SM U-4 (1908)

SM U-4
ilustracja
Klasa okręt podwodny
Typ U-3
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Friedrich Krupp Germaniawerft, Kilonia
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 12 marca 1907
Wodowanie 20 listopada 1908
 K.u.K. Kriegsmarine
Wejście do służby 29 sierpnia 1909
Los okrętu przekazany Francji i złomowany w 1920
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

240 ton
300 ton
Długość 42,29 m
Szerokość 4,3 m
Zanurzenie 3,81 m
Napęd
2 dwusuwowe 4-cylindrowe silniki naftowe o łącznej mocy 600 KM (450 kW),
2 silniki elektryczne o łącznej mocy 320 KM (240 kW),
2 śruby
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

12 węzłów
8,5 węzła
Zasięg powierzchnia: 1200 Mm przy 12 w.
zanurzenie: 40 Mm przy 3 w.
Uzbrojenie
1 × 37 mm (od 1915)
Wyrzutnie torpedowe 2 × 450 mm
Załoga 21

SM U-4 lub U-IVokręt podwodny typu U-3, zbudowany dla Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine, w której służył przed i w czasie I wojny światowej. U-4 został zbudowany przez stocznię Germaniawerft w Kilonii w ramach porównawczej oceny projektów obcych okrętów podwodnych.

Budowę okrętu zaakceptowano w 1906 roku, a zaczęła się ona w marcu roku 1907. Okręt został zwodowany w sierpniu 1908 roku i przyholowany z Kilonii do Puli w styczniu 1909 roku. Podwójny kadłub sztywny miał 42 metry długości, a okręt wypierał 240 ton na powierzchni i 300 ton w zanurzeniu. Konstrukcja okrętu powodowała kłopoty z zanurzaniem, ale zostały one złagodzone poprzez modyfikacje kiosku i sterów głębokości w pierwszych latach służby. Pierwotnie uzbrojenie składało się z dwóch wyrzutni torpedowych z zapasem trzech torped, ale w 1915 roku dodane zostało działo pokładowe.

Okręt został wprowadzony do służby w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej we wrześniu 1909 roku i do rozpoczęcia I wojny światowej służył jako jednostka szkolna, czasami wykonując nawet 10 rejsów miesięcznie. Na początku wojny był jednym z czterech sprawnych austro-węgierskich okrętów podwodnych. W czasie pierwszego roku wojny U-4 przeprowadził kilka nieudanych ataków na okręty wojenne i zdobył kilka mniejszych statków na prawie pryzu. W lipcu 1915 roku U-4 odniósł swój największy sukces, torpedując i zatapiając włoski krążownik pancerny „Giuseppe Garibaldi”, największy okręt trafiony przez niego w czasie wojny.

W połowie maja 1917 roku U-4 wziął udział udział w rajdzie na siły blokujące cieśninę Otranto, który zapoczątkował bitwę w cieśninie Otranto. W oddzielnej akcji w tym samym miesiącu U-4 zatopił swój drugi największy statek, włoski transportowiec wojska „Perseo”. Jego ostatni sukces przyszedł w lipcu 1917 roku, kiedy zatopił francuski holownik. Łącznie U-4 zatopił 12 statków o łącznym tonażu 18 264 GRT. Był najdłużej służącym okrętem podwodnym w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej, został przekazany Francji w ramach reparacji wojennych i złomowany w 1920 roku.

Projekt i budowa

U-4 został zbudowany w ramach projektu K.u.K. Kriegsmarine, przeprowadzenia badań porównawczych konstrukcji zagranicznych okrętów podwodnych. W konkursie wzięły udział projekty Simona Lake'a, Germaniawerft i Johna Hollanda[1]. Dowództwo marynarki austro-węgierskiej zamówiło budowę U-4 (oraz jego bliźniaczego okrętu U-3) w stoczni Germaniawerft w Kilonii w 1906 roku[2]. Stępka pod okręt została położona 12 marca 1907 w doku nr 136[3], a wodowanie odbyło się 20 listopada 1908 roku[4][a]. Po ukończeniu został przeholowany przez Gibraltar do Puli[5], gdzie dotarł 19 kwietnia 1909 roku[4].

Konstrukcja

U-4 był ulepszoną wersją projektu Germaniawerft pierwszego U-Boota Kaiserliche Marine, SM U-1[2], i posiadał podwójny kadłub sztywny z wewnętrznymi zbiornikami balastowymi. Dzięki szczegółowym testom z użyciem modelów okrętu, inżynierom Germaniawerft udało się ulepszyć konstrukcję kadłuba[5].

