Ulica Stanisława Moniuszki w Łodzi

Stanisława Moniuszki
{{{nazwa oryginalna}}}
{{{jednostki}}}
Obiekt zabytkowy nr rej. A/49 z 20.01.1971[1]
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Długość 0,3 km
Poprzednie nazwy {{{poprzednie nazwy}}}
Plan
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]]
Przebieg
Ikona - początek ulicy w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg 0 m ul. Piotrkowska
Ikona ulica z lewej.svg 100 m ul. Hotelowa
Ikona ulica koniec T.svg 300 m ul. Henryka Sienkiewicza
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Dawny pasaż Meyera
(fot. B. Wilkoszewski, przed 1901)

Ulica Stanisława Moniuszkiulica w Śródmieściu Łodzi w obszarze SIM Centrum, dawniej pasaż Meyera[a], o długości 0,3 km, biegnąca niemal równoleżnikowo od ul. Piotrkowskiej do ul. Henryka Sienkiewicza. Dawny prywatny pasaż Ludwika Meyera z neorenesansowymi willami zaprojektowanymi przez Hilarego Majewskiego w latach 1883–85. W całości znajduje się w turystyczno-historycznej strefie miasta. Zespół urbanistyczny ulicy jest wpisany do rejestru zabytków.

Na całej długości ulicy obowiązuje ruch dwukierunkowy (stan na luty 2017). Do 11 września 2002 roku miała ona status drogi powiatowej, a w tym dniu obniżono go (uchwałą nr LXXXVI/1902/02 Rady Miejskiej w Łodzi) do drogi gminnej[2].

Historia

Mierzący 300 m długości[3] pasaż powstał jako prawdopodobnie druga prywatna ulica w Łodzi[b], częściowo zamknięta dla ruchu publicznego[c][5], łącząca ulice Piotrkowską i Dziką (późn. ulica Mikołajewska, ob. ul. Henryka Sienkiewicza). Impulsem do wybudowania pasażu była plotka o przeniesieniu stolicy guberni z Piotrkowa do Łodzi, która pojawiła się na początku lat 80. XIX wieku[6]. Meyer postanowił, że wybuduje domy, które staną się siedzibą carskich władz. Zgodę magistratu na wytyczenie ulicy uzyskał w maju 1885 roku. Do awansu miasta nie doszło, niemniej ulica powstała[7][8] i wkrótce doczekała się miana najpiękniejszej ulicy w Łodzi – tak określił ją w połowie 1895 roku autor notatki zamieszczonej w piotrkowskim „Tygodniu”[9].

Wznoszone domy wyposażone zostały w instalacje gazowe i wodno-kanalizacyjne. Jezdnię wyłożono drewnianą kostką brukową (na której koła powozów czyniły mniejszy hałas niż na bruku kamiennym), zaś chodniki – płytami piaskowca[8].

Pasaż zamieszkiwali członkowie łódzkiej elity, m.in. prezydent miasta Władysław Pieńkowski i adwokat Henryk Elzenberg; pod numerem 5 swój zakład fotograficzny miał Bronisław Wilkoszewski. Ludwik Meyer mieszkał do 1901 roku pod numerem 4 w willi otoczonej okazałym ogrodem, w którego miejscu wybudowano w latach 30. XX wieku zachowany do dziś (2017) gmach Polskiej YMCA[8][10].

