Tekst Apokalipsy św. Jana

Grecki tekst Apokalipsy świętego Jana miał inną historię niż pozostałe księgi Nowego Testamentu i nie odzwierciedla tych samych tradycji tekstualnych. Ponieważ liczba rękopisów Apokalipsy jest mniejsza niż pozostałych ksiąg NT, jej treść jest pod względem naukowym najlepiej opracowana, spośród wszystkich ksiąg Nowego Testamentu.

Grecki tekst Apokalipsy odzwierciedla historię tej księgi i jej znaczenie w Kościele greckim. Długo wątpiono w kanoniczność tej księgi, nie używano jej w liturgii, żaden z wielkich egzegetów wschodniego chrześcijaństwa jej nie komentował[1]. Tekst Apokalipsy nie odzwierciedla tych samych tradycji tekstualnych, co pozostałe księgi Nowego Testamentu. Nie ma tekstu zachodniego[1][2].

Liczba rękopisów jest znacznie mniejsza niż w przypadku pozostałych ksiąg Nowego Testamentu. Na ogólną liczbę około 5700 rękopisów Nowego Testamentu 287 reprezentuje Apokalipsę[3]. Apokalipsa reprezentowana jest zaledwie przez 6,6% rękopisów. Apokalipsy nie zawiera bardzo ważny rękopis Nowego Testamentu – Kodeks Watykański. Księga ta niemal nie występuje w rękopisach pochodzących z wieków od VI do IX[1][a], w ogóle nie występuje w greckich lekcjonarzach, ponieważ w Kościele bizantyjskim nie czytano Apokalipsy w liturgii[4].

Historia badań

Dzięki słabemu poświadczeniu Apokalipsy starożytnymi rękopisami, zbadanie całości materiału rękopiśmiennego jest łatwiejsze, niż w przypadku pozostałych ksiąg Nowego Testamentu. Tekst Apokalipsy jest pod względem naukowym najlepiej opracowanym, spośród wszystkich ksiąg NT.

Westcott i Hort najwyżej cenili Kodeks Aleksandryjski, co zostało poparte późniejszymi badaniami Józefa Schmida (opublikowane w 1955-1956). Weiss stawiał na czele Sinaiticus, Alexandrinus, Ephraemi[5].

W. Bousset podkreślił znaczenie rękopisów P i Q, jako przedstawicieli innej recenzji niż hezychiańska[5]. Bousset stwierdził, że większość rękopisów, zwłaszcza późnych pozostaje w bliskim związku z komentarzem do Apokalipsy Andrzeja z Cezarei[6].

Hermann von Soden swoją teorię trzech recenzji (hezychiańska, antiocheńska i jerozolimska) usiłował przenieść także na Apokalipsę. Do recenzji jerozolimskiej zaliczył recenzję Andrzeja z Cezarei, która ma kapadockie pochodzenie i nie ma nic wspólnego ani z Jerozolimą, ani z Bizancjum[5].

H. J. Vogels usiłował dowieść, że Kodeks Synajski posiada wpływy tradycji łacińskiej[5].

R. H. Charles ograniczył się do kodeksów uncjalnych i dlatego pominął rękopisy recenzji Andrzeja z Cezarei. Charles podkreślił zasadę liczenia się ze stylem autora przy wyborze wariantów tekstowych. Za najbardziej neutralne, tzn. zawierające niewielką liczbę poprawek, uznał kodeksy A i C[5].

H. C. Hoskier przez trzydzieści lat pracował nad wszystkimi dostępnymi mu rękopisami Apokalipsy. Rezultat swojej pracy opublikował w 1929 roku (Concerning the Text of the Apocalypse). Hoskier wyróżnił dwa typy tekstu: kościelny oraz rodziny tekstów niezależnych. Teksty niezależne reprezentowane są głównie przez rękopisy z góry Athos. Wyróżnił w sumie jedenaście rodzin, wśród których wysoko cenił rodzinę koptyjską[7].

Lagrange zaproponował podział na dwie kategorie: typ B reprezentowany przez kodeksy uncjalne (S, A, C, E, F) oraz szereg minuskułów; typ kościelny reprezentowany przez P I Q oraz minuskuły[7].

J. M. Bover szczególnie wysoko cenił papirus Chester Beatty III, najstarszy rękopis Apokalipsy[7].

J. Schmid, w wyniku żmudnej pracy nad rękopisami, korzystając z komentarzy Ekumeniusza oraz Andrzeja z Cezarei, pochodzących z VI wieku, wyselekcjonował najpierw 44 rodziny rękopisów. Cztery z nich uznał za wartościowe[8]. Schmid wyróżnił cztery rodziny, dwie starożytne, z których jedna opiera się na kodeksach A, C oraz komentarzu Ekumeniusza, druga zaś na kodeksie Synajskim oraz Chester Beatty III. Ponadto wyróżnił dwie rodziny minuskułowe, z których jedną stanowi tekst Andrzeja z Cezarei a drugą Textus receptus. Ważnym osiągnięciem Schmida jest spostrzeżenie, że komentarz Ekumeniusza harmonizuje z kodeksami A, C oraz minuskułem 2053[9].

