Stefan Rosental

Stefan Rosental (trzeci z lewej w drugim rzędzie) w gronie współpracowników Alzheimera, Monachium, 1909 lub 1910 rok
Grób Stefana Rosentala na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie

Stefan Rosental, także Rosenthal (ur. 6 stycznia 1886 w Warszawie, zm. 9 listopada 1917 w Moskwie) – polski lekarz, neurolog i psychiatra.

Życiorys

Urodził się w Warszawie w rodzinie żydowskiej, jako syn warszawskiego lekarza psychiatry Alberta Rosentala (1857–1921) i Anieli z Londonów[1]. Mieszkał razem z rodzicami w budynku szpitala psychiatrycznego im. Jana Bożego. Ukończył IV Gimnazjum w Warszawie w 1903 roku, następnie podjął studia na wydziale matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego[2]. Po semestrze zmienił kierunek na medycynę, ale w 1905 roku zamknięto uczelnię i Rosental udał się na dalsze studia do Wrocławia[3][2]. Potem studiował w Getyndze i Heidelbergu[4], stopień doktora medycyny otrzymał cum eximia laude w Berlinie w 1909 roku, promotorem jego pracy był Theodor Ziehen[2]. W 1910 roku uzyskał stopień lekarza na Imperatorskim Uniwersytecie Noworosyjskim w Odessie, stamtąd jako lekarz okrętowy odbył podróż do Egiptu i Syrii[2]. W drodze powrotnej zatrzymał się w Wiedniu, gdzie przez pół roku pracował w Instytucie Patologii Ogólnej i Eksperymentalnej u Richarda Paltaufa oraz w Klinice Psychiatrii i Neurologii u Arthura Biedla i Juliusa Wagnera-Jauregga. Następne dwa lata pracował w Laboratorium Anatomicznym Kliniki Psychiatrycznej w Monachium (niem. Anatomisches Laboratorium der psychiatrischen Klinik), gdzie uczył się u Aloisa Alzheimera. W tym samym czasie w laboratorium przebywali m.in. Fritz Lotmar, Nicolás Achúcarro, Fritz Heinrich Lewy, Ugo Cerletti, Gaetano Perusini i Francesco Bonfiglio, a także inny Polak, Teofil Simchowicz[5][6].

Od lipca 1914 roku był asystentem wolontariuszem (niem. Volontärassistent) w klinice psychiatrycznej w Heidelbergu (Psychiatrische Universitätsklinik Heidelberg), którą kierował Franz Nissl[5][7]. Niedługo potem jako lekarz armii rosyjskiej został zmobilizowany do wojska[8]. Najpierw był członkiem grodzieńskiej komisji ewakuacyjnej, od 1915 pełnił służbę w głębi Rosji, w Petersburgu i w Moskwie[9]. Zmarł 9 listopada 1917 roku w Moskwie z powodu choroby zakaźnej, wiadomość o jego śmierci została potwierdzona dopiero trzy miesiące później. Pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie[10][1][11].

Notatka o śmierci Rosentala ukazała się w "Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie"[12], krótki komentarz o życiu neurologa towarzyszył publikacji pośmiertnej na łamach "Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie". Dłuższe wspomnienie przygotowywane przez Nissla nie zostało dokończone z powodu jego śmierci[7]. W polskiej prasie "wspomnienia pozgonne" pojawiły się w "Medycynie i Kronice Lekarskiej"[9] i "Gazecie Lekarskiej"[2].

Stanisław Orłowski cytował przetłumaczony na polski list polecający Nissla z 1913 roku, w którym ten wypowiadał się o Rosentalu następująco[9]:

"D-r Rozental może być uważany wprost za ideał asystenta – we wszystkich dziedzinach, które miał poruczane, wykazał się zasługami niezwykłemi. Nie tylko prowadził on bez zarzutu wszystkie prace naukowe, do których przystępował, lecz stale dążył do dalszego rozwoju i kształcenia się w obranym kierunku. Nie miał skłonności, właściwej tak wielu młodszym lekarzom, by przedwczesnem ogłaszaniem prac zwracać na siebie uwagę; przeciwnie, pod tym względem życzyłbym mu, w jego własnym interesie, mniej nieco skromności".

