ZNTK Poznań

Poznańskie Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego
{{{nazwa oryginalna}}}
Logo
[[Plik:{{{grafika}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis grafiki}}}]]
{{{opis grafiki}}}
Państwo  Polska
Siedziba ul. Robocza 4
61-538 Poznań[1]
Adres {{{adres}}}
Data założenia 1870
Forma prawna spółka akcyjna[1]
Prezes Jarosław Dudziak[1]
Przewodniczący Rady Nadzorczej Rafał Szczepaniak[1]
Udziałowcy {{{udziałowcy}}}
Numer rejestru {{{numer rejestru}}}
Dane finansowe ({{{rok}}})
Przychody {{{przychody}}}
Wynik operacyjny {{{wynik operacyjny}}}
Wynik netto {{{wynik netto}}}
Kapitał zakładowy {{{kapitał zakładowy}}}
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Siedziba ZNTK Poznań
Siedziba ZNTK Poznań
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Siedziba ZNTK Poznań
Siedziba ZNTK Poznań
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Siedziba ZNTK Poznań
Siedziba ZNTK Poznań
Ziemia52°23′42″N 16°54′50″E/52,395000 16,913889

Poznańskie Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego (w skrócie ZNTK Poznań) – przedsiębiorstwo z Poznania zajmujące się produkcją, modernizacjami i naprawami pojazdów szynowych i ich podzespołów oraz świadczące inne usługi z branży kolejowej. Jego początki sięgają 1870, kiedy uruchomiono pierwsze z trzech warsztatów kolejowych połączonych na przełomie lat 80. i 90. XIX w. w jeden zakład. W 1995 zostało przekształcone w spółkę akcyjną, a w 2005 przejęła je Sigma.

Historia

Geneza i początki działalności (1870–1920)

Historia zakładów sięga 1870[2]. Wówczas Towarzystwo Kolei Marchijsko-Poznańskiej uruchomiło pierwsze warsztaty kolejowe, w 1872 i 1873 Towarzystwo Kolei Górnośląskiej uruchomiło kolejne warsztaty naprawiające tabor należącej do niego Kolei Poznańsko-Bydgosko-Toruńskiej, a w 1875 następne warsztaty otworzyło Towarzystwo Kolei Poznańsko-Kluczborskiej. W żadnym z tych zakładów nie wykonywano napraw głównych, a po wybudowaniu w 1879 centralnego dworca kolejowego dla wszystkich linii zbiegających się w Poznaniu warsztaty te znalazły się na jego bezpośrednim zapleczu[3].

W 1885 wszystkie linie zbiegające się w mieście przeszły pod państwowy zarząd Królestwa Pruskiego, a niedługo potem poznańskie warsztaty kolejowe połączono organizacyjnie ze sobą i przekształcono w warsztaty główne podlegające od 1895 Dyrekcji Kolei we Wrocławiu, a następnie dyrekcji w Poznaniu. Nadano im nazwę Königlich-Preußische Eisenbahn-Hauptwerkstätte Posen (z niem. Królewskie Pruskie Kolejowe Warsztaty Główne Poznań)[3].

W pierwszych latach po połączeniu zakładów rozpoczęto ich rozbudowę. W 1908 i 1913 miała miejsce najbardziej intensywna modernizacja wyposażenia technicznego. Wybudowano wówczas nowe hale napraw lokomotyw parowych i wagonów, kuźnię miedzi, kotłownię oraz warsztaty: blacharski, naprawy obrabiarek i szkolenia uczniów. Zakłady po rozbudowie wykonywały naprawy główne parowozów oraz wagonów osobowych i towarowych[3].

Przejęcie przez PKP i okres II wojny światowej (1920–1945)

W 1920 zakłady zostały objęte przez Polskie Koleje Państwowe i przemianowane na PKP – Warsztaty Główne Parowozowo-Wagonowe w Poznaniu. Zajmowały one wówczas teren o powierzchni około 200 000 m², z czego na budynki przypadało około 50 000 m². Wyposażone były w 459 stanowisk naprawczych, wśród których było: 73 stanowisk do naprawy parowozów, 16 do tendrów parowozów, 118 do wagonów osobowych i towarowych krytych, 240 do wagonów towarowych otwartych i 12 stanowisk w lakierni. Zakłady nie specjalizowały się w naprawie kotłów parowozów, stąd zaczęto w tym celu organizować najpierw warsztat prowizoryczny, a w latach 1923–1924 zbudowano nową halę o powierzchni 6120 m² z 40 stanowiskami naprawczymi. W 1927 zakłady przyjęły nazwę PKP – Warsztaty Główne I klasy w Poznaniu, a rok później zakończono ich rozbudowę, podczas której wniesiono hale o łącznej powierzchni 14 000 m²[3].

