Telefos

Telefos (gr.: Αὐγή, Telefos) – syn Heraklesa i królewny tegejskiej Auge, heros Pergamonu. Postać z mitologii greckiej. Jego mit wiąże się z cyklem Heraklesa i cyklem trojańskim.

Narodziny

Telefos był synem Heraklesa i Auge. Wedle starszej wersji mitu Auge była dwórką króla trojańskiego Laomedonta. Herakles obcował z nią ,gdy wyruszał po konie dla króla. Stamtąd w niejasnych okolicznościach miała się przenieść wraz z synem do Myzji[1][2]. Według Apollodorosa z Aten Auge była córką króla Tegei, Aleosa, a nad urodzeniem Telefosa zaciążyła wyrocznia delfickia. Pytia przepowiedziała bowiem Aloesowi, że syn jego córki zabije dwóch braci jego żony. Po powrocie do domu mianował więc Auge kapłanką w wystawionej przez siebie świątyni Ateny Alei i zagroził jej, że ją zabije, jeśli złamie śluby czystości. Jakiś czas później przechodził przez Tegeę Herakles, wybierając się przeciw królowi Augiaszowi lub też wracając ze Sparty. Aleos podjął go gościnnie w świątyni Ateny, a podniecony winem Herakles zgwałcił dziewiczą kapłankę. Auge nie wzywała pomocy, a część autorów twierdzi, że sama zorganizowała to spotkanie[3].

Teutras i Auge. Płaskorzeźba z ołtarza w Pergamonie

Kiedy Aleos odkrył, że córka jest w ciąży, zamknął ją w skrzyni i wrzucił do morza. Pod czujną opieką Ateny skrzynia popłynęła ku Azji Mniejszej i zatrzymała się u ujścia rzeki Kaikos. Skrzynię wraz z królewną znalazł Teutras, król Myzyjskiej Teutratenii. Poślubił Auge, a jej syna adoptował[1][4]. Według innej wersji mitu zapłakaną Auge, Aleos zawlókł na rynek tegejski. Wstyd mu jednak było zabić córkę w miejscu publicznym, namówił więc króla Naupliosa, by go wyręczył i utopił Auge. Nauplios zabrał ciężarną i sprzedał kupcowi z Karii, który następnie odsprzedał ją Teutrasowi. Kupiwszy Auge Teutras poślubił ją[5][4].

Istnieje też wersja, wedle której Auge i Telefos zostali rozdzieleni. Po drodze do Nauplion, na górze Partenios, Auge dostała bólów porodowych. Oddaliła się pod lada jakim pretekstem w las i urodziła syna, którego ukryła w gąszczu leśnym. W Nauplion król, zamiast utopić królewnę, postanowił ją dobrze sprzedać na targu niewolników. Kupił ją kupiec z Karii, a od niego Teutras[5][4].

Dopłynięcie Auge z małym Telefosem do rzeki Kaikos, przedstawione na płaskorzeźbie ołtarza w Pergamonie i na pergameńskich monetach, wyjaśnia przeniesienie kultu Auge do Myzji przez kolonistów tegejskich. W ogóle mit ten tłumaczy emigrację Arkadyjczyków do Myzji prawdopodobnie pod naciskiem Achajów[6].

Odnalezienie matki

Syn Auge, wykarmiony na górze Partenios przez łanię, został znaleziony przez pasterzy, którzy nadali mu imię Telefosa i zaprowadzili go do króla. Ci sami pasterze odnaleźli też w górach porzuconego przez Atalantę Partenapojosa, który został później towarzyszem Telefosa. Osiągnąwszy wiek męski, Telefos udał się do Delf, by dowiedzieć się o swoich rodziców. Otrzymał wtedy przepowiednię: Wyrusz na morze i odszukaj króla Teutrasa Myzyjczyka. Odnalazłszy Teutrasa, spotkał Auge, będącą żoną króla, która powiedziała mu, że jest jego matką, a ojcem jego był Herakles. Telefos uwierzył matce, był bowiem bardzo podobny do Heraklesa, a Teutras ożenił go ze swą córką Argiope i wyznaczył go na swego następcę[5].

W innej wersji mitu Telefos po zabiciu swych wujów Hippotoosa i Nereusa stracił mowę i niemy poszukiwał dalej rodziców. „Milczenie Telefosa” stało się przysłowiem. W poszukiwaniach mową służył Telefosowi Partenopajos. Zdarzyło się, że osławiony argonauta Idas, syn Afareusa, obległ króla Teutrasa, aby zagarnąć tron myzyjski. Zrozpaczony Teutras obiecał Telefosowi w zamian za ocalenie władzę nad Myzją wraz z ręką przybranej córki, Auge. Telefos przy pomocy Partenopajosa pobił Idasa w jednej bitwie. Obiecana Telefosowi za żonę Auge nie rozpoznała syna[5]. Wierna jednakże pamięci Heraklesa na noc poślubną wzięła ze sobą miecz, którym niechybnie zabiłaby Telefosa, gdyby bogowie nie zesłali do łożnicy wielkiego węża, który ich rozdzielił. Przerażona Auge porzuciła miecz i przyznała się do zamiaru zabicia Telefosa, a ten w natchnieniu zawołał: Matko, matko. Płacząc padli sobie w ramiona i następnego dnia z błogosławieństwem Teutrasa wrócili do ojczyzny[1].

Grób Auge pokazywano w Pergamos nad rzeką Kaikos. Jego mieszkańcy uważali się za potomków emigrantów z Arkadii, którzy z Telefosem przybyli do Azji. Składali mu też ofiary jako herosowi. Opowieść o urodzeniu Telefosa na górze Partenios tłumaczy z kolei istnienie tam okręgu kultowego poświęconego temu herosowi[7].

Rodowód

Telefos był potomkiem Arkasa, syna Zeusa i Kallisto.

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • a b c Graves 1974 ↓, s. 501.
  • Grimal 1987 ↓, s. 49.
  • Graves 1974 ↓, s. 499-500.
  • a b c Grimal 1987 ↓, s. 50.
  • a b c d Graves 1974 ↓, s. 500.
  • Graves 1974 ↓, s. 502.
  • Graves 1974 ↓, s. 500-502.
  • Grimal 1987 ↓, s. 370.