Natomiast Maurycy Bornsztajn tak pisał o zmarłym koledze[2]:

"Cechuje całą działalność naukową Rosenthala – tak krótką niestety! – nasamprzód wielkie, bezgraniczne umiłowanie nauki, bezprzykładna rzetelność w stosunku do niej, niepowszechni krytycyzm w ocenianiu wyników własnych i cudzych, chęć nieprzeparta zgłębienia danego problemu naukowego do gruntu. (...) Widać aż nadto wyraźnie, ile straciła przez jego śmierć nauka. Co zaś straciło społeczeństwo i rodzina, ten tylko ocenić potrafi, kto go znał bliżej, jako człowieka, pełnego porywów idealnych, wszechstronnych zainteresowań i prawdziwej dobroci. Cześć Jego pamięci!"

Dorobek naukowy

W dorobku naukowym Rosenthala znajduje się około 20 prac w języku polskim i niemieckim[4], z których ostatnia ("Über Anfälle bei Dementia praecox") ukazała się pośmiertnie, niedokończona[7]. Pierwsze prace dotyczyły psychopatologii: dysertacja doktorska poświęcona była urojeniom w przebiegu melancholii. Kolejne jego prace dotyczyły zastosowania metod serologicznych w psychiatrii; opublikował pracę na temat składu krwi u epileptyków[13][14], a także o zastosowaniu tzw. metody Abderhaldena[15][16]. W jego dorobku znajdują się prace kazuistyczne: opis guza rzekomego mózgu (pseudotumor cerebri)[17] i ostrej śmiertelnej katatonii. Interesował się zagadnieniem stosunku pojemności czaszki do wagi mózgowia w chorobach umysłowych i polemizował z teoriami Reichardta na ten temat[18]. Pracując u Nissla poświęcił się badaniu neurogleju i zmian w nim w przebiegu schizofrenii[19][7].

