Vazul

Vazul[1], Vaszoly (Wasyl)[2], Bazyli (Vazul)[3]. Bazyli (Wasul)[4] (zm. po 1031) - dynasta węgierski z dynastii Arpadów. Kandydat do węgierskiego tronu po śmierci Emeryka, syna króla Stefana I Świętego.

Był synem Michała, brata księcia Gejzy. Młodszym bratem Vazula był Władysław Łysy. Na podstawie imion synów Michała wysuwa się przypuszczenie, że ich matką mogła być Bułgarka z rodu cara Samuela[5]. W starszej literaturze można się spotkać z poglądem, że Vazul był synem polskiej księżniczki Adelajdy Białej Knegini[6]; obecnie Adelajda Biała Knegini jest uznawana za postać fikcyjną[7].

Vazul był księciem nitrzańskim[8].

2 września 1031 roku na polowaniu zginął królewicz Emeryk, jedyny syn króla Stefana I Świętego. Zgodnie z zasadą senioratu Vazul jeszcze przed śmiercią Emeryka powinien być uznany za następcą tronu, jednak w 1031 roku jego szanse znacznie wzrosły. Stefan nie widział jednak w nim następny. Według Kroniki węgierskiej Vazul był "lekkomyślny i głupi"[9].

Współczesne wydarzeniom Roczniki altajskie podają, że po śmierci Emeryka Stefan wyznaczył na następcę swojego siostrzeńca Piotra Orseolo. Vazul zawiązał spisek przeciwko bratu stryjecznemu; zamach na Stefana nie udał się. Spiskowcy włącznie z samym Vazulem zostali oślepieni, a synowie Vazula skazani na wygnanie.

Według Kroniki węgierskiej po śmierci Emeryka Stefan wysłał do Nitry swojego zaufanego, Budę, syna Etre, by sprowadził go na dwór królewski celem oficjalnego naznaczenia na następcę tronu. Buda został uprzedzony przez Sebesa, wysłannika królowej Gizeli, żony Stefana. Sebes oślepił Vazula i wlał mu ołów do uszu. Okaleczony Vazul został sprowadzony na dwór Stefana, ten na widok brata stryjecznego się rozpłakał. Król nie miał siły, że ukarać winnych tej zbrodni, doradził jednak trzem synom Vazula, by uciekali z kraju.

Oślepienie Vazula nastąpiło po 2 września 1031, czyli po śmierci Emeryka, i przed 15 sierpnia 1038 roku, czyli przed śmiercią Stefana I Świętego. Niektórzy badacze zawężają te ramy czasowe, wskazując na około 1035 rok[10] lub na 1037 rok[11].

Żona Vazula nie jest znana. Gesta Hungarorum podają, że matka jego synów pochodziła z rodu Tátonyego[12], co jest przyjmowane przez literaturę naukową[13].

Vazula miał trzech synów Andrzeja I, Beli I i Leventego.

  1. S. A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku, Bydgoszcz 2000, s. 21.
  2. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84.
  3. G. Györffy, Święty Stefan I, wg indeksu.
  4. S. Zakrzewski, Bolesław Chrobry Wielki, Warszawa 2000, s. 439.
  5. G. Györffy, Święty Stefan I, s. 113.
  6. S. Zakrzewski, Bolesław Chrobry Wielki, wyd. 2, Warszawa 2000, s. 237-238. Pierwsze wydanie książki Zakrzewskiego pochodzi z 1925 roku.
  7. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław - Warszawa (1992); S. A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000, s. 19.
  8. S. Zakrzewski, Bolesław Chrobry Wielki, wyd. 2, Warszawa 2000, s. 233, 244; J. B. Bak, Queens as Scapegoats in Medieval Hungary, (w:) Queens and Queenship in Medieval Europe pod red. A. Duggana, The Boydell Press 1997, s. 225 - cyt. za: Vászoly (Błąd! Nieznany kod języka: angielski. Sprawdź listę kodów.). s. Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 22 maja 2008].
  9. G. Györffy, Święty Stefan I, s. 449
  10. Tak B. Hóman - zob. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław - Warszawa (1992).
  11. J. B. Bak, Queens as Scapegoats in Medieval Hungary, (w:) Queens and Queenship in Medieval Europe pod red. A. Duggana, The Boydell Press 1997, s. 225 - cyt. za: Vászoly (Błąd! Nieznany kod języka: angielski. Sprawdź listę kodów.). s. Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 22 maja 2008].
  12. Vászoly (Błąd! Nieznany kod języka: angielski. Sprawdź listę kodów.). s. Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 22 maja 2008].
  13. W. Swoboda, Andrzej I, Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 7, cz. 2, 1986, s. 361.

Bibliografia

  • Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959, tablica 84.
  • Györffy G., Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło, Warszawa 2003, s. 113, 123, 449-452.
  • Sroka S. A., Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000, s. 21.
  • Vászoly (Błąd! Nieznany kod języka: angielski. Sprawdź listę kodów.). s. Foundation for Medieval Genealogy. [dostęp 22 maja 2008].
  • Zakrzewski S., Bolesław Chrobry Wielki, wyd. 2, Warszawa 2000, s. 233