Sosnowiec Główny

Sosnowiec Główny
Ilustracja
Zabytkowy budynek dworca na stacji
(widok od strony ul. 3 Maja)
Państwo  Polska
Miejscowość Sosnowiec
Lokalizacja {{{lokalizacja}}}
Zarządca PKP PLK
Data otwarcia 24 sierpnia 1859[1]
Data zamknięcia {{{data zamknięcia}}}
Poprzednie nazwy Sosnowice
- (1859-1900)
Sosnowiec
- (1901-1914)
Sosnowice Warschauer Bahnhof
- (1914-1918)
Sosnowiec Warszawski
- (1918-1930)
Sosnowiec Północny
- (1931-1939)
- (1945-1950)
Sosnowitz Nord
- (1935-1945)[2]
Rodzaj {{{rodzaj}}}
Dane techniczne
Liczba peronów 2
Liczba krawędzi
peronowych
3
Kasy T
Linie kolejowe
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
[{{{www}}} Strona internetowa]
Portal Portal Transport szynowy

Sosnowiec Głównystacja kolejowa w Sosnowcu, będąca jedną z najważniejszych w województwie śląskim, usytuowana w ścisłym centrum miasta, przy ulicy 3 Maja. Postała ona 24 sierpnia 1859 w ramach połączenia linii Kolei Warszwsko-Wiedeńskiej i Kolei Górnośląskiej jako duża stacja graniczna, która z biegiem czasu dała swój początek miastu Sosnowcu. Stanowi ona również węzeł kolejowy, z którego linie odchodzą w kierunku Katowic, Warszawy Centralnej oraz Tunelu. Odjeżdżają z niej pociągi wszystkich kategorii, w tym Twoich Linii Kolejowych i Express InterCity, a także pociągi międzynarodowe[2][3].

Stacja przynależy do Zakładu Linii Kolejowych PKP Polskich Linii Kolejowych w Sosnowcu[4].

Historia

Tablica upamiętniająca bitwę w Sosnowcu, jaka miała miejsce podczas powstania styczniowego na dworcu
Widok na dworzec główny w Sosnowcu (po prawej). Zdjęcie z przełomu lat 60. i 70. XX w.

Geneza i powstanie stacji

Początki sosnowieckiej stacji wiążą się z budową linii Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W dniu 25 listopada 1838 zostało powołane Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, które rozpoczęło budowę linii kolejowej łączącej Warszawę z Granicą (obecnie Sosnowiec Maczki; pierwotnie planowano ukończenie linii w Niwce). Budowę linii, mimo kłopotów organizacyjno-finansowych, ukończono etapami pod Zarządem Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej 5 kwietnia 1848, kiedy to oddano do użytku odcinek Ząbkowice – Granica[5][6].

Pomysł połączenia sieci Kolei Górnośląskiej i Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej przez Sosnowiec pojawił się już w 1854 ze względu na duże natężenie istniejącego szlaku przez Granicę, który prowadził dalej do granicy z Cesarstwem Austrii. W wyniku porozumienia obydwu spółek w czerwcu 1858 rozpoczęto budowę połączenia tych dwóch sieci kolejowych (odcinek Ząbkowice – Szopienice przez Sosnowiec), które miało na celu skrócenie czasu podróży między Cesarstwem Rosyjskim a Królestwem Prus. Po zakończeniu prac, na odcinku Sosnowiec – Szopienice 24 sierpnia 1859 uroczyście otwarto połączenie między Ząbkowicami a Katowicami. Po uruchomieniu tego połączenia większość ruchu towarowego między Prusami a Królestwem Polskim zamiast przez Maczki kierowano przez Sosnowiec i dzięki temu w 1868 stacja w Sosnowcu przyjmowała 25 razy więcej towarów oraz 3 razy więcej pasażerów niż stacja Granica[1][7][8].

