USS New Ironsides

USS New Ironsides
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa fregata pancerna
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Merrick/William Cramp & Sons, Filadelfia Stany Zjednoczone
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 10 maja 1862
 US Navy
Wejście do służby 21 sierpnia 1862
Wycofanie ze służby 6 kwietnia 1865
Los okrętu zniszczony w pożarze 16 grudnia 1866 roku
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 4510 t[1]
Długość 70,7 m m.p.
Szerokość 17,5 m
Napęd
2-cyl. maszyna parowa, 4 kotły, 1 śruba[2]
Prędkość 6,5 w. (faktyczna)[1]
Uzbrojenie
14 dział 11-calowych Dahlgrena
2 działa gwintowane 150-funtowe Parrota[2]
Opancerzenie
pas pancerny 114 mm

USS New Ironsidesokręt pancerny marynarki amerykańskiej (Unii), z okresu wojny secesyjnej. Jedyny okręt swojego typu. Został zniszczony przez pożar 16 grudnia 1866 roku w Filadelfii.

Historia

Dopiero po rozpoczęciu wojny secesyjnej Kongres Unii dostrzegł potrzebę budowy będących wówczas nowością na świecie okrętów pancernych (nazywanych jako ironclads). Odpowiedni konkurs ogłoszono 7 sierpnia 1861 roku, zakreślając jedynie ogólne charakterystyki, w tym zanurzenie nie większe niż 16 stóp (4,9 m)[3]. Spośród 17 propozycji, powołana komisja wybrała 16 września 1861 roku trzy projekty, co doprowadziło do zamówienia pierwszych morskich okrętów pancernych Unii: „New Ironsides”, „Galena” i „Monitor”, zbudowanych według różnych koncepcji[4]. Projekt „New Ironsides” został zaproponowany przez zakłady Merrick z Filadelfii, zajmujące się budową maszyn okrętowych, które zleciły budowę kadłuba stoczni William Cramp & Sons[5]. Kadłub wodowano 10 maja 1862 roku, okręt przekazano marynarce 10 sierpnia i wcielono do służby 21 sierpnia 1862 roku[1].

Opis

Okręt był konstrukcji drewnianej, z opancerzeniem płytami żelaznymi na części kadłuba. Kadłub był płaskodenny, o dużej szerokości i pełnych liniach (stosunek długości do szerokości 4:1), w celu utrzymania ograniczonego zanurzenia dla umożliwienia operowania przy brzegach[5]. Burty, pionowe na wysokości 8 stóp (2,44 m) w rejonie linii wodnej, były wyżej pochylone silnie do wewnątrz kadłuba[5]. Wyporność projektowa wynosiła 4015 ton, lecz faktycznie po zbudowaniu uległa zwiększeniu aż do 4510 ton, głównie z powodu wzmocnienia uzbrojenia[1]. Wadą było, że okręt oferował mało wygody dla bytowania i służby załogi (wygoda oceniana była jedynie na niewiele lepszą niż na monitorach)[1].

Pas pancerny chronił tylko główną baterię burtową, rozciągając się na długości około 53,3 m (175 stóp)[5]. Składał się z płyt żelaznych grubości 114 mm (4½ cala), wysokości 4,57 m (15 stóp)[5]. Poniżej baterii rozciągał się dolny pas, na całej długości kadłuba, z płyt 3-calowych (76 mm). Płyty pancerne były przyśrubowane do dębowych burt grubości od 15 do 17 cali (od 38 do 43 cm)[5]. Ambrazury dział zamykane były pancernymi dwudzielnymi rozchylanymi wahadłowo osłonami żelaznymi grubości 4 cali (102 mm)[2]. Cytadelę głównej baterii zamykały od przodu i tyłu poprzeczne grodzie grubości 63,5 mm żelaza na 30,5-cm dębowym podkładzie, dodane do projektu już w trakcie budowy[5]. Cylindryczna wieża dowodzenia, umieszczona na pokładzie za kominem, o średnicy ok. 1,5 m, była również opancerzona, o łącznej grubości warstwowej osłony 254 mm (11 cali)[2]. Osłonę uzupełniał lekki pancerz żelazny grubości 25,4 mm pokrywający górny pokład (spardek)[2]. Całkowita masa pancerza wynosiła ok. 900 ton[5]. W praktyce, odporność opancerzenia „New Ironsides” okazała się bardzo wysoka i jego kazamata nie została przebita w akcji[6].

Według projektu uzbrojenie miało stanowić 16 dział 9-calowych (203 mm) Dahlgrena, lecz jeszcze podczas budowy w kwietniu 1862 roku, bazując na doświadczeniach z bitwy w zatoce Hampton Roads, postanowiono maksymalnie wzmocnić kaliber dział. W efekcie, uzbrojenie stanowiło 14 odprzodowych gładkolufowych dział 11-calowych (279 mm) Dahlgrena i 2 odprzodowe działa gwintowane 150-funtowe Parrota, rozmieszczone w bateriach burtowych[2]. Działa Dahlgrena strzelały pełnymi kulami o masie 77 kg (170 funtów) lub granatami o masie 62 kg[7]. Działa były umieszczone na lawetach zamocowanych obrotowo przy burcie, co pozwalało na zwiększenie kąta ostrzału. Waga salwy burtowej podawana jest jako 975 funtów (442 kg), jednakże obliczeniowo powinna być większa[a]. „New Ironsides” okazał się bardzo dobrą jednostką do ostrzeliwania brzegów – mimo zastosowania mniejszych dział, niż 15-calowe działa Dahlgrena na późniejszych typach monitorów, oferował znacznie większą szybkostrzelność i gęstość ognia, przy tym zastosowane na nim działa były nadal jednymi z najcięższych w tym okresie[6]. Uzbrojenie uzupełniał taran na dziobie, o długości 6 stóp (1,8 m), aczkolwiek jego ewentualna użyteczność była niewielka z uwagi na niską prędkość i manewrowość okrętu[5].