Klasyfikacja rękopisów

Kategorie Alanda

Kodeks 0308, w Ap 11,18 przekazuje wariant "sługom i prorokom"

Kurt Aland wprowadził podział rękopisów na pięć kategorii. Rękopisy I kategorii reprezentują aleksandryjską tradycję tekstualną. Rękopisy III kategorii reprezentują tekst niezależny od recenzji IV wieku i są ważne dla ustalenia oryginalnego tekstu, jak również dla poznania historii tekstu. Brak jest rękopisów reprezentujących kategorię IV, która została przewidziana dla rękopisów tekstu zachodniego. Rękopisy V kategorii reprezentują bizantyńską tradycję tekstualną i ta grupa jest najliczniejsza[10].

kategoria I

ok. 300 (1,4-7)
IV wiek (5,5-8; 6,5-8)
III wiek (9,10 – 11,3; 11,5 - 16,15; 16,17 - 17,2)
(01) IV wiek (kompletny)
A (02) V wiek (kompletny)
2053 XIII wiek (kompletny)
2062 XIII wiek (1, 15-22)
2344 XI wiek (kompletny)

kategoria II

ok. 600 (2,12-13; 15,8 – 16,2)
ok. 400 (9,19 – 10,2.5-9)
C (04) V wiek (1,1-2; 3,20 – 5,14; 7,14-17; 8,5 – 9,16; 10,10 – 11,3; 16,13 – 18,2; 19,5 – 22,21)
1006 XI wiek (kompletny)
1611 XII wiek (21,27 – fin.)
1841 ok. 900 (kompletny)
1854 XI wiek (kompletny)
2050 XII wiek (rr. 1-5; 20-22)
2329 X wiek (kompletny)

kategoria III

0169 IV wiek (3,19 – 4,3)
0163 V wiek (16,17-20)
0207 IV wiek (9,2-15)
0229 VIII wiek (18,16-17; 19,4-6)
2351 X wiek (1,1 – 13,17; 14,4-6)
2377 XIV wiek (kompletny)

kategoria V

P (025) IX wiek (1,1 – 16,11; 17,2 – 19,20; 20,10 – 22,5)
046 X wiek (kompletny)
052 X wiek (7,16 – 8,12)

Klasyfikacja ta nie oddaje rzeczywistego stanu rzeczy, ponieważ klasyfikacja ta dokonana została w oparciu o profil tekstualny innych ksiąg Nowego Testamentu (w sumie 1000 miejsc profilowych, żadne z nich nie dotyczyło Apokalipsy).

Uważano dawniej, że najbardziej poprawny tekst podaje Kodeks Aleksandryjski (A), który odbiega on od oryginału tylko w około 15 miejscach (zdaniem W. Bousseta w 17 miejscach). W dalszej kolejności wyliczano C (04), 2377, 0207, P (025), 2344, 046, (01). Wadą Kodeksu Aleksandryjskiego jest harmonizacja starotestamentowych cytatów z Septuagintą. Pomimo, iż Kodeks Synajski cieszy się opinią lepszego rękopisu niż kodeksy A i C w pozostałych partiach Nowego Testamentu, to jednak w Apokalipsie A i C są wyżej cenione przez krytyków. Kodeks Synajski ma tekst pokrewny z [11]. Zależności pomiędzy tradycjami AC i wskazują na brak recenzji, a różnice zachodzące pomiędzy tymi tradycjami są dziełem przypadku[11].

Tekst bizantyjski dzieli się na dwie grupy 𝔐A 𝔐K. 𝔐A jest zgodna z komentarzem Andrzeja z Cezarei, reprezentantem tej grupy jest 025. Reprezentantem 𝔐K jest 046[12]. Tradycje tekstualne 𝔐A i 𝔐K są rezultatem recenzji[11].

Kodeks 2344 zachował się w słabej kondycji i jego tekst nie zawsze jest czytelny. 2377 zachował się we fragmentarycznym stanie[11].

27 wydanie Nestle-Alanda

27 wydanie Nestle-Alanda (NA27), które wśród greckich rękopisów NT wprowadziło rozróżnienie na świadków I i II rzędu, świadków tekstu często cytowanych i rzadko cytowanych, do świadków I rzędu zalicza następujące rękopisy:

, , , , , , , Kodeks Synajski, Kodeks Aleksandryjski, Kodeks Efrema, Kodeks 051, Kodeks 0163, Kodeks 0169, 0207, 0229.

