Szczyr trwały

Szczyr trwały
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena jądrowce
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd malpigiowce
Rodzina wilczomleczowate
Rodzaj szczyr
Gatunek szczyr trwały
Nazwa systematyczna
Mercurialis perennis L.
Sp. pl. 2:1035. 1753
Okaz z kwiatostanami męskimi

Szczyr trwały (Mercurialis perennis) – gatunek byliny należący do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Występuje w północnej, środkowej, wschodniej i południowej Europie, w Azji Zachodniej i na Kaukazie oraz w północnej Afryce[2]. Północna granica jego zasięgu biegnie przez Irlandię, Szkocję, południową Norwegię i środek Szwecji, południowa przez Hiszpanię, Sycylię, Półwysep Bałkański,południową Rosję, Kaukaz i Persję. Jako gatunek zawleczony występuje także w Australii[3] W Polsce roślina dość pospolita od niżu po niższe położenia górskie.

Charakterystyka

Kwiaty męskie
Łodyga
Wzniesiona, czterokanciasta z dwoma ostrymi kantami, nierozgałęziona, naga lub tylko słabo owłosiona. U nasady pokryta łuskami. Osiąga wysokość 10-40 cm.
Liście
Podługowato-jajowate do eliptycznych, o długości 2-3 razy większej od szerokości, o zwężonych nasadach i karbowano ząbkowanych brzegach. Są nagie lub przylegająco owłosione i mają niewielkie przylistki (długość ok. 2 mm). Ulistnienie naprzeciwlegle.
Kwiaty
Roślina dwupienna. Niepozorne zielone kwiaty zebrane w niewielki, przerywany kwiatostan na szczycie łodygi. Kwiaty posiadają okwiat. Kwiaty męskie tworzą kwiatostany złożone – są to kłębiki kwiatowe zebrane w luźne grona. Pojedynczy kwiat męski składa się z 3-4 listków okrywy i 9-12 pręcików. Kwiaty żeńskie wyrastają po 1-2 na długich szypułkach z kątów liści. Mają 2-krotny słupek z dwoma znamionami i 3 listki okrywy. Ponadto w kwiatach żeńskich występuje szczątkowy pręcik, tzw. prątniczek.
Owoc
Biszkoptowatego kształtu torebka pokryta szczecinami o długości 4-5 mm.
Część podziemna
Posiada długie, czołgające się i rozgałęzione kłącze, które podczas dłuższej suszy wybarwia się na fioletowo. Dość łatwo rozmnaża się wegetatywnie za pomocą kłaczy, dlatego też często tworzy duże skupienia jednopłciowych okazów.

Biologia i ekologia

Bylina, geofit. Kwitnie od kwietnia do maja. Dawniej uważano, że jest wiatropylna, później jednak zobserwowano, że zapylana jest przez drobne muszki, które czasami siadają na jej pręcikach[3]. Nasiona posiadają elajosom i rozsiewane są przez mrówki. Siedlisko: lasy liściaste, zarośla. Roślina azotolubna, wymagająca świeżych, głębokich gleb. W lasach bukowych jest uważana za roślinę wskaźnikową gleb próchnicznych. W górach występuje częściej na podłożu wapiennym. Gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Fagetalia[4].

Roślina trująca: spożycie większych ilości powoduje ospałość, wymioty i biegunkę.

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001.... [dostęp 2010-01-14].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-10].
  3. a b Tadeusz Traczyk: Rośliny lasu liściastego. Warszawa: PZWS, 1959.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  1. Činčura František, Viera Feráková, Májovský Jozef, Šomšák Ladislav, Záborský Ján, Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Pospolite rośliny środkowej Europy. PWRiL, Warszawa, 1990. ISBN 83-09-01473-2
  2. Tadeusz Traczyk: Rośliny lasu liściastego. Warszawa: PZWS, 1959.
  3. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.

Szablon:Bibliografia stop