  • Na początku 1887 roku pasaż − jako pierwsza ulica w Łodzi − otrzymał oświetlenie elektryczne[11]. Każdy dom i ogród oświetlony był światłem elektrycznym. W suterenie domu pod numerem 3 zainstalowano prądnicę, zwaną wówczas maszyną dynamoelektryczną[8].
  • Od 1 lipca 1888 roku do zawieszenia wydawania pisma z końcem 1892 roku mieściły się w willi Ludwika Meyera pod numerem 9 (przed reformą adresową nr hip. 514c) redakcja i drukarnia najstarszej w mieście gazety wydawanej całkowicie w języku polskim – „Dziennika Łódzkiego[12].
  • W 1905[8][13] lub 1906 roku[14] pasaż Meyera przeszedł pod zarząd miasta (właściciel przekazał go nieodpłatnie) i stał się ulicą publiczną.
  • W czasie I wojny światowej pasaż nosił niemiecką nazwę Meyers Zeile[15].
  • W 1919 roku nazwę pasażu Meyera zmieniono na ul. Stanisława Moniuszki[15].
  • Do 1937 roku ulica została podłączona do miejskiej sieci kanalizacyjnej, w tym samym roku zmieniono nawierzchnię jezdni na asfaltową[15].
  • W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili w 1940 roku nazwę na Dietrich-Eckart-Straße – ku czci niemieckiego dziennikarza, pisarza i polityka, jednego z głównych przywódców NSDAP[15].
  • W latach 1948–75 na parterze kamienicy pod numerem 2 mieściła się prywatna kawiarnia „Honoratka” – miejsce spotkań łódzkiej bohemy (głównie filmowców i studentów Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, obecnie PWSFTviT im. Leona Schillera)[16][17].
  • Czterokrotnie ulica gościła Light Move Festival, organizowany przez łódzką Fundację „Lux Pro Monumentis”: 19–21 października 2012 roku (2. edycja)[18], 10–12 października 2014 roku (4. edycja)[19], 9–11 października 2015 roku (5. edycja)[20] i 7–9 października 2016 roku (6. edycja)[21].
  • W 2014 roku władze miasta podjęły decyzję o rewitalizacji ulicy, przekształceniu jej w tzw. podwórzec miejski i zaadaptowaniu willi „Trianon” pod numerem 5 i sąsiadującej z nią kamienicy pod numerem 3 dla potrzeb „Mediateki” – centrum multimedialnego połączonego z biblioteką (multiteki). Rozważa się też przynajmniej częściowe wyłożenie ulicy drewnianą kostką brukową, jak miało to miejsce w XIX w. Ukończenie prac, planowane pierwotnie na 2017 rok[22][23], przesunięto na rok 2018[24]. Ponadto zaplanowano do 2018 roku utworzenie południkowego połączenia ul. Moniuszki z ul. Tuwima poprzez przebicie kwartału ulic między willą „Trianon” a willą pod numerem 7/9[24].
  • W 2015 roku ulica została uznana pomnikiem historii[25].
Ul. Stanisława Moniuszki podczas 5. edycji Light Move Festival (9 października 2015)
Historia zmian nazwy[15]
1883–1915 Pasaż Meyera (Majera) / Пассажъ Майера
1915–1918 Meyers Zeile
1918–1919 Pasaż Meyera (Majera)
1919–1940 ulica Stanisława Moniuszki
1940–1945 Dietrich Eckart Straße
od 1945 ulica Stanisława Moniuszki

Ulica w całości znajduje się w obrębie rzymskokatolickiej parafii Podwyższenia Świętego Krzyża[26].

Ulica Stanisława Moniuszki w filmie

Projekcja festiwalowa 2. edycji Light Move Festival na ul. Stanisława Moniuszki (19 października 2012)

Ulica Stanisława Moniuszki wielokrotnie służyła jako plener filmowy – realizowano na niej zdjęcia m.in. do filmów fabularnych i seriali telewizyjnych:

Ważniejsze obiekty

Willa „Trianon” (wrzesień 2011)
  • nr 2tablica upamiętniająca nieistniejącą już kawiarnię „Honoratka”, odsłonięta na ścianie kamienicy 23 maja 2012 roku z inicjatywy Leopolda Renégo Nowaka, Urzędu Miasta Łodzi i Muzeum Kinematografii w Łodzi, wykonana według projektu Mariana Koniecznego[17][34],
  • nr 4 – willa Meyera z 1887 roku (w rejestrze zabytków: A/82 z 20.01.1971[35]), w której mieści się Urząd Pocztowy Łódź 17,
  • nr 4a – gmach łódzkiego oddziału Związku Młodzieży Chrześcijańskiej Polska YMCA (w rejestrze zabytków: A/83 z 20.01.1971[35]), wzniesiony w latach 1932–35 według projektu Wiesława Lisowskiego, w okresie PRL siedziba Młodzieżowego Domu Kultury (1952–64) i Pałacu Młodzieży im. Juliana Tuwima (1964–93)[36]; obok gmachu, po jego zachodniej stronie – popiersie Juliana Tuwima, autorstwa Elwiry i Jerzego Mazurczyków (od 2011 roku jest planowane jego przeniesienie przed nową siedzibę Pałacu Młodzieży na Retkinię)[37],
  • nr 5 – willa Meyera „Trianon” z 1887 roku (w rejestrze zabytków: A/84 z 20.01.1971[35]) – d. mieszkanie służbowe prezydenta Łodzi Władysława Pieńkowskiego i d. siedziba zakładu fotograficznego Bronisława Wilkoszewskiego[d][8][10],
  • nr 6 i 8 – dwie wille Meyera z 1887 roku, połączone łącznikiem, z wewnętrznym dziedzińcem i otoczeniem ogrodowym (w rejestrze zabytków: A/263 z 5.03.1965, 20.01.1971 i 30.12.2015[35]) – siedziba Banku Spółdzielczego Rzemiosła, Izby Rzemieślniczej w Łodzi oraz pubu „Z innej beczki” (wcześniej „Rolling Stone”); w sąsiedztwie willi pod numerem 8 – pomnik-popiersie Jana Kilińskiego, odsłonięty w 1984 roku, autorstwa mistrza sztukatora Mieczysława Janickiego z łódzkiej Pracowni Robót Sztukatorskich „Arkady”,
  • nr 7/9 – willa Meyera z 1887 roku (w rejestrze zabytków: A/32 z 20.01.1971[35]) – siedziba Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Łodzi i Punktu Informacyjnego Funduszy Europejskich; na ścianie willi – odsłonięta w maju 1962 roku tablica upamiętniająca mieszkającą tam w latach 1949–61 prof. dr med. Jadwigę Szustrową, zasłużoną w walce z gruźlicą na terenie Łodzi,
  • nr 10 (oraz ul. Henryka Sienkiewicza 21) – kamienica narożna wzniesiona przez Ludwika Meyera; 1 lipca 1886 roku znalazły w niej siedzibę urząd pocztowy i stacja telegraficzna (przeniesione z ul. Wschodniej)[38]; w latach 1946–56 była siedzibą Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi, skazującego na śmierć i wieloletnie więzienie patriotów polskich wiernych Bogu i Ojczyźnie – jak głosi napis na umieszczonej na ścianie gmachu tablicy pamiątkowej, odsłoniętej 3 maja 1999 roku z inicjatywy łódzkiego oddziału Związku Żołnierzy Podziemnych Sił Zbrojnych 1944–1956,
  • nr 11 – dom z 1885 roku (w rejestrze zabytków: A/85 z 20.01.1971[35]).

