Salmanasar V

Ten artykuł dotyczy Salmanasara V. Zobacz też: innych władców Asyrii o tym imieniu.

Salmanasar V (akad. Salmānu-ašarēd, biblijny Salmanasar, Salmanassar) – król Asyrii, syn i następca Tiglat-Pilesera III; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 5 lat[1]. Jego rządy datowane są na lata 726 - 722 p.n.e.[2]

Imię

Rodzime, akadyjskie imię tego władcy brzmi Salmānu-ašarēd[3] i znaczy "Bóg Salmanu jest pierwszy/najważniejszy"[4]. W transliteracji z pisma klinowego zapisywane ono było zazwyczaj mdSILIM-ma-nu-MAŠ lub mSILIM-man-MAŠ[3]. Imię to było oficjalnym imieniem tego władcy, przyjętym przez niego po objęciu tronu asyryjskiego[5]. Wcześniej, jako następca tronu, znany był on pod imieniem Ulūlāju[5] lub Ulūlāja[2], pochodzącym od ulūlu - nazwy miesiąca w którym się urodził[6]. Pod tym właśnie imieniem, a nie oficjalnym imieniem tronowym, występuje on niekiedy w późniejszych źródłach pisanych[5].

W Biblii, w której władca ten wzmiankowany jest w 2 Księdze Królewskiej[7], jego imię Salmānu-ašarēd uległo zniekształceniu i zapisywane było w następujący sposób:

imię Salmānu-ašarēd
w zapisie biblijnym
miejsce w Biblii
2 Krl 17:3 2 Krl 18:9
zapis hebrajski w Kodeksie Leningradzkim שַׁלְמַנְאֶסֶר /shal·man·'e·ser/[8] שַׁלְמַנְאֶסֶר /shal·man·'e·ser/[9]
zapis grecki w Septuagincie σαλαμανασαρ /salamanasar/[10] σαλαμανασσαρ /salamanassar/[11]
zapis łaciński w Wulgacie Salmanassar[12] Salmanassar[13]

W polskich przekładach Biblii imię tego władcy zapisywane jest zwykle Salmanasar lub Salmanassar:

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Krl 17:3[14] 2 Krl 18:9[15]
Biblia Gdańska Salmanasar Salmanaser
Biblia Poznańska Salmanasar Salmanasar
Biblia Warszawsko-Praska Salmanassar Salmanassar
Biblia Tysiąclecia Salmanassar Salmanassar
Biblia Warszawska Salmanasar Salmanasar
Przekład Nowego Świata Salmanasar Salmanasar

Panowanie

Salmanasar V jest jednym z niewielu władców asyryjskich, o których posiadamy informacje jeszcze z czasów, gdy był następcą tronu. W Kalchu odnaleziono szereg listów wysłanych przez niego (występuje w nich pod imieniem Ulūlāju) do swego ojca, króla Tiglat-Pilesera III[5]. Z listów tych wynika, iż zaangażowany był on w sprawy dotyczące krajów położonych na zachód od Asyrii. Jako następcy tronu podporządkowani mu byli najważniejsi asyryjscy urzędnicy, a do jego obowiązków należało m.in. zabezpieczenie dostaw śniegu do pałacu, zapewnienie bezpieczeństwa królowej i ochrona zagranicznych wysłanników w ich drodze do asyryjskiej stolicy[5].

O krótkich rządach Salmanasara V wiadomo jest niewiele. Według przekazu biblijnego (2 Krl 17:3-6) najechać miał on królestwo Izraela. Powodem wojny miała być polityka Ozeasza, króla Izraela, który odmówił płacenia trybutu Asyrii i sprzymierzył się z Egiptem. W odpowiedzi Salmanasar V zaatakował królestwo Izraela, pojmał jego władcę Ozeasza i zdobył stolicę kraju Samarię, deportując jej mieszkańców:

Przeciwko niemu [tj. Ozeaszowi] wyruszył Salmanassar, król asyryjski, a Ozeasz poddał się mu i płacił mu daninę. Lecz król asyryjski wykrył spisek Ozeasza. Ozeasz bowiem wysłał posłów do króla egipskiego, So, i nie przysyłał daniny królowi asyryjskiemu, jak każdego roku. Wtedy król asyryjski pojmał go i zamknął w więzieniu. Król asyryjski najechał cały kraj, przyszedł pod Samarię i oblegał ją przez trzy lata. W dziewiątym roku [panowania] Ozeasza król asyryjski zdobył Samarię i zabrał Izraelitów w niewolę do Asyrii, i przesiedlił ich do Chalach, nad Chabor - rzekę Gozanu, i do miast Medów[16]

Biblia Tysiąclecia (2 Księga Królewska 17:3-6)

Zdobycie Samarii przez Salmanasara V wzmiankowane jest również w jednej z kronik nowobabilońskich[6][17]. Data tego wydarzenia nie jest pewna, choć niektórzy uczeni wskazują na rok 722 p.n.e.[6].

Ululaja - król Babilonii

Po śmierci swego ojca, Tiglatpilesara III, Salmanasar V przejął nie tylko tron Asyrii, lecz również tron Babilonii. Jako władca babiloński wymieniony jest on w Babilońskiej liście królów A, która podaje, iż panować miał on przez 5 lat[18]. Warte odnotowania jest, iż w liście tej Salmanasar V nie występuje pod swoim imieniem tronowym, lecz pod imieniem Ulūlāia[2].

Śmierć

Okoliczności towarzyszące śmierci Salmanasara V i przejęciu tronu asyryjskiego przez Sargona II, najprawdopodobniej uzurpatora, nie są znane. Jedna z kronik nowobabilońskich stwierdza jedynie, iż "(w) piątym roku (swego panowania), w miesiącu ṭebētu, Salmanasar (V) spotkał swe przeznaczenie [tj. zmarł]. Przez pięć lat Salmanasar (V) panował nad Akkadem [tj. Babilonią] i Asyrią. Dwunastego dnia miesiąca ṭebētu Sargon (II) wstąpił na tron Asyrii"[17]. Nie jest wykluczone, iż pod koniec panowania Salmanasara V wybuchła w Asyrii rewolta. Jeden z późniejszych dokumentów asyryjskich wspomina bowiem, iż nałożył on podatki na miasta (np. Aszur), które tradycyjnie zwolnione były od ich płacenia[6]. To mogło wywołać niezadowolenie i wybuch buntu, który kosztować mógł Salmanasara V życie.

  1. Asyryjska lista królów, kopia C, IV 26-27; A.K. Grayson, Königslisten..., s. 115.
  2. a b c A.K. Grayson, Königslisten..., s. 134.
  3. a b H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon..., s. 585.
  4. hasło ašaridu, The Assyrian Dictionary, tom 1 (A/2), The Oriental Institute, Chicago 1968, s. 417.
  5. a b c d e H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon..., s. 586.
  6. a b c d hasło Shalmaneser V, w: G. Leick, Who's Who..., s. 147.
  7. hasło Shalmaneser na stronie www.blueletterbible.org
  8. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 17 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  9. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  10. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 17 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  11. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  12. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 17 - tekst żródłowy
  13. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst żródłowy
  14. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 17:3 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-07-02].
  15. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 18:9 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-07-02].
  16. Biblia Tysiąclecia (2 Księga Królewska, rozdział 17)
  17. a b J-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 194-195.
  18. Babilońska lista krolów A, IV 9; A.K. Grayson, Königslisten..., s. 93.

Bibliografia

  • H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon der Assyriologie, tom XI (Prinz, Prinzessin - Samug), Walter de Gruyter, Berlin - New York 2006-2008, s. 585-587.
  • J-J. Glassner, Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004.
  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
  • hasło Shalmaneser V, w: G. Leick, Who's Who in the Ancient Near East, London and New York 2002, s. 147.

Zobacz też

Szablon:Władca-Asyria Szablon:Władca-Babilon