XXI Puchar Gordona Bennetta (balonowy)

XXI Balonowy Puchar Gordona Bennetta
Bazylea (Szwajcaria) Warszawa
Ilustracja
Puchar Gordona Bennetta z 1933 roku
Data 2 września 1933
Miejscowość Chicago
Organizator FAI

XXI Puchar Gordona Bennetta (balonowy) – zawody balonów wolnych, które odbyły się w 1933 roku w Chicago. Wystartowało 6 balonów, a zwycięzcami po raz pierwszy została polska załoga Franciszek Hynek i Zbigniew Burzyński na balonie Kościuszko.

Historia

Zawody balonów wolnych o Puchar Gordon Bennetta były organizowane od 1906 roku. W 1933 roku organizatorem były Stany Zjednoczone, których załoga rok wcześniej nie tylko wygrała zawody, ale dzięki trzeciemu zwycięstwu zdobyła puchar na własność. Zwycięzcy to podpułkownicy Settle i Bushnell i balon U.S.Navy[1].

W zawodach zorganizowanych w Chicago wzięło udział 6 balonów: dwa z USA i po jednym z Niemiec, Francji, Belgii i Polski[2]. Zawody rozpoczęły się 2 września 1933 roku z okazji trwającej od czerwca Wystawy Światowej[1]. Zgodnie z regulaminem zwycięzcą zostawała załoga, która przeleci najdłuższy odcinek w linii prostej od miejsca startu do miejsca lądowania[2].

Udział Polaków

Na zawody poleciał zastępca szefa Departamentu Aeronautyki płk Tytus Karpiński wraz z kpt. Franciszkiem Hynkiem i por. Zbigniewem Burzyńskim. Załoga zabrała balon Kościuszko, który został wykonany w warsztatach I Baonu balonowego w Jabłonnie o pojemności 2200 m³[3]. Zawodnicy za pośrednictwem biura Orbis odbyli podroż koleją do Hawru, a stamtąd statkiem Ile de France do USA[4].

Balon Kościuszko

Mapka pokazująca trasy balonów biorących udział w zawodach w 1933 roku. Napis podkreśla sukces Polaków, którzy wygrali startując po raz drugi w zawodach

Balon Kościuszko został zbudowany w Wojskowych Warsztatach Balonowych w Jabłonnie i otrzymał znaki rejestracyjne SP-ADS. Balon ważył 600 kg i mógł zabrać około 1400 kg balastu (tj. około 140 worków piasku). Posiadał radioodbiornik i butle z tlenem, ponieważ jego maksymalny pułap wynosił 9500 m n.p.m. Butle pełniły też rolę balastu i po zużyciu były na specjalnych spadochronach wyrzucane. W razie konieczności lądowania na wodzie gondola posiadała specjalne pływaki, a dodatkowo na czas zawodów przymocowano do niej małą gumową łódkę[2]. Zakłady w Jabłonnie budując balon zastosowały nowe rozwiązania: "powłoka wykonana była z materiału bawełnianego powlekanego cienkimi warstwami gumy, z użyciem dwóch gatunków materiału. Pierwszych sześć górnych pierścieni powłoki skonstruowano z cięższego materiału obustronnie gumowanego, natomiast pozostałe dolne z tkaniny jednostronnie powlekanej mieszanką kauczukową. Udoskonalono konstrukcję sieci, klapy i obręczy nośnej oraz zbudowano wygodny lekki kosz dla załogi i wyposażenia"[1].

Uczestnicy

W zawodach wzięło udział 6 załóg. Balon niemiecki Wilhelm von Opel miał podczas startu wypadek. Został porwany przez wiatr, a potem uderzył w ziemię. Z powodu uszkodzenia balonu załoga musiała wycofać się z zawodów[5][6].

Zajęte

miejsce

Balon Pojemność

[m³]

Załoga Kraj Czas lotu

[w minutach]

Odległość

w km

Miejsce

lądowania

1 Kościuszko 2200 Franciszek Hynek

Zbigniew Burzyński

Polska 39.32[7] 1361 Kanada

Riviere a Pierre

2 Us Navy 2200 Thomas G. W. Settle

Kendall

USA 1248
3 Goodyear IX Ward Tunte van Orman

Frank A. Trotter

USA 791
4 Deutschland 2200 Richard Schütze

Körner

Niemcy 403
5 brak danych Philippe Quersin

Martial van Schelle

Belgia 368
6 Verdun Georges Ravaine

Georges M. Blanchet

Francja 249
7 Wilhelm von Opel 2200 Erich Deku

Fritz von Opel

Niemcy nie wystartował

Przebieg zawodów

Zbigniew Burzyński obok balonu Kościuszko w kanadyjskiej puszczy

Start rozpoczął się 2 września o 18.00 z lotniska w Curtiss Wright w Glenview na przedmieściach Chicago. Jako pierwszy wystartował balon amerykański pilotowany przez van Ormana, następnie belgijski, jako trzeci wyruszył Us Navy, a po nim Deutschland. Polscy zawodnicy wystartowali o 19.06, a po nich wyruszyła załoga francuska. Każdy balon był przepychany na platformę i wyruszał w podróż przy dźwiękach hymnu narodowego. Start oglądało 80 tys. widzów[8].

