rankiem 19 lipca zrozumiał, że Lissa rzeczywiście jest włoskim celem i poprosił o pozwolenie na atak[11]. Gdy flota Tegetthoffa przybyła w okolice Lissy 20 lipca, włoskie okręty ustawione były w szyku do kolejnej próby lądowania. Włosi podzieleni byli na trzy grupy, z których tylko dwie mogły skoncentrować się na czas, by przeciwstawić się Austriakom[12]. Tegetthoff uformował swoje okręty pancerne w szyk klinowy, z Salamandrem na lewej flance; drewniane okręty z drugiego i trzeciego dywizjonu podążyły za nimi w takich samych formacjach[13].

W trakcie formowania szyku swoich okrętów, Persano przeniósł się ze swojego okrętu flagowego, „Re d'Italia”, na „Affondatore”. To spowodowało przerwę we włoskiej formacji i Tegetthoff skorzystał z okazji, by rozdzielić włoską flotę, i rozpocząć walkę na bliski dystans. Przepłynął przez wyrwę, ale nie udało mu się staranować żadnego nieprzyjacielskiego okrętu, przez co musiał zawrócić i podjąć jeszcze jedną próbę[14]. „Salamander” i dwie inne jednostki z lewego skrzydła, „Habsburg” i „Kaiser Max”, zaatakowały włoskie okręty z prowadzącego dywizjonu, „Principe di Carignano”, „Castelfidardo” i „Ancona”[15]. W czasie walk na bliski dystans Salamander podjął nieudaną próbę staranowania niezidentyfikowanego włoskiego okrętu[16].

Po zatonięciu „Re d'Italia” włoska flota zaczęła wycofywać się z walki z płonącym Palestro, który został później zniszczony przez wybuch magazynu, zostającym z tyłu. Persano przerwał bitwę i, mimo że wciąż miał przewagę liczebną nad Austriakami, nie zdecydował się przeprowadzić kontrataku jego zdemoralizowanymi siłami. Ponadto jego flocie kończyły się amunicja i węgiel. Włosi, a następnie Austriacy, zaczęli się wycofywać; Tegetthoff postanowił oddalić się na bezpieczny dystans, by nie ryzykować utraty swojego sukcesu. Po zapadnięciu zmroku obie floty kierowały się już w stronę swoich baz w Ankonie i Puli[17]. Mimo, iż w czasie bitwy „Salamander” został trafiony 35 razy[18], Włosi nie zdołali poważnie uszkodzić ani jego, ani żadnego innego austriackiego okrętu pancernego[19].

Dalsza służba

Po powrocie do Puli, Tegetthoff utrzymywał swoją flotę na północnym Adriatyku, gdzie prowadziły działania rozpoznawcze przeciwko możliwemu włoskiemu atakowi. Jednak włoskie okręty nigdy się nie pojawiły, a 12 sierpnia oba państwa podpisały rozejm w Cormons. To zakończyło walki i doprowadziło do traktatu wiedeńskiego w 1866 roku. Pomimo, że Austriacy pokonali Włochów w bitwach pod Lissą i Custozą, sami zostali doszczętnie pobici przez Prusy pod Sadową. W rezultacie Austria, która w 1867 na mocy ugody austriacko-węgierskiej stała się Austro-Węgrami, zmuszona była oddać Włochom Wenecję[20]. Każda połowa monarchii dualistycznej mogły zawetować decyzje drugiej części, przez co, ze względu na brak zainteresowania Węgrów ekspansją morską, znacząco ograniczono budżet na marynarkę wojenną[4]. Jednym z natychmiastowych skutków wojny było rozbrojenie i wycofanie ze służby znacznej ilości austriackich okrętów[21].

