Willys MB

Willys MB / Ford GPW
Ilustracja
Willys MB
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Typ pojazdu Samochód osobowo-terenowy
Trakcja Kołowa (4x4)
Załoga 4
Historia
Prototypy 1940
Produkcja 1941-1945
Egzemplarze 586,000
Dane techniczne
Silnik Gaźnikowy, rzędowy, czterocylindrowy o poj. 2200 cm³. Moc 60 KM
Transmisja Mechaniczna
Długość 3330 mm
Szerokość 1575 mm
Wysokość 1830 mm/1320 mm
Masa 1040 kg
Moc jedn. 57 KM/t
Osiągi
Prędkość 105 km/h
Dane operacyjne
Użytkownicy
Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Polska, ZSRR i inni
Żołnierze Wojska Polskiego po wejściu do Warszawy w 1945: Aleje Jerozolimskie, na wprost Nowego Swiatu. Widać Willys Jeepa używanego przez polską armię w ramach amerykańskiego programu Lend-Lease
Willys Jeep jako eksponat w Muzeum Motoryzacji w Poznaniu

Willys Jeep, właściwie Willys MBsamochód osobowo-terenowy konstrukcji amerykańskiej, z okresu II wojny światowej, potocznie nazywany "jeep". Licencyjnym wariantem Willysa MB był Ford GPW. Oba modele były szeroko używane przez wszystkie siły alianckie podczas wojny.

Historia

Prototyp Willys Quad

W związku z przygotowaniami Stanów Zjednoczonych do wojny, Departament Obrony w 1940 roku ogłosił przetarg na lekki samochód rozpoznawczy (ang. Reconnaissance Car), klasy 1/4 tony, z napędem na cztery koła, dla armii amerykańskiej. W przetargu wzięły udział tylko dwie firmy - American Bantam Car i Willys-Overland. 5 sierpnia 1940 przetarg i zamówienie na budowę 70 samochodów wygrał Bantam, gdyż podjął się budowy prototypu w wymaganym czasie 49 dni, podczas, gdy Willys, mimo nieco tańszej oferty, chciał na to 120 dni. Willys nie miał jeszcze w chwili przetargu gotowego projektu samochodu, a jedynie analizę kosztów i potrzebnego czasu. 23 września prototyp pierwowzoru jeepa - pojazdu Bantam BRC, przedstawiono do testów, które wypadły pomyślnie[1].

Pomimo przegranej w przetargu, Willys rozpoczął na własne ryzyko projektowanie i budowę prototypu. Chcąc uzyskać jak najlepszy projekt samochodu, Korpus Kwatermistrzowski armii amerykańskiej (QMC) przekazał plany prototypu Bantama firmom Willys i Ford do wykorzystania w swoich projektach; zapoznawały się one również z nim podczas testów[2]. Pierwszy prototyp samochodu terenowego Willys Quad, podobny do Bantama i pokrewny z nim konstrukcyjnie, dostarczono do prób 11 listopada 1940. Drugi prototyp miał wszystkie koła skręcane. Miały one stosunkowo wąską maskę, z zaokrągloną kratą osłony chłodnicy z pionowych prętów. Reflektory stały na błotnikach, osłonięte kratownicami przed uszkodzeniami. Masa własna wynosiła 1099 kg i przekraczała początkowo ustaloną przez wojsko (podobnie, jak w pozostałych projektach jeepów). Dzięki mocniejszemu silnikowi Go-Devil własnej produkcji, o mocy 65 KM, prototypy Willysa miały jednak lepsze osiągi od oryginalnego Bantama i konkurencyjnego Forda GP.

W grudniu 1940 wojsko zamówiło 1500 sztuk ulepszonego modelu Willys MA (równolegle z zamówieniem takich samych ilości Bantam BRC i Ford GP)[2]. Zmiany dotknęły głównie nadwozia: krata osłony chłodnicy stała się płaska, błotniki przednie straciły boczne osłony, a powiększone wycięcia wejściowe w ścianach bocznych otrzymały zaokrąglony kształt. Zmieniono przednią szybę i jej sposób składania na maskę. Dłuższa, tępo zakończona maska, miała z przodu wytłoczony napis Willys.

Standardowy model - Willys MB

W pierwszej połowie 1941 roku armia amerykańska wybrała Willysa jako standardowy samochód i w efekcie w lipcu 1941 zleciła produkcję 16 000 samochodów. Do seryjnej produkcji jednakże trafił ulepszony standardowy model, oznaczony jako Willys MB. Szereg podzespołów zamieniono na typowe wojskowe, używane w innych pojazdach, inne części ulepszono. Główną wizualną zmianą była szeroka kratownica osłony chłodnicy, z reflektorami w jej górnej części, pod płaską, szeroką maską. Taka konstrukcja przedniej części nadwozia została zaadaptowana z konkurencyjnego modelu Ford GP i okazała się bardzo praktyczna - na masce można było rozkładać mapy, a nawet przewozić rannych na noszach. Po wyprodukowaniu 25.808 sztuk kratownica spawana z pionowych prętów została zastąpiona przez charakterystyczną kratownicę tłoczoną z blachy[3]. Na samochodzie pojawiły się narzędzia saperskie po lewej stronie nadwozia i uchwyt na kanister z tyłu. Oficjalnym oznaczeniem samochodu w armii amerykańskiej było: truck, ¼ ton, 4x4 - ciężarówka ćwierćtonowa z napędem 4x4.