Podczas II wojny światowej zakłady nosiły nazwę Reichsbahn-Ausbesserungswerk Posen i kontynuowały swą działalność przedwojenną. Załoga liczyła wówczas około 4000 osób, z których 90% stanowili Polacy. W 1944 wojska angielskie i amerykańskie zbombardowały zakłady, które zostały zniszczone w 40%[3]. Całkowitemu zniszczeniu uległa hala napraw wagonów towarowych i stara hala napraw parowozów. Podczas odwrotu wojsk wroga skradziona została większość obrabiarek i inne urządzenia[4].

Okres przedsiębiorstwa państwowego (1945–1995)

Lokomotywa typu WLs40 produkowana od 1952

12 lutego 1945 zakłady wznowiły działalność naprawczą taboru PKP pod przedwojenną nazwą, a przez kolejne dwa lata były odbudowywane. W 1950 zmieniły nazwę na Warsztaty Mechaniczne Kolei Państwowych nr 12 w Poznaniu, a w 1951 na Zakłady Naprawcze Parowozów i Wagonów nr 12 w Poznaniu. W tym samym roku również zakończono naprawy wagonów towarowych, a w następnym rozpoczęto seryjną produkcję wąskotorowych lokomotyw spalinowych, dlatego nazwa uległa ponownej zmianie na Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego Poznań. W 1957 dokonano rozbudowy ZNTK, które zwiększyły zdolność naprawy pięciokrotnie względem okresu przedwojennego, a od 1961 zakłady były wiodącym ośrodkiem naprawczym taboru spalinowego. W 1966 naprawiono ostatni parowóz, a w 1968 zakończono naprawy spalinowozów o mocy poniżej 600 KM. Wówczas uruchomiono również produkcję kół i przekładni zębatych dla taboru spalinowego oraz części zamiennych do silników spalinowych lokomotyw produkcji węgierskiej, rumuńskiej i radzieckiej oraz węgierskich wagonów spalinowych używanych przez PKP. W latach 1970–1990 nazwę zakładu uzupełniano imieniem II Armii Wojska Polskiego[3]. W 1980 zatrudnienie wynosiło ponad 4400 osób[5]. W 1991 w ZNTK Poznań rozpoczęto budowę autobusów szynowych[3].

Produkcja

ZNTK Poznań były producentem autobusów szynowych od roku 1990. W latach 1990-1992 była to seria SA101, a w latach 1993-1996 seria SA102. Dziś produkowana jest rodzina autobusów szynowych Regio Tramp będąc najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym produktem ZNTK Poznań S.A. Pojazdy serii SA105 oraz SA108 zostały zakupione przez urzędy marszałkowskie województw: lubuskiego, podlaskiego i wielkopolskiego. Obecnie (stan na styczeń 2012) są wykorzystywane przez Koleje Wielkopolskie.

Zobacz też

  1. a b c d Poznańskie Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego S.A. w Krajowym Rejestrze Sądowym
  2. ZNTK Poznań: Historia firmy (pol.). zntkpoznan.com.pl. [dostęp 2015-09-11].
  3. a b c d e f g Opis polskich firm produkujących wagony silnikowe i ich wyposażenie po 1990 r.. W: Robert Kroma, Janusz Sosiński, Krzysztof Zintel: Normalnotorowe wagony silnikowe kolei polskich 1991-2013. Wyd. 1.. Poznań: BWH Kolpress, 2014, s. 20-25, seria: Encyklopedia taboru. ISBN 978-83-933257-6-4. (pol.)
  4. Gwidon Prager. Rozwój zakładów naprawczych taboru kolejowego w Poznaniu. „Przegląd Kolejowy Mechaniczny”. 7/1969. s. 213-217 (pol.). 
  5. Katarzyna Dobroń: Byli pracownicy ZNTK w Poznaniu wciąż czekają na zaległe wypłaty (pol.). gloswielkopolski.pl, 2015-02-10. [dostęp 2015-09-11].

Linki zewnętrzne