Stacja ta powstała w ówczesnej wsi Sosnowice jako duża stacja graniczna wraz z komora celną i obiektami technicznymi. Budynek dworca oddano do użytku w tym samym roku co całą stację, czyli w 1859. Zabytkowy, piętrowy budynek w stylu neoklasycystycznym z parterowymi dobudowami ciągnącymi się wzdłuż peronu wzniesiono prawdopodobnie według projektu włoskiego architekta Henryka Marconiego. Plan budynku wzorowany był na projekcie gmachu Dworca Wiedeńskiego w Warszawie. W wyglądzie dworca dominują formy klasycystyczne. W dworcu mieściły się poczekalnie 1., 2. i 3. klasy, pokoje dla dostojnych osób, ekspedycja celna, biuro paszportowe i lokale mieszkalne, a także restauracja. Oprócz dworca wybudowano też perony, bocznice, magazyny oraz parowozownię[8][9][10][6][11].

Powstanie tej stacji dało początek szybkiemu rozwojowi Sosnowca, dzięki czemu wokół stacji powstały obiekty użyteczności publicznej (w tym banki, hotele i placówki handlowo-usługowe) oraz obiekty mieszkalne, co doprowadziło do tego, iż Sosnowiec w 1902 otrzymał prawa miejskie od cara Mikołaja II[9][11].

Stacja podczas powstania styczniowego

Podczas powstania styczniowego, nocą z 6 na 7 lutego 1963 na stacji rozegrała się bitwa pomiędzy polskimi powstańcami i posterunkiem rosyjskim. Powstańcy użyli wtedy uzbrojonego pociągu by wyruszyć z Maczek do Sosnowca, dokonując przerzutu żołnierzy w okolice Sielca, po czym zaatakowali i zdobyli sosnowiecki dworzec oraz komorę celną[12][9].

Lata międzywojenne

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 stacja Sosnowiec Główny przeszła we władanie polskiej administracji. W latach międzywojennych na sosnowieckiej stacji zaszły istotne zmiany. W 1922 oddano do użytku łącznik między stacjami Sosnowiec Główny a Sosnowiec Południowy, dzięki czemu główna stacja w Sosnowcu stała się węzłem kolejowym. W 1927 przy prostokątnej parowozowni urządzono warsztaty naprawcze wagonów, a dwa lata później wybudowano nową, wachlarzową lokomotywownię z obrotnicą[13].

Lata powojenne

Po II wojnie światowej stację przyporządkowano Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w Katowicach. W latach 50. XX w. na stacji pojawiły się pierwsze pociągi elektryczne. Decyzję o elektryfikacji linii Warszawa – Katowice przez Sosnowiec Główny zapadła w połowie 1948. Plany elektryfikacji tej linii argumentowano koniecznością usprawnienia ruchu pasażerskiego i towarowego. Elektryfikacja ta przebiegała etapami, z czego odcinek Gliwice – Katowice – Sosnowiec Główny – Łazy zelektryfikowano 1 czerwca 1957[14].

Na przełomie lat 60. i 70. XX w. w ramach przebudowy Śródmieścia Sosnowca wyburzono część budynku dworca od strony północno-wschodniej, gdzie w latach 60. XX w. znajdowała się sala gimnastyczna. W miejscu wyburzonego fragmentu dworca wzniesiono gmach Centrum Obliczeniowego Informatyki Kolejowej PKP (obecnie gmach PKP Informatyki). Przebudowano również halę główną dworca, gdzie umieszczono wejście do przejścia podziemnego prowadzącego na drugą stronę miasta oraz na perony stacji kolejowej[6][11][10].

W latach 1997-2002 dworzec uległ dalszym przeobrażeniom w ramach kolejnego projektu przebudowy Śródmieścia na 100-lecie miasta. W pierwszym etapie zostały wyremontowane i odnowione wnętrza oraz fasada budynku. W drugim wykonano pasaż handlowy łączący ul. Modrzejowską z Osiedlem Kilińskiego po drugiej stronie torów, a także uporządkowano obszar wokół dworca oraz kościoła kolejowego[6][10].