Lista prac

O ile nie zaznaczono inaczej, jedynym autorem jest Stefan Rosental.
  • O rozpozna[wa]niu anatomicznem psychoz organicznych (z demonstracyą preparatów). Protokuły z posiedzeń neurol-psych Warsz Tow Lekarsk z dnia 22 września 1907 r.
  • Die Wahnbildung bei der Melancholie. G. Schade, Berlin, 1909
  • Uczucie zmiany osobowości w symptomatologii melancholii. Medycyna i Kronika Lekarska 44, 47, ss. 1143–1150 (1909)
  • Das Verhalten der antiproteolytischen Substanzen im Blutserum bei der Epilepsie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 3 (1), ss. 588–624 (1910) Szablon:Doi
  • Histologische Befunde beim sog. Pseudotumor cerebri. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 7 (1), ss. 163–179 (1911) Szablon:Doi
  • O zachowaniu się w padaczce ciał antyproteololitycznych surowicy krwi. Autoreferat. Medycyna i Kronika Lekarska 11 (1911)
  • Die Hemiplegien ohne anatomischen Befund. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie Referate 5 (2, 3), ss. 113f; 225f (1912)
  • Eine Verstimmung mit Wandertrieb und Beziehungswahn. Jahrbücher für Psychiatrie und Neurologie 32, ss. 330–358 (1911)
  • Badanie anatomiczne Plexus chorioidei. Odczyt na II Zjeździe Polskich neurologów, psychiatrów i psychologów w Krakowie 20–21 grudnia 1912 r.
  • Histologische Befunde beim sog. Pseudotumor cerebri. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 7, 2 (1912)
  • Aerztliches Gutachten über den Geistezustand des Bahnwärters Lorenz Horn (1913)
  • Zur Frage der Schädelkapazitätsbestimmung. 43 Versamml der südwestdeutsche Irrenärzte in Karlsruhe 22–23 XI 1913
  • O stosowaniu metody Abderhaldena w psychiatryi. Odczyt w sekcyi neurol psych Warsz Tow lek 3 lutego 1914 r.
  • Über einen schizophrenen Prozeß im Gefolge einer hirndrucksteigernden Erkrankung. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 24 (1), ss. 300–336 (1914) Szablon:Doi
  • Zur Methodik der Schädelkapazitätsbestimmung mit Hinsicht auf einen Fall von Hirnschwellung bei Katatonie. Neurologisches Centralblatt 33, 12 i 14, s. 738 (1914)
  • Intravitale und postmortale Hirnschwellung; eine Erwiderung auf die Ausführungen Reiardt's. Neurologisches Centralblatt 33, ss. 1085-1088 (1914)
  • Experimentelle Studien über amöboide Umwandlung der Neuroglia. Nissl-Alzheimer Histol. u. histopath. Arb. ü. d. Grosshirnrinde 6, ss. 89–160 + 1pl (1913/1914)
  • Rosental S, Hilffert W. Zur Frage der klinischen Verwertbarkeit des abderhaldenschen Dialysierverfahrens in der Psychiatrie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 26, 1, s. 6–21 (1914) Szablon:Doi
  • Zwei Fälle von Katatonie mit Hirnschwellung. Beiträge von Nissl 1, 2 (1914)
  • Experimentalle Untersuchungen über die Specifität der proteolytischen Serumfermente (Aberhalden). Münchner Medizinische Wochenschrift 61, s. 846 (1914)
  • Ein Fall von organischer Verblödung mit eigenartigen Spannungszuständen der Muskulatur. Demonstration in naturhist. med. Verein in Heidelberg am 5 Mai 1914. Autoreferat. Neurologisches Centralblatt s. 477 (1915)
  • Über Anfälle bei Dementia praecox. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 59 (1), s. 168–216 (1920) Szablon:Doi
  1. a b Grób Stefana Rosentala w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
  2. a b c d e f Bornsztajn M. Stefan Rosental. „Gazeta Lekarska”. 52 (2), s. 15-16, 1918. 
  3. Jan Smereka: Polacy na studiach lekarskich we Wrocławiu w latach 1811-1918. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979, s. 113. ISBN 83-04-00026-1.
  4. a b Falstein L: The Martyrdom of Jewish Physicians in Poland. Exposition Press, 1964, s. 54.
  5. a b Jürgen Peiffer: Hirnforschung in Deutschland 1849 bis 1974: Briefe zur Entwicklung von Psychiatrie und Neurowissenschaften sowie zum Einfluss des politischen Umfeldes auf Wissenschaftler. Springer, 2004, s. 1051, 1101, seria: Schriften der Mathematisch Naturwissenschaftlichen Klasse der Heidelberger Akademie der Wissenschaften. ISBN 3-540-40690-5.
  6. M. Jucker, Christian Haass: Alzheimer: 100 Years and Beyond (Research and Perspectives in Alzheimer's Disease). Springer, s. 17. ISBN 3-540-37651-8.
  7. a b c d Rosental S. Über Anfälle bei Dementia praecox. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 59 (1), s. 168-216, 1920. DOI: 10.1007/BF02901085. 
  8. Udział lekarzy i przyrodników pochodzenia żydowskiego w rozwoju nauk lekarskich w Polsce ostatniego stulecia. „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”. 81, s. 111-112, 1972. 
  9. a b c Orłowski S. Stefan Rozental (Wspomnienie pozgonne). „Medycyna i Kronika Lekarska”. 53 (4), s. 35-36, 1918. 
  10. Jan Jagielski: Przewodnik po Cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1995.
  11. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.
  12. Rosental A. Dr. Stefan Rosental †. „Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie und psychisch-gerichtliche Medizin”. 74, s. 265, 1918. 
  13. Rosental S. Das Verhalten der antiproteolytischen Substanzen im Blutserum bei der Epilepsie. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 3 (1), s. 588-624, 1910. DOI: 10.1007/BF02893614. 
  14. Rosental S. O zachowaniu się w padaczce ciał antyproteololitycznych surowicy krwi. Autoreferat. „Medycyna i Kronika Lekarska”. 11, 1911. 
  15. Rosental S. O stosowaniu metody Abderhaldena w psychiatryi. Odczyt w sekcyi neurol psych Warsz Tow lek 3 lutego 1914 r.
  16. Rosental S, Hilffert W. Zur Frage der klinischen Verwertbarkeit des abderhaldenschen Dialysierverfahrens in der Psychiatrie. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 26 (1), s. 6-21, 1914. DOI: 10.1007/BF02874455. 
  17. Rosental S. Histologische Befunde beim sog. Pseudotumor cerebri. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 7 (2), 1912. 
  18. Rosental S. Zur Methodik der Schädelkapazitätsbestimmung mit Hinsicht auf einen Fall von Hirnschwellung bei Katatonie. „Neurologische Zentralblatt”. 33, s. 738, 1914. 
  19. Rosental S. Experimentelle Studien über amöboide Umwandlung der Neuroglia. „Nissl-Alzheimer-Arbeiten”. 6, 1918.