Silezaur

{{{nazwa łacińska}}}[1]
ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Silesaurus opolensis

Silezaur (Silesaurus) – rodzaj archozaura z kladu Dinosauriformes, którego szczątki odnaleziono w odkrywce iłów górnotriasowych w Krasiejowie nieopodal Ozimka w powiecie opolskim ziemskim w Polsce. Obejmuje jeden gatunekSilesaurus opolensis, którego nazwa oznacza „śląski jaszczur spod Opola”. Jest znany z około 20 szkieletów, co sprawia, że jest jednym z najlepiej poznanych dinozauromorfów.

W literaturze popularnej często opisywany był jako najstarszy na świecie dinozaur, jednak – choć Jerzy Dzik nie wykluczył jego przynależności do Dinosauria – obecnie jest uznawany za przedstawiciela Dinosauriformes (kladu obejmującego dinozaury i ich najbliższych krewnych) i wraz z Eucoelophysis za takson siostrzany do Dinosauria[2][3]. Ocenia się, że żył około 230 mln lat temu, we wczesnym karniku[2].

Znaczenie odkrycia, niezależnie od wspomnianych kontrowersji, polega na tym, że gad ten reprezentuje jedną z najstarszych form linii wiodącej bezpośrednio do dinozaurów (prawdopodobnie ptasiomiednicznych, choć niektórzy uważają, że był bazalnym ogniwem pomiędzy Ornithischia a prozauropodami[2]). Było to zwierzę roślinożerne, wysokości ponad 1 m, a długości według różnych szacunków od 1,6 do 2,2 m, zaopatrzone w dziób na czubku żuchwy. W czasie biegu dwunożne, w trakcie żerowania raczej czworonożne.

Nazwę nadano mu dla uczczenia miejsca odnalezienia – okolic Opola na Górnym Śląsku. Odkrycia tego dokonał prof. Jerzy Dzik z Polskiej Akademii Nauk podczas studenckiego obozu naukowego na terenie kopalni odkrywkowej.

Rekonstrukcje silezaura można oglądać w muzeach w Krasiejowie oraz w Muzeum Ewolucji PAN w Warszawie, w którym znajdują się także oryginalne kości.

Paleoekologia

Na stanowisku paleontologicznym w Krasiejowie, w obrębie skał górnego triasu w dwóch pokładach, napotkano masowe nagromadzenia dużych fragmentów szkieletów jeziornych i lądowych kręgowców sprzed około 230 mln lat. Szczątki silezaura występują w obu pokładach kostnych (zwłaszcza w górnym) wraz z bogatą fauną innych kręgowców. Oprócz około 20 szkieletów Silesaurus odnaleziono tam również liczne skamieniałości płazów z grupy labiryntodontów (Metoposaurus, Cyclotosaurus) oraz fitozaurów Paleorhinus, aetozaurów z rodzaju Stagonolepis i rauizuchów Teratosaurus). Odkryto także sfenodonty, ryby, bezkręgowce i rośliny. Krasiejowskie znaleziska tych rodzajów są przeważnie znacznie bardziej kompletne od okazów znalezionych w innych lokalizacjach[4].

Filogeneza

Kladogram za Ezcurra, 2006[3]

Ornithodira
|--Pterosauromorpha
|  |
|  `--Pterosauria
`--Dinosauromorpha
      |--Lagerpeton
      `--Dinosauriformes
           |--Marasuchus
           `--+--Pseudolagosuchus
              `--+--Silesaurus
                 `--+--Eucoelophysis
                    `--Dinosauria
                         |--Saurischia
                         |   |--Herrerasauridae
                         |   `--Eusaurischia
                         |       |--Theropoda
                         |       `--Sauropodomorpha
                         `--Ornithischia
  1. {{{nazwa łacińska}}}, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c J. Dzik, T. Sulej. A review of the early Late Triassic Krasiejów biota from Silesia, Poland. „Palaeontologia Polonica”. 64, 2007. 
  3. a b M. D. Ezcurra. A review of the systematic position of the dinosauriform archosaur Eucoelophysis baldwini Sullivan & Lucas, 1999 from the Upper Triassic of New Mexico, USA. „Geodiversitas”, s. 649–684, 2006 (ang.). 
  4. J. Dzik, T. Sulej, A. Kaim, R. Niedźwiedzki. Późnotriasowe cmentarzysko kręgowców lądowych w Krasiejowie na Śląsku Opolskim. „Przegląd Geologiczny”, s. 226–235, 2000. 

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  1. J. Dzik. A new Paleorhinus fauna in the early Late Triassic of Poland. „Journal of Vertebrate Paleontology”, s. 625–627, 2001 (ang.). 
  2. J. Dzik. A beaked herbivorous archosaur with dinosaur affinities from the early Late Triassic of Poland. „Journal of Vertebrate Paleontology”, s. 556–574, 2003. DOI: 10.1671/A1097 (ang.). 

Szablon:Bibliografia stop