Zabytkowy budynek dworca na stacji Sosnowiec Główny 21 czerwca 2005 stał się jednym z obiektów Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, zrzeszających obiekty turystyki industrialnej[15]. Był on też w późniejszym czasie jednym z obiektów, w których corocznie organizowano Industriadę. Ostateczne dworzec ten skreślono ze szlaku w listopadzie 2012 głównie z powodu braku atrakcji na dworcu, a ponadto obiekt nie posiadał oferty merytorycznej, był zamknięty dla podróżnych, a także Polskie Koleje Państwowe jako właściciel nie był zainteresowany obiektem jako elementem Szlaku Zabytków Techniki. Dworzec ten z tych powodów źle wpływał na markę Szlaku Zabytków Techniki, jednakże z drugiej strony Urząd Miasta Sosnowca było bardzo zaangażowany w organizację Industriady na stacji[16].

PKP Polskie Linii Kolejowe S.A. w lipcu 2014 ogłosił przetarg na remont peronów na stacji. Przetarg ten zakładał wymianę nawierzchni oraz progów peronów, a także naprawę i pomalowanie dachu wiaty oraz budynku służbowego. Prace te rozpoczęły się we wrześniu 2014 i docelowo mają trwać miesiąc[17][18].

Infrastruktura

Zachodnie skrzydło dworca od strony ul. 3 Maja
Budynek dworca od strony torów. Po lewej stronie budynek PKP Informatyki

Dworzec kolejowy

Budynek dworca, pochodzący z 1859, znajduje się przy ul. 3 Maja 16. Jest on piętrowy, w stylu neoklasycystycznym, wzniesionym prawdopodobnie według projektu włoskiego architekta Henryka Marconiego[8]. Budynek ten jest wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego pod numerem A/15/99[19]. Wg stanu z 2014 nie jest on dostępny dla podróżnych[20]. Stanowi on natomiast siedzibę Zakładu Linii Kolejowych w Sosnowcu[21]. Odprawa podróżnych odbywa się pod budynkiem dworca. W podziemnej części stacji znajduje kasa biletowa Kolei Śląskich oraz PKP Intercity, a także poczekalnia[22][23][10].

Linie kolejowe

Stacja Sosnowiec Główny ma charakter węzła kolejowego. Przez nią przechodzą dwie linie kolejowe, w tym międzynarodowa linia E65. Wykaz wszystkich istniejących linii wraz z kilometrażem początku, osi i końca stacji przedstawia poniższa tabela[3][24]:

Nr Nazwa Km stacji
pocz. osi końca
1 Warszawa CentralnaKatowice 308,347 309,544 310,116
62 Tunel – Sosnowiec Główny 83,793 84,054 85,096

Perony

Na stacji znajdują się 2 perony. Peron 1. to peron jednokrawędziowy niski o długości 232 m i wysokości 30 cm. Przylega on do toru 4. na linii kolejowej nr 62. Posiada on nawierzchnie utwardzoną z kostki brukowej. Peron 2. natomiast jest peronem wyspowym wysokim o długości 394 m i wysokości 65 cm. Przylega on do toru 2. i 1. przy linii kolejowej nr 1. Posiada on nawierzchnię bitumiczną. Peron ten wyposażony jest w zadaszenie oraz ławki[25].

Dojście do peronów odbywa się poprzez przejścia podziemne pod torami (wejścia do tuneli są od ul. 3 Maja oraz ul. Kilińskiego). Na peronach znajduje się pochylnia, a także urządzenia nagłaśniające i wyświetlacze elektroniczne[25].

Perony te od września 2014 przechodzą modernizację, w ramach której wymieniona ma być nawierzchnia oraz krawędzie peronu, wyremontowana ma zostać wiata oraz zainstalowane mają być nowe elementy małej architektury – ławki i kosze na śmieci, a zamiast podjazdów dla wózków inwalidzkich mają pojawić się elektroniczne platformy przyschodowe[18][26].