Polscy zawodnicy początkowo lecieli na wysokości 50 do 500 metrów nad ziemią. Wiatr znosił ich na północny wschód. Przelecieli nad jeziorem Michigan, potem Huron. 3 września rano lecieli na wysokości 1000 metrów i postanowili wznieść się na 4 500 metrów. Na tej wysokości lecieli do 4 września wznosząc się momentami wyżej bo na 6500 metrów. Aby utrzymać się w powietrzu pozbyli się całości balastu wyrzucając radioaparat, ciepłe buty, aparaty tlenowe, a na końcu prowiant. 4 września rano wylądowali w lesie na terenie Kanady. Kosz zawisł na drzewie na wysokości 2,5 metra. Przez 5 dni polscy zawodnicy przedzierali się w kierunku linii kolejowej, którą zauważyli na dwie godziny przed lądowaniem mając do jedzenia tylko 12 pomarańczy[9]. Aby wydobyć balon musiano w puszczy wyrąbać kilkumetrową „aleję”[10]. Problemy mieli również piloci amerykańskiego balonu Goodyear IX zaginęli w puszczy kanadyjskiej[11]. Wyniki zawodów ogłoszono w drugiej połowie września, a wręczenie pucharu miało miejsce 1 października[12].

Wręczenie nagród

Wręczenie nagród zaplanowano na terenie wystawy "Sto lat postępu" w Chicago. Dzień wcześniej polscy zawodnicy przylecieli samolotem z Nowego Jorku. Na lotnisku witali ich licznie zgromadzeni przedstawiciele Polonii. 1 października w obecności 30 tys. widzów (w tym 25 tys. Polaków) po odczytaniu telegramów z gratulacjami od prezydenta USA zostały wręczone nagrody. Jako pierwszy medale wystawy światowej wręczył wiceprezes wystawy Peterson, następnie szef departamentu lotnictwa William Mc Grocken przekazał im czek na 1000 dolarów, a na końcu wydawca Chicago Daily News płk Knox wręczył puchar[12]. W uroczystościach wziął udział polski konsul Tytus Zbyszewski, a stacje radiowe National Broodcasting Company przeprowadziły transmisję[12].

Powrót do kraju

Zwycięzcy XXI Gordon Bennett Cup

Do Polski zawodnicy wrócili z Nowego Jorku statkiem Kościuszko. Wpłynął on do portu w Gdyni 15 października. Zawodnicy zostali powitani przez 8 tys. czekających kibiców wraz z przedstawicielami rządu i urzędu morskiego. Po odegraniu hymnu polskiego i amerykańskiego zawodnicy zaprezentowali zdobyty puchar. Po południu odlecieli do Warszawy. Tam na lotnisku mokotowskim witali ich przedstawiciele rządu, lotnictwa i wojska[13]. Za zasługi kapitan F. Hynek i porucznik Z. Burzyński zostali udekorowani Złotym Krzyżem Zasługi[14].

Upamiętnienie

W 1934 roku Aeroklub Polski wydał wspomnienia Zbigniewa Burzyńskiego Kościuszko nad Ameryką[15].

W 1981 roku poczta Polska wydała kilka znaczków poświęconych sportowi balonowemu. Na dwóch z nich upamiętniono zwycięzców Pucharu Gordon Bennetta w 1933 roku[16]:

Przypisy

  1. a b c Matuszelański M. Sport balonowy w Polsce w okresie miedzywojennym. Zarys problematyki Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna 2015, t. XIV, nr 1, s. 61–7
  2. a b c Puhar Bennett'a w polskich rękach Skrzydlata Polska 1933 nr 19 s. 315-317
  3. Udział lotników polskich w zawodach o puhar Gordon Bennett'a Skrzydlata Polska 1933 nr 8 s. 285
  4. Rekord polskich aeronautów z „Kościuszki" i rekord Polskiego Biura Podróży „Orbis” Ilustrowany Kurier Codzienny. 1933, nr 273 s. 8
  5. Zawody balonowe o puhar Gordon-Bennetta Illustrowany Kurier Codzienny. 1933, nr 246 s.3
  6. Chicago, USA 1933 - Zawody o Puchar Gordona Bennetta - Balony - Medale na skrzydłach, medalenaskrzydlach.pl [dostęp 2019-09-14].
  7. Dotychczasowe wyniki sportowe, osiągnięte przez balony polskie Skrzydlata Polska 1934 nr 1 s. 25
  8. 21st Coupe Aéronautique Gordon Bennett - Chicago (USA) 1933, www.fai.org, 2 sierpnia 2017 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  9. Co mówią lotnicy. Ilustrowany Kurier Codzienny. 1933, nr 288 z 17 października s. 3
  10. Kilkukilometrowa aleja w dziewiczej puszczy Ilustrowany Kurier Codzienny 1933, nr 289 s. 15
  11. Powrót z Odysei..Ilustrowany Kurier Codzienny. 1933, nr 268 s. 8
  12. a b c Old. Ter. Jak odbyło się wręczenie nagrody polskim zwycięzcom balonowym w Ameryce Ilustrowany Kurier Codzienny 1933, nr 287 s. 4
  13. Zdobywcy Puharu Gordon-Benetta w triumfalnym powrocie do kraju. Ilustrowany Kurier Codzienny. 1933, nr 288 z 17 października s. 3
  14. Kpt. Hynek i por. Burzyński udekorowani Złotym Krzyżem Zasługi Ilustrowany Kurier Codzienny 1933 nr 290 s. 1
  15. Kościuszko nad Ameryką Skrzydlata Polska 1934 nr 2 s. 11
  16. Poczta balonowa - Epopeja Balonowa - Wydarzenie 1981 r., www.epopejabalonowa.pl [dostęp 2019-09-14].
  17. a b 1981.03.25. Sport balonowy :: Katalog Znaków Pocztowych, www.kzp.pl [dostęp 2019-09-14] (pol.).