Więzy krwi (seria fotogramów)

Więzy krwi – seria czterech kolorowych, wielkoformatowych fotografii autorstwa polskiej artystki współczesnej Katarzyny Kozyry, powstałych w 1995 roku. Praca należy do nurtu sztuki krytycznej[1]. Fotografie przedstawiają dwie nagie kobiety, leżące na tle dwóch czerwonych znaków: krzyża i półksiężyca.

Opis dzieła

Cztery zdjęcia, każde o wymiarach 2x2 m[2], zostały rozmieszczone w taki sposób, aby tworzyły kwadrat o boku 4 m[3], co ilustruje poniższy diagram:

Flag of the Red Crescent.svg
A
Flag of the Red Cross.svg
B
Flag of the Red Cross.svg
C
Flag of the Red Crescent.svg
D

Poszczególne zdjęcia przedstawiają:

  • A – siostra Kozyry leżąca na czerwonym półksiężycu. Tło fotografii jest białe. Modelka jest naga i ma amputowaną jedną nogę poniżej kolana[4].
  • B – pozująca do zdjęcia Kozyra, która leży w prawej górnej części dużego czerwonego krzyża równoramiennego. Artystka jest na tym zdjęciu chuda i wycieńczona, z widocznymi oznakami choroby[4].
  • C – siostra Kozyry, która leży w środku czerwonego równoramiennego krzyża, przy czym w odróżnieniu od fotografii A tło nie jest białe, lecz wypełnione kapustą.
  • D – Kozyra, która leży w dolnej części czerwonego półksiężyca, przy czym prawa strona fotografii jest wypełniona kalafiorami.

Fotografie zostały zaprezentowane po raz pierwszy w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski podczas wystawy Antyciała trwającej od 7 lipca do 13 sierpnia 1995 roku. Kuratorem był Robert Rumas, współpracowała Ewa Gorządek i Fundacja Wyspa Progress z Gdańska[3].

W dniach od 3 do 19 września 1995 roku praca była częścią wystawy Kiev Art Meeting. New Art from Poland, Ukraine, Russia w Alipiy Gallery w Kijowie na Ukrainie. Jej kuratorem był Valeriy Sakharuk[3].

Znaczenie

Tematem pracy są kobiety jako ofiary wojen. Katarzyna Kozyra przyznała, że koncepcja fotografii pojawiła się pod wpływem trwającej w tamtym czasie wojny na Bałkanach. Znaki krzyża i półksiężyca symbolizują dwie wielkie religie – chrześcijaństwo i islam, a także pomoc humanitarną (Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca). Symbole te w Więzach krwi oznaczają bratobójczą wojnę na tle religijnym. Kapusta i kalafior nawiązują z jednej strony do natury i płodności, z drugiej do pół rolnych, zamienionych na masowe groby ofiar zbrodni wojennych[1]. Kozyra zwraca uwagę na kwestię kobiet-ofiar wojny w byłej Jugosławii, których cierpienie jest nie tylko jednostkowe, ale i takie samo obu stronach konfliktu[4].

Ekspozycja na billboardach

W 1999 roku seria fotografii została zgłoszona do Galerii Zewnętrznej AMS – instytucji powstałej w ramach firmy AMS, której celem było promowanie sztuki na miejskich billboardach. Pomysłodawcą projektu umieszczenia na plakatach pracy Kozyry był Marek Krajewski, jeden z pracowników AMS[5]. Zdecydowano się na dwie fotografie (C i D w diagramie). Decyzja o rozwieszeniu reprodukcji tej fotografii w miastach została oprotestowana przez część polityków, hierarchów Kościoła katolickiego i Polski Czerwony Krzyż[4].

Posłanka Joanna Fabisiak (AWS) organizowała społeczne komitety, które miały zamalowywać plakaty. W Trójmieście plakaty w ogóle się nie pojawiły, m.in. za sprawą posła AWS Czesława Nowaka, który w Więzach krwi dopatrzył się symboliki satanistycznej. Swój sceptycyzm co do wartości fotografii wyraził także prezydent Gdańska Paweł Adamowicz twierdząc, że tego rodzaju twórczość nie nadaje się do publicznej prezentacji[5].

Rzecznik Konferencji Episkopatu Adam Schulz stwierdził, że plakat nadużywa symboli dwóch wielkich religii[5] a zamierzenia autorki nie są czytelne i zrozumiałe. Pracę skrytykował również biskup Tadeusz Pieronek. Dodatkowe kontrowersje wzbudziło to, że Więzy krwi miały pojawić się na ulicach polskich miast w czasie planowanej wizyty Jana Pawła II[5].

W ostateczności Galeria Zewnętrzna AMS zdecydowała o zaklejeniu postaci kobiecych na już rozwieszonych billboardach, co z kolei skrytykowali zwolennicy twórczości Kozyry, w tym część środowiska artystycznego[5].

  1. a b Izabela Kowalczyk: Sztuka krytyczna – wybrane zagadnienia. W: Culture.pl [on-line]. Instytut Adama Mickiewicza, 2006-11. [dostęp 2012-02-16].
  2. "Więzy krwi" Katarzyna Kozyra. Kongres Kultury Polskiej. [dostęp 2012-02-16].
  3. a b c Maryla Sitkowska: Kalendarium. Magazyn Sztuki. [dostęp 2012-02-16].
  4. a b c d Jacek Zydorowicz: Artystyczny wirus. Polska sztuka krytyczna wobec przemian kultury po 1989 roku. Warszawa: Instytut im. Adama Mickiewicza, 2005, s. 136. ISBN 83-60263-00-0.
  5. a b c d e Jacek Zydorowicz: Artystyczny wirus. Polska sztuka krytyczna wobec przemian kultury po 1989 roku. Warszawa: Instytut im. Adama Mickiewicza, 2005, s. 137. ISBN 83-60263-00-0.

Linki zewnętrzne