Do świadków II rzędu zaliczono:

025, 046, 1006, 1611, 1841, 1854, 2030, 2050 (1107), 2053, 2062, 2329, 2344, 2351, 2377.

Nie utworzono trzeciej grupy dla rękopisów rzadziej cytowanych[13].

Przekłady starożytne

Przekład starołaciński powstał w końcu II wieku i jest ważny ze względu na wczesną datę. Jest on jednak trudny do odtworzenia ze względu na wtórny wpływ Wulgaty. Zachowało się 13 starołacińskich rękopisów z tekstem Apokalipsy oraz komentarze. Wulgata zawiera poprawiony tekst starołaciński[14].

Przekłady na dialekty koptyjskie pochodzą z III wieku. Przekład na dialekt saidzki jest bliski dla Kodeksu Aleksandryjskiego, przekład na dialekt bohairski nie zachował się w całości. Etiopskie są bliskie dla kodeksów A i C. Peszitta nie zawierała Apokalipsy, pojawia się w późniejszych syryjskich przekładach. Przekłady na arabski, ormiański i gruziński są późnego pochodzenia[14]. Przekład ormiański powstał w X wieku[15]. Przekład na język cerkiewnosłowiański powstał dopiero w XII wieku[16].

Cytaty Ojców Kościoła

Fragmenty Apokalipsy zachowały się w cytatach Ojców Kościoła. Największe znaczenie mają greckie cytaty u Ireneusza, Hipolita, Orygenesa, Euzebiusza i Metodego z Olimpu. Dla krytyki tekstu szczególnie cennym jest dzieło Hipolita De Antichristo (rękopis H)[17].

Zobacz też

  1. Do wyjątków należą: Papirus 43 (VI-VII wiek), Codex Porphyrianus (IX wiek), kodeks 0229 (VIII wiek).
  1. a b c A. Jankowski: Apokalipsa świętego Jana. Poznań: 1959, s. 102, seria: WPK.
  2. G. K. Beale: The Book of Revelation. Grand Rapids – Cambridge: 1999, s. 73, seria: NIGTC. ISBN 0-8028-2174-X.
  3. K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 79. ISBN 978-0-8028-4098-1.
  4. M. Wojciechowski: Apokalipsa świętego Jana. Objawienie, a nie tajemnica. Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2012, s. 40.
  5. a b c d e A. Jankowski: Apokalipsa świętego Jana. Poznań: 1959, s. 105, seria: WPK.
  6. Ludwik Stefaniak: Interpretacja 12 rozdziału Apokalipsy św. Jana w świetle historii egzegezy. Poznań: Pallottinum, 1957, s. 80.
  7. a b c A. Jankowski: Apokalipsa świętego Jana. Poznań: 1959, s. 106, seria: WPK.
  8. A. Jankowski: Apokalipsa świętego Jana. Poznań: 1959, s. 107-108, seria: WPK.
  9. Ludwik Stefaniak: Interpretacja 12 rozdziału Apokalipsy św. Jana w świetle historii egzegezy. Poznań: Pallottinum, 1957, s. 82.
  10. G. K. Beale: The Book of Revelation. Grand Rapids – Cambridge: 1999, s. 70-71, seria: NIGTC. ISBN 0-8028-2174-X.
  11. a b c d G. K. Beale: The Book of Revelation. Grand Rapids – Cambridge: 1999, s. 72, seria: NIGTC. ISBN 0-8028-2174-X.
  12. G. K. Beale: The Book of Revelation. Grand Rapids – Cambridge: 1999, s. 71, seria: NIGTC. ISBN 0-8028-2174-X.
  13. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001, s. 63*.
  14. a b M. Wojciechowski: Apokalipsa świętego Jana. Objawienie, a nie tajemnica. Częstochowa: 2012, s. 42.
  15. Ludwik Stefaniak: Interpretacja 12 rozdziału Apokalipsy św. Jana w świetle historii egzegezy. Poznań: 1957, s. 11.
  16. M. Wojciechowski: Apokalipsa świętego Jana. Objawienie, a nie tajemnica. Częstochowa: 2012, s. 43.
  17. M. Wojciechowski: Apokalipsa świętego Jana. Objawienie, a nie tajemnica. Częstochowa: 2012, s. 41.

Bibliografia

  • G. K. Beale: The Book of Revelation. Grand Rapids – Cambridge: 1999, s. 70-75, seria: NIGTC. ISBN 0-8028-2174-X.
  • A. Jankowski: Apokalipsa świętego Jana. Poznań: Pallottinum, 1959, s. 102-111, seria: WPK.
  • M. Wojciechowski: Apokalipsa świętego Jana. Objawienie, a nie tajemnica. Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2012, s. 40-43. ISBN 978-83-7424-981-2.