Okręt miał 42,3 metra długości, 4,3 metra szerokości i 3,81 metra zanurzenia[5]. Wypierał 240 ton na powierzchni i 300 ton w zanurzeniu[6]. Załoga składała się z 21 oficerów i marynarzy[5]. Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 4-cylindrowe, dwusuwowe silniki naftowe[5][6] o łącznej mocy 600 KM[6], zaś pod wodą poruszały się dzięki dwóm silnikom elektrycznym[5] o łącznej mocy 320 KM[6]. Poruszający dwoma śrubami układ napędowy zapewniał prędkość 12 węzłów na powierzchni i 8,5 węzła w zanurzeniu[5]. Zasięg wynosił 1200 Mm przy prędkości 12 węzłów na powierzchni i 40 Mm przy prędkości 3 węzłów pod wodą[5]. U-4 został wyposażony w dwie wyrzutnie torpedowe na dziobie i mógł przenosić łącznie trzy torpedy[5].

Służba

Czas pokoju

Po przybyciu do Puli w kwietniu 1909 roku, 29 sierpnia okręt został wprowadzony do służby w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej jako SM U-4[7]. W czasie testów porównawczych okazało się, że okręt ma problemy z zanurzaniem i sterowaniem[1]. By przeciwdziałać tym problemom kilka razy zmieniono kształt i wielkość kiosków, usunięto przednie stery głębokości oraz dodano nieruchomą płetwę rufową[1][b]. Pomiędzy 1910 a 1914 rokiem okręt służył jako jednostka szkolna i odbywał nawet do 10 rejsów miesięcznie[7].

I wojna światowa

1914-1916

Na początku wojny U-4 był jednym z czterech sprawnych austro-węgierskich okrętów podwodnych[8]. 27 września 1914 roku okręt rozpoczął działania rozpoznawcze z bazy w Kotorze pod dowództwem Linienschiffsleutnanta Hermanna Jüstela[9][10]. 17 października U-4 zaatakował krążownik „Waldeck-Rousseau”, ale francuski okręt zdołał uciec bez poważnych uszkodzeń[11]. Pod koniec listopada U-4 zdobył na prawie pryzu 13-tonowy albański statek „Fiore del Mar” u wybrzeży Czarnogóry[12][13]. W następnym miesiącu U-4 otrzymał swój pierwszy zestaw radiokomunikacyjny[9].

Następnym sukcesem U-4 było zajęcie trzech czarnogórskich łodzi 19 lutego 1915 roku[9]. Rudolf Singule, który stał się najskuteczniejszym dowódcą okrętu[12], objął dowództwo w kwietniu 1915 roku[10][c]. Mniej więcej w tym samym czasie okręt został wyposażony w szybkostrzelne działo pokładowe kal. 37 mm[9]. 24 maja w Zatoce Drińskiej U-4 nieskutecznie zaatakował włoski krążownik typu Lombardia[9]. 9 czerwca załoga okrętu wykryła brytyjski krążownik „Dublin” eskortujący konwój wzdłuż wybrzeża Czarnogóry. Pomimo osłony sześciu niszczycieli, U-4 był w stanie storpedować krążownik w pobliżu San Giovanni de Medua[14]. W wyniku ataku na „Dublinie” zginęło 12 marynarzy[15], ale uszkodzony krążownik zdołał dotrzeć bezpiecznie z powrotem do portu[14].

18 lipca U-4 natknął się na kilka włoskich okrętów ostrzeliwujących instalacje kolejowe w Dubrowniku. Singule wybrał na cel krążownik pancerny „Giuseppe Garibaldi” i rozkazał wystrzelić torpedy[14]. „Giuseppe Garibaldi”, o wyporności 7234 ton, największy okręt zatopiony przez U-4[12], zatonął z 53 marynarzami; 525 przeżyło[9]. W sierpniu U-4 został wysłany na poszukiwania swojego siostrzanego okrętu, U-3[9], który został zatopiony 13 sierpnia przez francuski niszczyciel „Bisson”[4]. W listopadzie U-4 przeprowadził nieudany atak na brytyjski krążownik typu Topaze[9]. Na początku grudnia okręt przechwycił dwa małe albańskie statki w Zatoce Drińskiej[9]. 10-tonowy „Pagapallo” został zatopiony[16], a „Godavje” przejęty na prawie pryzu[17]. Później tego samego miesiąca na U-4 zainstalowano nowe peryskopy i żyrokompas. 3 stycznia 1916 roku, operując w pobliżu Zatoki Drińskiej, U-4 przejął albański statek „Halil” i zatopił dwie mniejsze jednostki[18].