Z uwagi na wielkość zamówień, na potrzeby II wojny światowej niezbędny był drugi producent. Zlecenie otrzymał 10 listopada 1941 Ford, który otrzymał za darmo dokumentację od Willysa pod warunkiem produkcji tylko dla rządu USA, po czym rozpoczął produkcję takiego samego samochodu Ford GPW (W od Willys), różniącego się jedynie drobnymi szczegółami[3]. Od stycznia 1942 do sierpnia 1943 Ford korzystał ze swoich nadwozi, a od stycznia 1944 do zakończenia produkcji korzystał z nadwozi Willysa - ACMII.

W sumie, wyprodukowano 639.245 sztuk jeepów standardowego modelu, z tego 361.349 Willysów MB i 277.896 Fordów GPW[3]. Pierwszy model Willysa kosztował 739 dolarów[4]

Po wojnie

Pierwszy cywilny model, Jeep CJ2A (CJ-Civilian Jeep) pojawił się jeszcze w 1945 roku. W 1946 roku Willys zastrzegł nazwę Jeep. W ten sposób rozpoczęła się jego kariera w "cywilu".

W 1956 roku 882 (według innych danych, 465) Willysy MB wyprodukował na licencji francuski Hotchkiss. Następnie, w latach 1957-1966 Hotchkiss wyprodukował 27.628 samochodów nieco ulepszonego modelu M201[5].

Wersje wojskowe

  • MA (1940 - 1941) - pierwsza wersja, której powstało 1800 sztuk.
  • MB (1941 - 1945) - najbardziej znana wersja wojskowego Jeepa. Powstało 368,714 sztuk.
  • M38 (1950 - 1952) - bazował na modelu Jeep CJ3A.
  • M38A1 (1955 - 1963) - podobna konstrukcja do modelu cywilnego CJ5.
  • M170 - sanitarka, bazuje na przedłużonym podwoziu M38A1, podobna konstrukcja do modelu cywilnego CJ6.

Napęd

Silnik modeli MB i Ford GPW stanowiła jednostka Willys L-Head 134, nazwana Go Devil (dosłownie: "naprzód, diable"). Był to silnik rzędowy, czterocylindrowy, dolnozaworowy, a 134 to pojemność skokowa w calach sześciennych, odpowiadająca 2,2l (2199 cm³). Uzyskiwał moc 60 KM/4000 obr/min. Napęd na cztery koła (stały na tylne i dołączany na przednie), przekazywany był za pomocą trzybiegowej skrzyni biegów (drugi i trzeci bieg zsynchronizowane) i dwustopniowego reduktora. Większość produkcji miała silniki Go Devil Type 441, a od końca 1945 montowano Type 442, różniący się m.in. bezłańcuchowym napędem rozrządu (także w cywilnych CJ2A i francuskich licencyjnych Hotchkiss)[6].

Nazwa

Istnieją różne teorie co do pochodzenia nazwy "jeep", lecz najbardziej prawdopodobna łączy się z faktem, że takim określeniem amerykańscy mechanicy wojskowi nazywali w latach 30. każdy nowy pojazd otrzymany do testów, a spotykane było ono w odniesieniu do pojazdów już podczas I wojny światowej. Do upowszechnienia tej nazwy w stosunku do nowych samochodów terenowych przyczynił się pokaz prasowy na początku 1941, podczas którego prototyp Willysa, opisany w gazetach jako "Jeep", wjechał po schodach Kapitolu[7]. Inne teorie wywodziły tę nazwę:

  • od Eugeniusza Dżipa (ang. Eugene the Jeep), magicznego psa z kreskówki "Popeye", znanego ze swoich wyjątkowych sprawności i umiejętności, [1].
  • od prototypowego modelu Ford GP, który powstał równolegle z Willysem (G - government, (zamówienie) rządowe, P - oznaczenie długości podwozia; fonetycznie wymawiane podobnie do "jeep" - dżi-pi),
  • od General Purpose (ogólnego użytku, wielozadaniowy), jednak takie określenie oficjalnie nigdy się w stosunku do tego modelu nie pojawiło.

Określenie samochodu terenowego "jeep" zaczęło być podczas wojny utożsamiane z Willysem i firma ta wykorzystywała to w materiałach marketingowych. Na skutek skargi Bantama, w 1948 roku Federalna Komisja Handlu zakazała jednak Willysowi twierdzić, że jest twórcą jeepa, uznając, że idea skonstruowania jeepa powstała i została rozwinięta w firmie American Bantam, we współpracy z pewnymi oficerami Armii USA[7].

Następca

Samochód ten zastępowano od połowy lat 60. pojazdem Ford Mutt oznaczonym przez Armię USA jako M151, który z zewnątrz przypominał Jeepa. Główną rzucającą się w oczy różnica jest poprzeczne ułożenie żeber osłony chłodnicy (w Jeepie są one pionowe). Jednak oba samochody były w użytku jednocześnie.

Następnie samochody Jeep Willys i Ford Mutt zaczęto zastępować CUCV, później używanymi obecnie HMMVW (Hummerami).


  1. P. Ware, Military..., s. 14-20.
  2. a b P. Ware, Military..., s. 22-25.
  3. a b c P. Ware, Military..., s. 32-33.
  4. Auto.gazeta.pl
  5. P. Ware, Military..., s. 37.
  6. P. Ware, Military..., s. 61-62.
  7. a b P. Ware, Military..., s. 39.

Bibliografia

  • Pat Ware, Military jeep: 1940 onwards (Willys MB, Ford GPW, and Hotchkiss M201): enthusiasts' manual, Sparkford: Haynes, 2010. ISBN 978-1-84425-933-5.