Ruch pociągów pasażerskich

Pociąg Kolei Śląskich do Sławkowa w maju 2013

Pociągi osobowe

Stacja Sosnowiec Główny stanowi ważny punkt lokalnej komunikacji kolejowej, dzięki czemu ze stacji realizowanych jest wiele połączeń w obszarze województwa śląskiego. Połączenia te obsługują Koleje Śląskie, a główne kierunki połączeń według rozkładu jazdy z 2014 to: Częstochowa, Dąbrowa Górnicza Ząbkowice, Gliwice, Katowice, Łazy, Tychy Lodowisko (w ramach Szybkiej Kolei Regionalnej) i Zawiercie[27].

Pociągi dalekobieżne

Prócz połączeń regionalnych na stacji zatrzymują się składy pociągów interREGIO, Twoich Linii Kolejowych, Express InterCity oraz pociągi międzynarodowe. Według rozkładu z 2014 główne kierunki pociągów dalekobieżnych to: Bielsko-Biała Główna, Gdynia Główna, Kędzierzyn Koźle, Lublin, Łódź Kaliska, Opole Główne, Toruń Główny, Warszawa Centralna oraz Wrocław Główny. W tym okresie pociągi międzynarodowe łączyły Sosnowiec Główny ze stacjami: Budapest Keleti, Ostrava hlavní nádraží oraz Villach Hauptbahnhof. Połączenia te są realizowane przez spółki PKP Intercity oraz Przewozy Regionalne[27].

Powiązania komunikacyjne

Stacja Sosnowiec Główny jest bardzo dobrze skomunikowana z komunikacją miejską dzięki zlokalizowanemu przed budynkiem dworca, na ul. 3 Maja, przystankiem autobusowym oraz tramwajowym Sosnowiec Dworzec PKP, z którego wg stanu z października 2014 odjeżdża ponad 20 linii autobusowych i cztery linie tramwajowe KZK GOP oraz jedna linia autobusowa MZDiM Jaworzno. Linie te łączą dworzec z miastami Zagłębia Dąbrowskiego, Katowicami, Mysłowicami oraz Jaworznem. Realizowane są tu też liczne połączenia autobusowej komunikacji pozamiejskiej, w tym głównie do Katowic i Olkusza[28][29][30].

Plany na przyszłość

W 2015 ponownie ma zostać udostępniony dla podróżnych hol dworca kolejowego, a wraz z tym mają tam działać kasy biletowe oraz poczekalnia. Projekt aranżacji holu ma być gotowy pod koniec 2014, a częścią tego projektu ma być wykonanie windy łączącej nadziemną i podziemną część stacji[20].