Na początku lutego U-4 zatopił 475-tonowy francuski patrolowiec „Jean Bart”, około 11 km na południowy zachód od przylądka Laghi, w pobliżu Durazzo[19]. Pięć dni później U-4 przeprowadził nieudany atak na brytyjski krążownik typu Birmingham[9]. 26 i 27 marca okręt brał udział w poszukiwaniu zaginionego okrętu podwodnego SM U-24[9][d]. Trzy dni później U-4 zatopił za pomocą ładunków wybuchowych brytyjski szkuner „John Pritchard Of Carnar” w pobliżu wyspy Andipaksos[21]. W lipcu U-4 został wyposażony w nowe działo pokładowe kal. 66 mm L/26[22], takie samo jakie było przeznaczone dla budowanych w tym czasie okrętów podwodnych typu U-20[23].

2 sierpnia U-4 nie trafił torpedami we włoski krążownik typu Nino Bixio, a trzy dni później sam był celem nieudanego ataku torpedowego z wrogiego okrętu podwodnego. Tydzień później U-4 zatopił w pobliżu Brindisi włoski szkuner „Ponte Maria” i ponownie uniknął ataku nieprzyjacielskiego okrętu podwodnego. Dwa dni później, 14 sierpnia, U-4 zakończył swój pracowity miesiąc sierpień atakując brytyjski parowiec „Inverbervie” w pobliżu przylądka Nau[22][e]. Około dwóch miesięcy później U-4 zatopił włoski tankowiec „Margaretha” na pozycji 40°01′00″N 17°44′00″E/40,016667 17,733333. „Margaretha”, pierwotnie „Atilla”, należący do kompanii J.M. Lennard & Sons, zatonął 13 października bez strat w ludziach[26] [27].

1917-1918

Na początku maja 1917 roku U-4 zatopił na Morzu Jońskim włoski parowiec „Perseo”, drugi największy zatopiony przez niego statek[12]. Mimo, że „Perseo” służył w tym czasie jako transportowiec wojska, w czasie ataku 4 maja obyło się bez ofiar[28]. W połowie maja 1917 roku U-4 odegrał pomocniczą rolę w rajdzie na siły blokujące cieśninę Otranto, który zapoczątkował bitwę w cieśninie Otranto. W nocy z 14 na 15 maja austro-węgierskie krążowniki „Helgoland”, „Saida” i „Novara” zaatakowały dryftery, które rozstawiały sieci zagrodowe, zatapiając 14, uszkadzając 5 i biorąc 72 jeńców[29][f]. Niszczyciele „Csepel” i „Balaton” jednocześnie zostały wysłane by zaatakować włoskie transportowce kursujące pomiędzy Włochami a Valoną i zatopiły włoski niszczyciel oraz kilka statków zaopatrzeniowych. U-4, rozmieszczony w pobliżu Valony, był częścią sił złożonych z trzech okrętów podwodnych, których zadaniem było przechwycenie brytyjskich i włoskich okrętów, zmierzających by odeprzeć atak; pozostałymi jednostkami były austro-węgierski U-27 (przypisany do patrolowania akwenu od Brindisi do Kotoru) i niemiecki UC-25 (przeznaczony do postawienia pola minowego w pobliżu Brindisi). 15 maja eskadra brytyjskich krążowników oraz włoskich i francuskich niszczycieli dołączyła się do walki z austro-węgierskimi krążownikami. W czasie walki uszkodzonych zostało kilka okrętów po obu stronach. W rezultacie rajdu blokada dryfterów została przesunięta na południe i utrzymywana jedynie za dnia; ważny sukces dla Państw Centralnych. U-4 nie przeprowadził żadnych ofensywnych działań w czasie rajdu i bitwy[29].

30 maja w pobliżu Korfu U-4 zatopił francuski statek pasażerski SS „Italia”, który był używany przez francuską marynarkę jako statek abordażowy[30]. 19 czerwca U-4 uzyskał potrójne zwycięstwo, zatapiając w pobliżu Tarentu francuskie parowce „Edouarde Corbière” i „Cefira” oraz grecki statek „Kerkyra”[22][31]. 12 lipca U-4 zatopił swoją ostatnią ofiarę, francuski holownik „Berthilde” w pobliżu przylądka Stilo. We wrześniu okręt otrzymał nowe nadburcie na kiosku[22].

U-4 zawinął do Puli po raz ostatni 1 listopada 1918 roku i pozostał tam już do końca wojny. Został przekazany Francji w ramach reparacji wojennych i złomowany w 1920 roku[22]. U-4 był najdłużej służącym okrętem podwodnym w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej[5] i zatopił statki o łącznym tonażu 18 264 GRT[10][12].