Przeprowadzono skromną modernizację floty, polegają przede wszystkim na wymianie uzbrojenia na okrętach pancernych na działa gwintowane. Budżet na rok 1867 przewidywał fundusze na modernizację w pierwszej kolejności dwóch najstarszych okrętów we flocie - „Drache” i „Salamandra”[22]. W latach 1867-1868 oba okręty zostały przezbrojone w nowe, ładowane odprzodowo gwintowane działa: 10 kal. 178 mm i dwa brązowe kal. 51 mm[5]. Do 1875 roku rola Salamandra została zredukowana do stacjonarnego okrętu obronnego[23]. Do roku 1883 jego drewniana burta zbutwiała na tyle, że nie był już zdolny do żeglugi. Ponadto został opanowany przez karaluchy, przez co stał się nienadający do zamieszkania dla załogi[24]. 18 marca 1883 roku został skreślony z rejestru marynarki wojennej i przebudowany na hulk. W tej konfiguracji służył przez ponad dekadę jako magazyn min morskich, zanim został zezłomowany w latach 1895-96[4].

  1. "SMS" oznacza "Seiner Majestät Schiff", czyli po niemiecku "Okręt Jego Wysokości"
  1. Pawlik 2003 ↓, s. 6.
  2. Sondhaus 1994 ↓, s. 6-7.
  3. a b Silverstone 1984 ↓, s. 17.
  4. a b c d Gardiner 1979 ↓, s. 267.
  5. a b Silverstone 1984 ↓, s. 17, 26.
  6. Greene i Massignani 1998 ↓, s. 210.
  7. a b Sondhaus 1994 ↓, s. 1.
  8. Wilson 1896 ↓, s. 228.
  9. Wilson 1896 ↓, s. 216-218.
  10. Wilson 1896 ↓, s. 221-224.
  11. Wilson 1896 ↓, s. 229-230.
  12. Wilson 1896 ↓, s. 223-225.
  13. Wilson 1896 ↓, s. 230-231.
  14. Wilson 1896 ↓, s. 232-235.
  15. Hale 1911 ↓, s. 245.
  16. Wilson 1896 ↓, s. 243.
  17. Wilson 1896 ↓, s. 238-241, 250.
  18. Greene i Massignani 1998 ↓, s. 253.
  19. Wilson 1896 ↓, s. 245.
  20. Sondhaus 1994 ↓, s. 1-3.
  21. Sondhaus 1994 ↓, s. 8.
  22. Sondhaus 1994 ↓, s. 10.
  23. Dislère 1877 ↓, s. 11.
  24. Sondhaus 1994 ↓, s. 78.

Bibliografia

  • Paul Dislère: Die Panzerschiffe der neuesten Zeit. Pula: Druck und Commissionsverlag von Carl Gerold's Sohn, 1877. OCLC 25770827. (niem.)
  • Robert Gardiner: Conway's All the World's Fighting Ships: 1860–1905. Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.)
  • Jack Greene, Alessandro Massignani: Ironclads at War: The Origin and Development of the Armored Warship, 1854–1891. Pennsylvania: Da Capo Press, 1998. ISBN 0-938289-58-6. (ang.)
  • John Richard Hale: Famous Sea Fights From Salamis to Tsu-shima. Boston: Little, Brown, & Company, 1911. OCLC 747738440. (ang.)
  • Georg Pawlik: Des Kaisers Schwimmende Festungen: die Kasemattschiffe Österreich-Ungarns. Wiedeń: Neuer Wissenschaftlicher Verlag, 2003. ISBN 978-3-7083-0045-0. (niem.)
  • Paul H. Silverstone: Directory of the World's Capital Ships. Nowy Jork: Hippocrene Books, 1984. ISBN 0-88254-979-0. (ang.)
  • Lawrence Sondhaus: The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918. West Lafayette: Purdue University Press, 1994. ISBN 978-1-55753-034-9. (ang.)
  • Herbert Wrigley Wilson: Ironclads in Action: A Sketch of Naval Warfare from 1855 to 1895. Londyn: S. Low, Marston and Company, 1896. OCLC 1111061. (ang.)