  1. a b Soida 1997 ↓, s. 45.
  2. a b Indeks stacji, przystanków osobowych i posterunków kolejowych z nazwami aktualnymi i wcześniejszymi. W: Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas linii kolejowych Polski 2010. Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2010. ISBN 978-83-926946-8-7.
  3. a b Załącznik 1. Wykaz linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  4. Załącznik 2.3. Linie kolejowe według obszarów działania jednostek. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  5. Soida 1997 ↓, s. 22.
  6. a b c d Biernat 2012 ↓, s. 86.
  7. Soida 1997 ↓, s. 53.
  8. a b c Bielecki 2009 ↓.
  9. a b c Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego: Dworzec starszy niż miasto (pol.). 2011-05-02. [dostęp 2014-10-23].
  10. a b c d Urząd Miejski w Sosnowcu: Zabytki Sosnowca. GŁÓWNY DWORZEC KOLEJOWY (pol.). www.sosnowiec.pl. [dostęp 2014-10-25].
  11. a b c Liszaj 2011 ↓, s. 89-90.
  12. Piotr Świątecki: PIERWSZY POLSKI POCIĄG PANCERNY (pol.). W: Gmina. Magazyn samorządowy [on-line]. [dostęp 2014-10-25].
  13. Soida 1997 ↓, s. 111.
  14. Soida 1997 ↓, s. 180.
  15. Zarząd Województwa Śląskiego. Uchwała zarządu nr 1153/268/II/2005 z dnia 21 czerwca 2005 roku w sprawie zaakceptowania listy obiektów wchodzących w skład nowo tworzonego regionalnego produktu turystycznego pn. „Szlak zabytków techniki w Województwie Śląskim”. (pol.). 
  16. Paweł Leśniak. Industriada bez Sosnowca. „Twoje Zagłębie”. 20 (166), s. 3, 2013-05-17. ISSN 2081-7983 (pol.). 
  17. PKP PLK zamierza nieco odświeżyć dworzec w Sosnowcu (pol.). gazeta.pl. [dostęp 2014-08-01].
  18. a b Piotr Purzyński: Rozpoczęła się odnowa peronów na stacji Sosnowiec Główny (pol.). sosnowiec.gazeta.pl, 2014-09-29. [dostęp 2014-10-25].
  19. Narodowy Instytut Dziedzictwa. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 30 września 2014 r. - województwo śląskie. (pol.). 
  20. a b Piotr Purzyński: Piękny dworcowy hol znów zostanie otwarty dla pasażerów (pol.). sosnowiec.gazeta.pl, 2014-07-28. [dostęp 2014-10-25].
  21. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.: ZAKŁADY LINII KOLEJOWYCH (pol.). www.plk-sa.pl. [dostęp 2014-10-27].
  22. Koleje Śląskie Sp. z o.o.. Kasy biletowe. Stan na 21 marca 2014 r.. (pol.). 
  23. PKP Intercity S.A.: Kasy biletowe (pol.). intercity.pl. [dostęp 2014-10-27].
  24. Załącznik 2.4. Wykaz posterunków ruchu i punktów ekspedycyjnych. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  25. a b Załącznik 2.4A Wykaz peronów. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  26. Paweł Leśniak: Trwa remont peronu na stacji Sosnowiec Główny. Pomalowano już wiatę (pol.). W: Twoje Załębie [on-line]. www.twojezaglebie.pl, 2014-10-27. [dostęp 2014-10-28].
  27. a b Sosnowiec Główny w internetowym rozkładzie jazdy PKP – rozklad-pkp.pl (odjazdy)
  28. Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego: Kursy dla przystanku Sosnowiec Dworzec PKP (pol.). www.kzkgop.com.pl. [dostęp 2014-10-27].
  29. PKM Jaworzno Sp. z o.o. Sosnowiec Dworzec PKP (301) (pol.). jaworzno.kiedyprzyjedzie.pl. [dostęp 2014-10-27].
  30. e-podróżnik.pl: SOSNOWIEC DW. PKP (pol.). www.e-podroznik.pl, 2014-10-25. [dostęp 2014-10-27].

Bibliografia

  1. Piotr Bielecki: 150 lat Dworca Kolejowego w Sosnowcu (pol.). Regionalne Stowarzyszenie Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego, 2009. [dostęp 2014-10-25].
  2. Marcin Biernat (red.): Katalog zabytków techniki przemysłowej Zagłębia Dąbrowskiego. Sosnowiec: Zagłębiowska Oficyna Wydawnicza, 2012. ISBN 978-83-928381-1-1. [dostęp 2014-10-25].
  3. Tomasz Liszaj: Zabytkowe dworce w Polsce. Bielsko-Biała: Wyd. Dragon, 2011. ISBN 978-83-62521-25-8.
  4. Krzysztof Soida (red.): Dzieje katowickiego okręgu kolejowego. Katowice: Śląska Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych, 1997. ISBN 83-908518-0-6.

Linki zewnętrzne

Sosnowiec Główny
Linia 1 Warszawa CentralnaKatowice (310,622 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Będzin
odległość: 4,02 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 3,366 km
Linia 62 Tunel – Sosnowiec Główny (84,054 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Sosnowiec Południowy
odległość: 1,322 km
BSicon KBHFeq.svg