Dowódcy[10]

  • Lothar Leschanowsky (sierpień - wrzesień 1910, kwiecień - wrzesień 1911)
  • Rudolf Singule (wrzesień 1912 - lipiec 1913)
  • Hermann Jüstel (lipiec 1913 - kwiecień 1915)
  • Edgar Wolf (kwiecień 1915)
  • Rudolf Singule (kwiecień 1915 - listopad 1917)
  • Franz Rzemenowsky von Trautenegg (listopad 1917 - listopad 1918)
  1. W książce The German Submarine War, 1914-1918 autorzy R.H. Gibson i Maurice Prendergast podają, że okręt został zwodowany w 1909 roku[2]
  2. Te same modyfikacje przeprowadzono w siostrzanym okręcie U-4, U-3
  3. Singule objął dowodzenie U-4 po raz drugi; pierwszy raz dowódcą był w okresie od września 1912 do lipca 1913 roku
  4. Austro-węgierski okręt podwodny U-24 był tak naprawdę niemieckim UC-12, który operował pod austro-węgierską banderą[8]. UC-12, przybrzeżny podwodny stawiacz min, zatonął 12 marca 1916 roku, kiedy załoga postawiła dziesiątą minę, która była wadliwa i wybuchła, zatapiając okręt z całą załogą[20]
  5. Sieche twierdzi, że „Inverbervie” został zatopiony przez U-4 tego dnia[22]. Haworth podaje, że poza jednym brytyjskim, nie było żadnego innego statku o nazwie „Inverbervie”. Według Helgasona „Inverbervie” został albo zatopiony przez U-4 albo 14 września 1916 roku przez minę postawioną przez niemiecki podwodny stawiacz min SM UC-14, co zgadza się z wersją podaną przez Hawortha[24][25]
  6. Joseph Watt, dowódca brytyjskiego dryftera „Gowan Lea”, został nagrodzony później Krzyżem Wiktorii za odmowę poddania się jednemu z austro-węgierskich krążowników
  1. a b c Gardiner 1985 ↓, s. 340.
  2. a b c Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 384.
  3. Baumgartner & Sieche The Austro-Hungarian Submarine Force (tłumaczenie na język angielski z książki Die Schiffe der k.(u.)k. Kriegsmarine im Bild Erwin Sieche) [dostęp 16 marca 2017]
  4. a b c Sieche 1980 ↓, s. 19.
  5. a b c d e f g h i j Gardiner 1985 ↓, s. 342-343.
  6. a b c d Sieche 1980 ↓, s. 17.
  7. a b Sieche 1980 ↓, s. 19-20.
  8. a b Gardiner 1985 ↓, s. 341.
  9. a b c d e f g h i j k Sieche 1980 ↓, s. 20.
  10. a b c d Guðmundur Helgason: WWI U-boats: k.u.k. U4 (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 23 marca 2017].
  11. Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 69.
  12. a b c d e Guðmundur Helgason: Ships hit by k.u.k. U4 (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 23 marca 2017].
  13. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Fiore del Mar (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 23 marca 2017].
  14. a b c Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 70.
  15. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Dublin (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 15 marca 2017].
  16. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Pagapallo (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 30 marca 2017].
  17. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Gojavadje (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 30 marca 2017].
  18. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Halil (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 30 marca 2017].
  19. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Jean Bart II (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 31 marca 2017].
  20. Dwight R. Messimer: Verschollen: World War I U-boat Losses. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 2002, s. 249. ISBN 978-1-55750-475-3. OCLC 231973419. (ang.)
  21. Sieche 1980 ↓, s. 20-21.
  22. a b c d e f Sieche 1980 ↓, s. 21.
  23. Gardiner 1985 ↓, s. 343-344.
  24. Inverbervie (ang.). W: Miramar Ship Imdex [on-line]. R.B. Haworth.
  25. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Inverbervie (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 1 kwietnia 2017].
  26. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Margaretha (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 1 kwietnia 2017].
  27. Margaretha (ang.). W: Miramar Ship Imdex [on-line]. R.B.Haworth.
  28. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Perseo (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 1 kwietnia 2017].
  29. a b Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 254-255.
  30. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Italia (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 3 kwietnia 2017].
  31. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Kerkyra (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 3 kwietnia 2017].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • Guðmundur Helgason: WWI U-boats: k.u.k. U4 (ang.). W: German and Austrian U-boats of World War I - Kaiserliche Marine - Uboat.net [on-line].