Napęd stanowiła dwucylindrowa maszyna parowa pojedynczego rozprężania, o średnicy cylindrów 127 cm (50 cali) i skoku tłoka 76,2 cm (30 cali)[2]. Korbowody napędzały bezpośrednio wał pojedynczej czterołopatowej śruby o średnicy 4 m (13 stóp)[2]. Parę dostarczały cztery kotły typu płomieniówkowego (lokomotywowego), ponadto okręt miał kocioł pomocniczy[2]. Pojedynczy ster był dwuczęściowy (jego skrajna część wychylała się bardziej), lecz mimo to okręt był słabo sterowny[1]. Nie osiągnął też projektowej prędkości 9,5 węzła, a jedynie maksymalnie 6,5 węzła, co było efektem pękatego kadłuba na rufie oraz zbyt małej średnicy śruby[1].

Napęd pomocniczy stanowiło ożaglowanie typu bark, przewidziane tylko do użytku podczas rejsów dla oszczędzania paliwa, zwiększenia autonomiczności i jako środek na wypadek awarii maszyn. Ożaglowanie było mało rozbudowane, a przed akcjami bojowymi maszty były demontowane i zastępowane przez proste maszty palowe dla sygnalizacji (w ten sposób „New Ironsides” wyglądał przez większą część służby)[8].

Służba

Zdjęcie w konfiguracji bojowej, z usuniętym omasztowaniem i skróconym kominem

„New Ironsides” został początkowo przydzielony do Południowoatlantyckiej Eskadry Blokady. Brał udział w pierwszym nieudanym ataku na umocnienia Charlestonu w kwietniu 1863 roku[6]. Ponownie akcję przeciw Charlestonowi podjęto w lipcu i tym razem ostrzał trwał przez dalsze dwa miesiące. 7 września 1863 roku „New Ironsides” osłonił swoim kadłubem monitor „Weehawken”, który utknął na mieliźnie, w następstwie czego został trafiony około 50 razy, bez strat[6]. Następnego dnia 8 września, w akcji przeciwko Fortowi Moultrie, „New Ironsides” został trafiony ponad 70 razy, lecz żaden z pocisków nie przebił pancerza, chociaż kilka przebiło kadłub poza kazamatą[6].

Skuteczność „New Ironsides” w ostrzeliwaniu pozycji konfederackich była tak wysoka, że grupa przedsiębiorców z Charleston ufundowała nagrodę 100.000 dolarów za zbudowanie okrętu, który go zatopi[9]. W nocy 20/21 sierpnia 1893 r. został on zaatakowany przez przebudowaną kanonierkę CSS „Torch” uzbrojoną w minę wytykową, lecz nie trafiła ona w dziób okrętu pancernego, zaplątując się za to w łańcuch kotwiczny. Pomimo problemu z maszyną parową i ostrzału muszkietowego z pokładu „New Ironsides”, konfederacki okręt zdołał odpłynąć[10]. 5 października „New Ironsides” został zaatakowany przez konferederacki kuter CSS „David”, lecz wybuch spowodował tylko lekki przeciek i okręt pozostał w składzie sił blokady aż do maja 1864 roku, kiedy został skierowany na remont do Filadelfii[6]. Podczas ataku „Davida”, jeden oficer „New Ironsides” został śmiertelnie raniony strzałem z dubeltówki[10].

  1. Waga salwy burtowej 975 funtów podana jest w Canney 1993 ↓, s. 19, jednakże ze zsumowania masy pocisków 7 dział 11-calowych Dahlgrena (170 funtów) i 150-funtowego działa Parrota powinna wynikać masa 1340 funtów (612 kg)

Przypisy

  1. a b c d e f g Canney 1993 ↓, s. 18.
  2. a b c d e f g h i Canney 1993 ↓, s. 17.
  3. Canney 1993 ↓, s. 8.
  4. Canney 1993 ↓, s. 10.
  5. a b c d e f g h i Canney 1993 ↓, s. 15-16.
  6. a b c d e f Canney 1993 ↓, s. 19-20.
  7. Krzysztof Gerlach. Nieoczekiwany renesans dział gładkolufowych czyli część siódma historii artylerii okrętowej w XVIII i XIX wieku. „Morze, Statki i Okręty”. 5/2007(65), s.67
  8. Canney 1993 ↓, s. 9, 18.
  9. Angus 2004 ↓, s. 7.
  10. a b Angus 2004 ↓, s. 34-35.

Bibliografia

  • Donald L. Canney: The Old Steam Navy. Volume two. The ironclads 1842–1885. Annapolis: 1993. ISBN 0-87021-586-8. (ang.)
  • Angus Konstam: Confederate submarines and torpedo vessels 1861-65. Oxford: Osprey Publishing, 2004, seria: New Vanguard. ISBN 1-84176-720-4. (ang.)
  • [1]