Numeracja i kody pocztowe

  • Numery parzyste: 2–10
  • Numery nieparzyste: 1–11
  • Kody pocztowe: 90-101 (1–d.k.); 90-111 (2–d.k.); 90-110 (UP Łódź 17)[39].

Komunikacja miejska

Ulicą Stanisława Moniuszki nie przebiegają obecnie[40][41][42] (ani nie przebiegały w przeszłości[43]) żadne linie MPK Łódź.

Zobacz też

  1. W XIX-wiecznej prasie łódzkiej używano także spolszczonej nazwy: Pasaż Majera (zachowano oryginalną pisownię wielką literą pierwszego członu nazwy).
  2. Pierwszą była prawdopodobnie ulica Saltzmańska vel Salcmanowska (obecnie ul. Solna), należąca do żydowskiego kupca Samuela Jechezkiela Saltzmana, który zgodę gubernatora na jej wybudowanie uzyskał w 1863 roku[4].
  3. Ruch pieszy nie był ograniczony, pasaż był natomiast zamknięty dla ruchu dorożek i wozów.
  4. Źródła przeczą sobie co do ścisłej lokalizacji mieszkania Pieńkowskiego – miało ono zajmować albo parter, albo piętro willi, a więc znajdować się pod albo nad mieszczącym się tam od 19 lutego 1888 roku zakładem fotograficznym Bronisława Wilkoszewskiego.

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 2018-09-30. s. 41. [dostęp 2016-09-30].
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ZDiT_2016-01-07
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie GWŁ
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Szymon Pawlak, Małgorzata Płoszaj, Martyna Rusiniak-Karwat: Ulica Solna. W: Portal „Wirtualny Sztetl”. sztetl.org.pl > Zabytki – Zabytki kultury materialnej [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, 2016-04-21. [dostęp 2016-08-05].
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_224-1887
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Tydzień_45-1881
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Wojalski 1996 ↓, s. 35–36.
  • a b c d e f Kowalczyński 2008 ↓, s. 104 (PDF – 20).
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Tydzień_29-1895
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Strzałkowski_1996
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_9-1887
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_144-1888
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Bieńkowska, Umińska-Tytoń 2012 ↓.
  • Wojalski 1996 ↓, s. 36.
  • a b c d e Horodecki (red.) 2015 ↓.
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Szczerba_2011-07-08
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Kaczyński_2012-05-23
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie LMF_2012
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie LMF_2014
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie LMF_2015
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie LMF_2016
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PAP_2014-11-11
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Magnuszewska_2014-12-09
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie EI_2016-02-29
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Hac_2015-02-17
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie parafie
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c d e f g h i Filmowe plenery ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Wrób/PAP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-SWNŻ
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-ZO
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Gronczewska_2014-03-09
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-KND
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PAP_2006-01-19
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie SFP_2012-07-03
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c d e f Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 2018-09-30. s. 41. [dostęp 2016-09-30].)
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PM
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie msm_2011-10-25
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_133-1886
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie MPK-t
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie MPK-ad
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie MPK-an
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski
    BŁĄD PRZYPISÓW